Кіріспе

Хантер аймағы, сондай-ақ Хантер аңғары, Ньюкасл аймағы немесе жай ғана Хантер деп аталады, Австралияның Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының солтүстігінде орналасқан аймақ, Сиднейдің шамамен солтүстігіне дейін созылады. Онда Хантер өзені және оның салалары, солтүстік және оңтүстік жағындағы таулы аймақтар бар. Сидней бассейні биоаймағының солтүстік шетінде орналасқан Хантер аңғары – Жаңа Оңтүстік Уэльс жағалауындағы ең ірі өзен аңғарларының бірі. Ол ең алдымен шарап зауыттарымен және көмір өнеркәсібімен танымал. Хантер аймағының халқының көп бөлігі жағалауға жақын жерде, оның 55% Ньюкасл және Лейк Маккуори қалаларында тұрады. Аймақты құрайтын он бір жергілікті басқару органы (ЖБО) аумағында көптеген басқа қалалар мен ауылдар орналасқан. 2015 жылғы мәліметтер бойынша аймақтың жалпы халқы 682 465 адамды құрады, ал 2031 жылға қарай 1 000 000-нан астам адамға жетеді деп күтілуде. Австралияның шарап атау жүйесінде Хантер аңғарының шарап аймағы, Австралияның географиялық көрсеткіші (ГК) Хантер өзенінің және оның салаларының барлық су жиналатын алабын қамтиды. Оның ішінде Хантер аймағы да шамамен бірдей аумақты алып жатыр және шарап өндіретін аймақтардың көп бөлігін қамтиды, бірақ Ньюкасл қалалық аймағы, жақын жатқан жағалау аймақтары, кейбір ұлттық саябақтар және Маджи округінде (су жиналатын алаптың батыс биіктіктерінде) орналасқан жерлер кірмейді. Хантер шарап аймағы – Австралияның ең танымал шарап аймақтарының бірі, ол 19 ғасырдың басында отырғызылған алғашқы шарап аймақтарының бірі ретінде Австралия шарабының тарихында маңызды рөл атқарады. Хантер аңғарының шарап өнеркәсібінің сәттілігіне оның Сиднейге жақын орналасуы ықпал етті, ал 19 ғасырдағы қоныстану мен отырғызу Хантер аңғары мен Сидней арасындағы сауда желісімен байланысты болды. Сидней тұтынушыларының тұрақты сұранысы Хантер аңғарының шарап өнеркәсібінің көп бөлігін, соның ішінде туризм индустриясының экономикалық үлесін жалғастыруда. Хантер аймағы Риверина шарап аймағымен Жаңа Оңтүстік Уэльс шараптарының ең ірі өндірушісі ретінде ығыстырылса да, ол әлі де Австралияның жалпы шарап өндірісінің шамамен 3% құрайды және елдің ең танымал аймақтарының бірі болып табылады.

Тарих

30 мың жылдан астам уақыт бойы Австралияның аборигендерінің Воннаруа халқы қазір Хантер доласы деп аталатын шарап өсіретін аймақты мекендеген. Солтүстікке қарай Уорими және оңтүстікке қарай Авабакалмен бірге Воннаруа Кокун (Аңшы) аңғары мен қазіргі Сидней портын байланыстыратын сауда жолын дамытқан. Хантер доласының шарап жасау тарихы 18 ғасырдың соңында Сидней мен Жаңа Оңтүстік Уэльс аймағының еуропалықтармен қоныстануымен, британ империясының жаза орындау ортасы ретінде басталады. Хантер өзені 1797 жылы британдық лейтенант Джон Шортленд қашып кеткен сотталғандарды іздеу кезінде кездейсоқ түрде ашқан. Аймақ тез арада Сиднейден шығатын бу кемелерінің саудасына қажетті ағаш пен көмірдің маңызды көзіне айналды. Хантер доласының 19-ғасырдың ортасынан соңына дейінгі қарқынды өсуі тікелей Сиднейдің табысты нарығындағы басымдығымен байланысты болды. Жаңа Оңтүстік Уэльс провинциялық үкіметі Виктория және Оңтүстік Австралия сияқты басқа аймақтардан келетін шараптарға шектеулер салатын ережелерді қабылдады. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін көптеген австралиялық ардагерлерге Хантер доласында жер берілді. Бұл уақытша егістік көлемінің артуына себеп болды, бірақ әлемдік Ұлы депрессия және 1929-1930 жылдар аралығындағы күшті апаттар көптеген өсірушілерді жүзімдіктерін тастап кетуге мәжбүр етті.

Геология

Хантер аймағы оңтүстікке қарай орналасқан Жаңа Англияның бүктелу белдеуінің палеозойлық тау жыныстары негізі мен оңтүстікке қарай Сидней алабының ерте перм және орта триас кезеңдерінің тау жыныстары арасындағы көшкін аймақ болып есептеледі. Осы екі геологиялық аймақтың арасында Хантер-Муки итермелеу жарылысы (thrust fault) орналасқан. Бұл жарылыс бір кезде геологиялық тұрғыдан өте активті болған және Хантер аймағында ерекше көзге түсетін Брокенбек жотасын қалыптастырған. Аймақ бойынша шашыраңқы түрде кездесетін базальт жолақтары да осы жарылыстың тарихындағы жанартаулық белсенділіктің куәсі болып табылады.

Өзендер

Өңірдегі басты өзен – Хантер өзені, осы өзеннің атымен аймақ аталған. Аймақтағы басқа өзендер: Аллин, Эйвон, Баррингтон, Боу, Боуман, Чичестер, Глостер, Гулберн, Исис, Каруа, Круи, Мамми Джонсонс, Меррива, Мунмурра, Пейдж, Патерсон, Вангат және Уильямс өзендері. Аймақтың атына қарамастан, Хантер өзенінің өзі аймақтың ең басты ерекшелігі емес – осы мәселеде Брокенбек жотасы басымдыққа ие. Хантердің кең өзен жүйесі, оның ішінде Гулберн және Гигантс Крик сияқты маңызды салалары, құрғақшылыққа бейім Үстіңгі Хантер сияқты аймақтарға қажетті суаруды қамтамасыз етеді. Өзеннің бастауы вулкандық Баррингтон Топстың Ливерпуль жотасынан басталып, оңтүстікке, содан кейін шығысқа қарай Тынық мұхитына дейін ағып, Ньюкасл теңіз портына жетіп саналады. Мемлекеттік су корпорациясының тоғандары суару, көмір шахталарындағы және аймақтың көмірмен жұмыс істейтін электр станцияларындағы өнеркәсіптік қолдану, сондай-ақ Хантер өңірінің жоғарғы қалаларын сумен қамтамасыз етеді. Хантер су корпорациясының тоғандары жағалауға жақын және Ньюкасл мен Маккуари көлі қалаларында шоғырланған 500 000-нан астам халықты сумен қамтамасыз етеді. Мемлекеттік су корпорациясының Гленбаун тоғаны – аймақтағы ең ірі тоған, Чичестер және Лосток тоғандары Хантер, Чичестер және Патерсон өзендерінде орналасқан. Хантер су корпорациясының Грэмстаун тоғаны, Хантер аймағының төменгі бөлігіндегі қалалық аймақтарды сумен қамтамасыз ететін ең үлкен тоған, Сеахам бөгетінен солтүстікке қарай Уильямс өзенінен бұрылған сумен, Баликерадағы үлкен сорғы станциясы арқылы қамтамасыз етіледі. Тоғанның өзінде шағын табиғи су жинағыш бар, ол негізінен Уильямс өзенінен сорғыланған суға тәуелді. Тоғандардан басқа, төменгі Хантер аймағына тәтті су Томагаго құмдықтарінен бірнеше бұрғылау арқылы жеткізіледі.

Қалалар мен қалалар

Хантер аймағына төрт қала кіреді. Халық саны бойынша тізімде олар: Маккуори көлі, Ньюкасл, Мэйтленд және Сеснок. Хантер аймағының тағы да ірі орталықтары: Дюног, Глостер, Курри-Кури, Масвеллбрук, Реймонд-Террас, Скон және Синглтон.

Өнеркәсіп саласы

Хантер аймағының негізгі салалары – көмір өндіру, өңдеу өнеркәсібі, ауыл шаруашылығы, жүзім шаруашылығы және шарап жасау, туризм, жылқы шаруашылығы, электр энергиясын өндіру, сүт шаруашылығы және мал шаруашылығы (ірі қара мал өсіру), сондай-ақ олармен байланысты қызмет көрсету салалары. Хантер аймағы Австралиядағы ең танымал шарап өсіру аймақтарының бірі болып табылады және қызыл және ақ шараптың алуан түрлі сорттарымен мәшһүр.

Көмір өндіру

Өзендіктегі ең маңызды экономикалық қызмет – көмір өндіру (Rio Tinto және BHP сияқты компаниялар арқылы), көбінесе экспортқа бағытталған. Ньюкасл порты – әлемдегі көмір экспорты бойынша ең ірі терминал, оның көп бөлігі теміржол арқылы осы портқа жеткізіледі. Көмір тасымалдайтын кемелер Ньюкаслдың жағалауында жиі кездеседі.

Электр энергиясын өндіру

Эраринг, Бейсуотер, Лидделл, Мунмора, Редбанк және Вейлс Пойнт көмірмен жұмыс істейтін электр станцияларында электр энергиясын өндіру аймақтың маңызды өнеркәсібі болып табылады.

Жылқы өсіру

Хантер аймағы – Австралиядағы таза қанаты жылқыларды өсіру және баптаудың басты өңірі, сондай-ақ елдегі ең үздік жарысқа қатысатын жылқылардың көп бөлігі осы аймақта өседі. Скон маңындағы Жоғарғы Хантер аймағы әлемдегі ең ірі жылқы шаруашылықтарының бірі болып саналады.

Туризм

"Шарап елі" деп кеңінен танылған Хантер аңғары Жаңа Оңтүстік Уэльс штатындағы маңызды туристік орын және жыл сайын 2,5 миллионнан астам адамды қызықтыратын Австралиядағы ең көп танылатын 6-шы орын. Хантерде келушілер үшін үздіксіз түрде іс-шаралар ұйымдастырылады, оның ішінде Хантер аңғарының бу локомотивтері әр айдың бірінші үш жексенбісінде қатынайды, сондай-ақ Хантер өзені мен Маккуори көлінде тұрақты түрде көрікті круиздер өткізіледі.

Шарап өндіру

Хантер доласы шарап аймағы Австралияның географиялық көрсеткіші 1996 жылдың 1 мамырында тіркелді және шамамен Хантер өзенінің су жиналатын алабының барлық бөлігін қамтиды. Онда тек бір аталатын шарап аймағы бар – Хантер. Хантер шарап аймағы Австралияның географиялық көрсеткіші 1997 жылдың 18 наурызында жарияланды. Бұл Хантер доласы аймағынан кішірек, бірақ маңызды жүзімдіктердің көп бөлігін қамтиды. Ол Тынық мұхиты тас жолынан шығысқа қарай кеңеймейді. Хантер доласындағы ең көне жүзімдіктердің бір бөлігі 1924 жылы Фордвич ауылының маңына отырғызылған. Поколбин, "Төменгі Хантер доласында" орналасқан, Хантер доласының шарап өсіру орталығы болып табылады және Австралиядағы ең көне шарап аймағы деп мәлімдейді. Ол Ньюкаслдан батысқа қарай, Чесснок және Бранкстон қалалары арасында орналасқан. Шарап өсіру аймағы негізінен Cessnock және Singleton әкімшілік аудандарының шегінде орналасқан. Сиднейге жақындығы аймақтың шарап өндірісіне жасаған инвестицияларына және туристік орталық ретінде дамуына ықпал етті. Брок Фордвич аймағы Покольбин маңындағы Волломби бұлағының Хантер өзеніне құятын жерінде орналасқан және 1830 жылы майор Томас Митчелл құрған. Ол аймақты Наполеон соғысының қатысушысы, сэр Чарльз Брок Веренің есімімен атады. Поколбин маңындағы төбелі жердің көп бөлігі жүзімдіктермен жабылған және көптеген жүзімдіктер, мейрамханалар, дүкендер, гольф алаңдары мен ауылдық қонақ үйлерге ие. Долинаның басқа бөліктері, оның ішінде Волломби аңғары және Брок Фордвич кіші аймағы, сондай-ақ Жоғарғы Хантер доласы шарап өнімімен де әйгілі. Жоғарғы Хантер доласының негізгі қаласы – Мусвеллбрук.

Саяси өкілдік

Австралия Федералдық Өкілдер палатасына сайлаулар үшін Хантер аймағы Хантер, Лайн, Ньюкасл, Патерсон және Шортленд округтерінің құрамына кіреді. Жаңа Оңтүстік Уэльс заң шығарушы жиналысына сайлаулар үшін Хантер аймағы Сесснок, Чарльстаун, Маккуори көлі, Мейтленд, Майолл көлдері, Ньюкасл, Порт-Стефенс, Суонси, Жоғарғы Хантер, Уолсенд және Уайонг сайлау округтері шегінде орналасқан.

Мемлекеттіклік қозғалысы

Хантер аймағының Жаңа Оңтүстік Уэльстен бөлініп, өз мемлекетін құру үшін белсенді үгіт жүргізіліп жатыр. Ньюкасл портын сату және Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының үкіметі Ньюкасл қаласында контейнерлік терминал салудан бас тартуы осы науқанның себебі ретінде көрсетілген. Қозғалыстың талаптарына Хантер аймағының мемлекеттік мәртебе алу мүмкіндігін тезірек зерттеу үшін Корольдік комиссияны тағайындау және 2030 жылға дейін Хантер аймағының мемлекеттік мәртебесі бойынша референдум өткізу кіреді. Австралия Конституциясының VI тарауы жаңа штаттар құруға рұқсат береді, бірақ бұл тек тиісті штаттың Парламентінің келісімімен ғана мүмкін.