Кіріспе

Grüner Veltliner (Жасыл Veltliner) – негізінен Австрия, Венгрия, Словакия және Чехияда өсірілетін ақ шарап жүзімінің сорты. Жүзім бұтасының жапырақтары бес бөлікті, ұзын бірақ тығыз шоғырлары бар, ал Солтүстік жарты шарда қазан айының ортасында пісетін терең жасыл жүзімдерімен ерекшеленеді. 2008 жылы Австриядағы Grüner Veltliner егістігі 20 мың гектарды құрады және ол елдің барлық жүзімдіктерінің 32,6% -ын құрайды, олардың көп бөлігі елдің солтүстік-шығысында орналасқан. Осылайша, бұл Австриядағы ең көп отырғызылған жүзім сорты. Одан кейбіреулері көпірген шарапқа айналады. Венаның батысындағы Дунай бойында, Вахау, Кремсталь және Камптал аймақтарында Рислингпен бірге тік беткейлердегі террасаларда өседі, мұнда топырақ тіпті ұсталып тұра алмайды. Нәтижесінде, әлемдегі ең жақсы шараптармен салыстыруға болатын, ұзақ сақтауға жарамды, өте таза, минералды шарап шығады. Австриялық шарапты сату кеңесі ұйымдастырған соңғы соқыр дәм тату кештерінде Grüner Veltliner Mondavi және Maison Louis Latour сияқты әлемдік деңгейдегі Chardonnay-лерді жеңіп шықты. Австриядан басқа, Grüner Veltliner Чехияда ең көп өсірілетін екінші ақ жүзім сорты болып табылады, ол шамамен 11% Чехия шарап өндірісін құрайды. Соңғы жылдары бірнеше АҚШ шарап зауыттары Grüner Veltliner өсіруді және бөтелкелеуді бастады, олардың ішінде Массачусетс штатындағы шарап зауыттары мен жүзімдіктер, Вирджиния штатының Шарлоттсвилл қаласындағы Бленхайм жүзімдіктері, Вирджиния штатының Шендоа аңғарындағы Хази Маунтиннің Кішкентай Солтүстік Тау жүзімдіктері (Шендоа аңғары AVA), Орегон, Мэриленд, Нью-Йорк штатының Лонг-Айленд AVA және Фингер-Лейкс AVA аймақтарының Солтүстік бөлігі, Напа аңғары, Кларксбург AVA, Калифорниядағы Монтерей AVA және Санта-Инес аңғары AVA, Огайо штатының Аштабула округі, Нью-Джерсидің оңтүстігіндегі Беллвью шарап зауы, Пенсильвания және Мичиган көлінің жағалауындағы AVA жатады. Grüner Veltliner сонымен қатар Австралияда, әсіресе Оңтүстік Австралиядағы Аделаида Хиллз шарап аймағында, сондай-ақ Канаданың Британдық Колумбиясындағы Оканаган аңғарында өсіріледі. Кейбір ампелографтар (мысалы, Герман Гёте 1887 жылғы ампелографиялық нұсқаулығында) Grüner Veltlinerдің "Veltliner" атауы бар басқа сорттармен (мысалы, Roter Veltliner) байланысы жоқ деп есептейді немесе олардың байланысы алыс деп санайды. Кейінірек екінші ата-анасы бастапқыда белгісіз сорт екені анықталды, оның жалғыз, тасталған, өте ескі және әлсіреген жүзім бұтасы Австриядағы Айзенштадт қаласының сыртындағы Санкт-Георген-ам-Лейтагебирде табылды. Сондықтан жүзімді "Сент-Георген Ребе" немесе "Сент-Георген жүзімдігі" деп атайды. Grüner Veltliner тағамға өте үйлесімді шарап ретінде танымал және мейрамханалардың шарап тізімінде жиі кездеседі. Одан көптеген стильдегі шарап жасалады – көптеген шараптар Венаның Heuriger-лерінде (жаңа шарапты ұсынатын барлар) жас шарап ретінде ішіледі, аздаған бөлігі көпірген шарапқа айналады, бірақ кейбіреулері ұзақ сақтауға жарамды. Дунайдың (Донау) тік жүзімдіктерінде Венаның батысында ұзақ сақтауға арналған өте таза, минералды Grüner Veltliner шараптары өндіріледі. Ал жазық жерлерде цитрус және персиктің дәмі көбірек сезіледі, бұрыш пен кейде темекінің ноталарымен байытылған.

Тарих

Grüner Veltliner-дің тарихы Рим дәуіріне дейін барып жетеді деп саналады, атауының шығу тегі солтүстік Италиядағы Велтлин (Валтеллина) аймағынан бастау алады, алайда жүзім мен итальяндық коммуна арасындағы байланысты ампелографтар мен шарап тарихшылары әліге дейін анықтап шығара алмады. Қазіргі атауы алғаш рет 1855 жылы жазылған құжатта кездеседі, ал одан бұрын ол Weißgipfler деп белгілі болған. St. Georgener Rebe бір кезде Grüner Muskateller деген атпен танымал болған, бірақ ол Мускат тұқымдас жүзімдерімен тікелей байланысы жоқ сияқты. 2011 жылдың ақпан айында 500 жылдан астам ғасырлық тарихы бар саналған Санкт-Георгенер Ребе жүзімінің жалғыз аман қалған түбі белгісіз біреулердің шабуылына ұшырап, бірнеше жерден қиылып, зардап шекті. Аталған жүзім түбі Австрия үкіметінің шешімімен қорғалатын табиғи ескерткіш ретінде танылды. Ампелографтар қазіргі таңда жүзімдіктерге отырғызу және коммерциялық өндіріс мақсатында осы жүзім түбінен кесінділер алуда.

Басқа жүзімдермен байланысы

Grüner Veltliner өзінің ата-анасы Савагнин арқылы Rotgipfler-дің жарты туысы болып табылады, сондай-ақ Савагнинмен ата-аналық байланысы бар Пино ноардың немересі немесе жарты туысы болуы мүмкін. Бұл байланыстың мәні әлі анықталған жоқ, себебі ДНК-профильдеу Пино мен Савагниннің қайсысы ата-ана, қайсысы ұрпақ екенін анықтауға мүмкіндік берген жоқ. Жаңа жүзімдіктер әртүрлі жүзімді өсіру жүйелерін сынап қараса да, Австрияда Grüner Veltliner 1920 жылдары жасалған Ленц Мозер стилінде дәстүрлі түрде өсірілген. Жүзім бұтасының сабағы салыстырмалы түрде жоғары өсуіне мүмкіндік беретіндіктен, бұл әдіс "жоғары мәдениет" немесе Хохкультур деп аталады. Оның мақсаты – жүзім бұталарының тығыздығын азайту үшін жүзімдерді 3,5 метр арақашықтықтағы кең қатарларға орналастыру.

Шарап өсіретін өңірлер

Grüner Veltliner ең жақын Австриямен байланысты, онда ол елдегі ең көп егілетін жүзім сорты болып табылады, 2012 жылы 17 034 гектар (42 092 акр) жерге отырғызылып, барлық австриялық жүзімдіктердің үштен бірін құрайды. Бұл жүзім бес Districtus Austriae Controllatus (DAC) аймағында өсірілуге рұқсат етілген: Weinviertel, онда ол ғана рұқсат етілген сорт; Leithaberg, онда оны сорттық шарап ретінде немесе Pinot blanc, Chardonnay және Neuburger сорттарымен араластыруға болады; Traisental, Kremstal және Kamptal, онда ол Rieslingпен бірге отырғызылады. Сондай-ақ, бұл жүзім Донауландта (қазір Ваграм аймағы) және Төменгі Австрияның Вахау аймағында да кездеседі. Дунай өзені бойындағы Панон ойпатынан келетін жылы ауа ағындары батысқа қарай соғып, жүзімді жылытады. Бұл аймақта толы денелі, шапақтан тәтті дәмдік ноталары бар шараптар көбірек өндіріледі. Басқа да танымал Орегон шарапшыларына Chehalem Winery, Raptor Ridge Winery және Illahe Vineyards жатады. Нью-Йорк штатының Finger Lakes AVA аймағында салқын климат пен мұздық көлдерге жақындығының арқасында Grüner Veltlinerдің шағын егістері бар, бұл ерте көктемде және қыста суықтың күшін азайтуға көмектеседі. Lamoreaux Landing – Grüner Veltliner өндіретін бірнеше танымал Finger Lakes шарапханаларының бірі. Американдық Grüner Veltliner егістері Мэриленд, Вирджиния, Нью-Джерсидің Outer Coastal Plain AVA және Пенсильванияның Lehigh Valley AVA аймақтарында да кездеседі. Американдық Grüner Veltliner шараптары орташа денелі, жемістік хош иісті, жоғары қышқылдық пен дәмдеуіштік ноталарымен сипатталады. Калифорнияда Grüner Veltlinerдің алғашқы егістерінің бірі Напа аңғарының Diamond Mountain District AVA аймағында болды. 2006 жылы Diamond Mountain-дағы Von Strasser Winery шарап зауытында отырғызылған 1/3 акрлық жүзім Калифорния штатында тіркелген Grüner Veltlinerдің жалғыз егісі болды. Австралияда Grüner Veltlinerге қызығушылық пен егістер артқан, бұл шарап сарапшысы Джеймс Холлидейдің бұл жүзімнің австралиялық шарапта "келесі үлкен жаңалық" болуы мүмкін деген болжамына әкелді. 2008 жылы Оңтүстік Австралия штатындағы Аделаида Хиллз шарап өсіру аймағында Hahndorf Hill Winery шарапханасында Grüner Veltlinerдің алғашқы егістерінің бірі салынды. Бұл егіс Аделаида Хиллз өсірушісінің, Henschke шарап зауытының жүзімшісі Пру Греншке төрағалық ететін, Grüner Veltlinerді аймақтың ерекше сорты ретінде жасайтын кең ауқымды жобасының бір бөлігі болып табылады. Бұл аймақтағы күндізгі температураның үлкен ауытқуы жүзімге ыстық күндері қант деңгейін көтеруге, ал салқын түндері қышқылдықты сақтауға мүмкіндік береді. Австралияда Grüner Veltlinerдің алғашқы сорттық шарабы 2009 жылы Канберрадағы Lark Hill шарапханасы, ал 2010 жылы Hahndorf Hill шарапханасы тарапынан шығарылды. Робинсон соңғы онжылдықтарда ақ бұрыш сипаттамасының азайғанын және қазіргі кезде оның көптеген классикалық үлгілерінде кездеспейтінін байқады. Шарап сарапшысы Том Стивенсонның айтуынша, Grüner Veltliner көбінесе жемістік хош иісті, айқын дәмдеуіштік ноталарымен және ерекше ақ бұрыш сипаттамасымен ерекшеленеді. Жақсы жағдайда жасалған үлгілер Бургундияда өндірілген Шардоннаға ұқсас болуы мүмкін. Сондай-ақ, Шардонна сияқты, бұл сортты тым көп қайың және "майлы" стильде жасауға болады. Еңбектелген үлгілер Рислингке ұқсас минералдылықты көрсетуі мүмкін.