Кіріспе

Магниттік картаны оқитын бағдарламаланатын қолға ұсталатын калькулятор

HP 65 – магниттік карта арқылы бағдарламаланатын алғашқы қолға ұсталатын калькулятор. Hewlett Packard компаниясы 1974 жылы оны ұсынған, оның MSRP бағасы 795 доллар болған (1974 жылғы 795 доллар қазіргі шақта шамамен <есептелген сомаға> тең). Онда тоғыз жад тіркелгіші және 100 перне соққысынан тұратын нұсқауларға орын болған. Бағдарламаларды сақтау және жүктеу үшін магниттік картаны оқу/жазу құрылғысы да болған. Сол дәуірдегі және кейінгі Hewlett Packard калькуляторларының барлығы сияқты, HP 65 кері польшалық нотацияны (RPN) және төрт деңгейлі автоматты оператор стегін қолданған. Билл Хьюлетттың жобалау талабы – калькулятор оның көйлектің қалтасына сыйып кетуі керек еді. Сондықтан калькулятордың тереңдігі осылай жасалған. Магниттік бағдарламалық карталар LED дисплейінің астындағы калькулятордың қалың жағынан салынады. Калькулятордағы бағдарламаларға қатысты құжаттама өте толық, оның ішінде дифференциалдық теңдеулерді шешу, акция бағасын болжау, статистика және т.б. сияқты жүздеген қолданбаларға арналған алгоритмдер қамтылған.

Ерекшеліктері

HP 65 көптеген HP калькуляторларында танымал болған "ұзын", трапеция пішіндес кілттерді енгізді. Әр кілттің төрт функциясы болды. Кілт бетінде басылған "қалыпты функциядан" басқа, кілт үстіндегі корпуста басылған "алтын" функцияға және кілттің көлбеу алдыңғы бетінде басылған "көк" функцияға тиісінше алтын немесе көк префикс кілтін басып кіруге болады. Мысалы, содан кейін синус функциясын шақыруға болады, немесе содан кейін есептеуге болады. Кейбір математикалық функциялар үшін алтын префикс кілті алтынмен басылған функциялардың керісіне қол жеткізеді, мысалы, содан кейін кері синус функциясын есептеуге болады. Функцияларға квадрат түбір, кері, тригонометриялық (синус, косинус, тангенс және олардың керілері), дәрежелеу, логарифмдер және факториал кіреді. HP 65 негізді түрлендіру функциясын қамтитын алғашқы калькуляторлардың бірі болды, бірақ ол тек сегіздік (8-тік) түрлендіруді қолдады. Сондай-ақ, ол градус/минут/секунд (секстагесимал) және ондық градус (секстадецимал) арасындағы түрлендірулерді, сондай-ақ полярлық/декарттық координаттарды түрлендіруді жүзеге асыра алады.

Бағдарламалау

HP 65 бағдарламалық жады алты биттік 100 нұсқауға дейін сақтауға мүмкіндік берді, оның ішінде x және y регистрлерін салыстыру негізіндегі кіші бағдарламаға шақырулар мен шартты тармақталу бар. Кейбір (бірақ барлығы емес) бірнеше перне басу арқылы енгізілген командалар бір бағдарламалық жад ұяшығында сақталды. Бағдарламаны көрсеткенде, перне кодтары жол нөмірлерісіз көрсетілді. Бағдарламаны магниттік жабынмен жабдықталған өлшемді карточкаларға сақтауға болады, олар кішкентай электрмотор арқылы құрттық беріліс және резеңке ролик арқылы оқығышқа секундтық жылдамдықпен жіберілді. Картаның жазу алаңы оның енінің жартысын ғана пайдаланды. Картаны екінші бағдарламаны сақтау үшін кері бұруға болысты, бірақ бұл ресми түрде ұсынылмады (HP 67 сияқты кейінгі модельдерден айырмашылығы), себебі картаның екінші жартысы тасымалдау кезінде резеңке дөңгелекке тиіп, қосымша тозуға себеп болатын. Карта дисплей мен пернетақта арасындағы қосымша ұяға енгізілгенде, картаның үстіндегі басылым пернетақтаның жоғарғы қатарына (A – E) сәйкес келетін, бағдарламаға кіру нүктелеріне жылдам жол ретінде қызмет ететін. Карталарды жазудан қорғау үшін картаның жоғарғы сол жақ бұрышын диагональды түрде қиып алу қажет. HP сонымен қатар ғылыми және инженерлік қолданбаларға арналған алдын ала жазылған (және жазудан қорғалған) карточкалар жиынтығындағы бірнеше бағдарламалық жиынтықтарды сатты. HP 65-те мәселе/дизайн кемшілігі болды, яғни пайдаланушы (немесе бағдарлама) тригонометриялық функцияларды орындағанда немесе салыстыру сынақтарын жүргізгенде R9 сақтау регистрі бұзылатын. Мұндай мәселе көптеген ерте калькуляторларда кездесетін, себебі шығын, қуат немесе өлшемді ескере отырып, жад жеткіліксіз болды. Бұл шектеу бастапқыда жоспарланған және нұсқаулықта сипатталғандықтан, бұл техникалық түрде қате емес.

Маңызды қолданбалар

1975 жылы «Аполлон-Союз» сынақ жобасы барысында HP 65 ғарыш кеңістігіндегі алғашқы бағдарламаланатын қолға ұсталатын калькулятор атанды. «Аполлон» ғарыш кемесі бортында екі HP 65 болды. «Союз» ғарыш кемесімен кездесуге қажетті бірнеше итергіштік маневрлердің параметрлерін HP 65 арқылы есептеу жүргізілді және алынған нәтижелер борттағы «Аполлон» бағыттау компьютері есептеген мәліметтермен салыстырылды. HP 65 үшін жасалған тағы бір бағдарлама экипажға ATS 6 байланыс релелік спутнигіне бағытталған ғарыш кемесі антеннасының бұрыштарын есептеуге мүмкіндік берді. Осы жылы Митчелл Фейгенбаум Лос-Аламос Ұлттық зертханасында берілген шағын HP 65 калькуляторын қолданып, бірінен соң бірі болатын екі еселенген бифуркациялардың мәндері арасындағы айырманың қатынасы шамамен 4.6692 тұрақтысына жақындайтынын анықтады. Бұл «жақындасу коэффициенті» бірінші Фейгенбаум тұрақтысы деп аталды.