Кіріспе
Адам дауысына қатысты арнайы термин, оның анықтамасы өнер саласына байланысты өзгеруі мүмкін. Басты дауыс – вокал музыкасында қолданылатын термин. Бұл терминнің қолданылуы вокалдық педагогикалық ортада кеңінен әртүрлі, және қазіргі уақытта вокал музыкасы мамандары арасында осы терминге қатысты біртұтас пікір жоқ. Басты дауыс мыналарға қатысты қолданылуы мүмкін: Дауыс диапазонының белгілі бір бөлігі немесе дауыс регистрінің түрі, дауыс резонансының аймағы, дауыс тембрінің ерекшелігі.
Head voice is a term used within vocal music. The use of this term varies widely within vocal pedagogical circles and there is currently no one consistent opinion among vocal music professionals in regard to this term. Head voice can be used in relation to the following:
A particular part of the vocal range or type of vocal register
A vocal resonance area
A specific vocal timbre
Тарих
Бұл термин, кем дегенде, римдік риторикалық оқыту дәстүріне дейін жетеді. Квинтилиан (шамамен б.з.д. 95 ж.) студенттерге «дауыс көтерілген кезде күш-жігер өкпеден шығады, емес бастан» (Inst. 1.11.8, Рассел аудармасы) деп үйретуді ұсынады. Музыкалық контексте бұл термин алғаш рет 13-шы ғасырда айтылды, онда Иоганн де Гарландия және Жером Моравиялықтар оны тамақтан және кеуде дауысынан (pectoris, guttoris, capitis – сол кезде «бас дауысы» фальцеттік регистрді білдіргені мүмкін) ажыратты. Кейін бұл термин итальяндық опералық ән салу әдісі белкантода қабылданды, онда ол үш дауыстық регистрдің ең жоғарысы ретінде анықталды: кеуде, пассаж және бас регистрлер. Кейбір вокалдық оқытушылар әлі де осы әдісті қолданады. Дегенмен, соңғы екі жүз жылда адам физиологиясы туралы білімнің артуымен бірге ән салудың және дауыс шығарудың физикалық процесін түсіну де артты. Осының нәтижесінде көптеген вокалдық оқытушылар «бас дауысы» терминін қайта қарастырды, тіпті оны қолданудан бас тартты. Клиппингер еркектер мен әйелдердің бірдей абсолютті биіктікте регистрлерді ауыстыратынын айтады. Ол сондай-ақ, шамамен E немесе E ортаңғы C-ден жоғары, тенор әдетте «ашық» деп аталатыннан «жабық» тонға өтеді, бірақ оны көкіректен бас дауысына ауысу деп атаған дұрыс. Сол абсолютті биіктікте альт немесе сопрано кеудеден ортаңғы регистрге өтеді. Клиппингердің пікірінше, ерлер дауысының бас регистрге ауысу механизмі әйел дауысының ортаңғы регистрге ауысуымен бірдей болуы мүмкін. Заманауи вокалдық педагогика оқытушысы Билл Мартиннің пікірінше, барлық дауыстарда, соның ішінде баста, кеуде дауысынан бас дауысына ауысу E4 шамасында болады, бірақ Мартин колоратура сопранода бұл F4 шамасында болуы ықтимал деп мәлімдейді. Оберлин колледжінің Музыка консерваториясының бұрынғы оқытушысы және вокалдық педагогика оқытушысы Ричард Миллердің жаңадан жарық көрген кітабында «тенор лирикода» ән дауысының G4-тегі екінші пассаждан жоғары бөлігі «толық бас дауысы» немесе voce piena in testa деп аталады, яғни «тенор лирикода» бас регистрі E4-те емес, G4-те басталады. «Singing For Dummies» кітабында бас кеуде дауысынан ортаңғы дауысқа A3 немесе ортаңғы C-ден төмен A3 және бас дауысына D4 немесе ортаңғы C-ден жоғары C4 шамасында өтеді делінген. Бас регистрінде (кеуде регистрінің үстінде) дауыстан төменгі жиектердің бір бөлігі шығып кетеді, бірақ Мартиннің айтуынша, ол әлі де үлкен күшке ие дауыс. Бас дауыстың физиологиялық механизмдері туралы түсініктер вокалдық оқытушыдан вокалдық оқытушыға өзгеруі мүмкін. Себебі, Клиппингердің айтуынша, «бас дауысын талқылауда құралдың механикалық құрылысынан мүмкіндігінше аулақ болу мақсат етіледі». Алайда, барлық вокалдық оқытушылар осы пікірмен келіспейді. Томас Аппеллдің 1993 жылғы «Күш салмай жоғары C-де ән айта аласыз ба?» кітабының мақсаты – барлық әншілердің бірдей абсолютті биіктікте регистрлерді ауыстырады деген теорияны жоққа шығару. Апелл кеуде дауысын дауыс байланыстарының астындағы резонанс, ал бас дауысын дауыс байланыстарының үстіндегі резонанс ретінде анықтады. Ол әншілердің кеуде дауысынан бас дауысына әртүрлі биіктікте ауысуын жазды, осылайша ауысу биіктігі дауыстық дыбыстың қарқындылығына байланысты екенін және абсолютті емес екенін дәлелдеді. Дауыс байланыстарының кернеуі (ән салудың қарқындылығы) жоғары болғанда, Апелл әншінің кеудеден бас дауысқа ауысуы жоғары болатынын көрсетеді. Дауыс байланыстарының кернеуі (ән салудың қарқындылығы) төмен болғанда, Апелл әншінің кеудеден бас дауысқа ауысуы төмен болатынын көрсетеді.
In the head register (which is above the chest register), some of the bottom end leaves the voice, but it's still, according to Martin, a voice capable of much power. Explanations for the physiological mechanisms behind the head voice can alter from voice teacher to voice teacher. This is because, according to Clippinger, "In discussing the head voice it is the purpose to avoid as much as possible the mechanical construction of the instrument". However, not all vocal teachers agree with this view. Thomas Appell's 1993 book Can You Sing a HIGH C Without Straining? aimed to refute the theory that all singers switch registers at the same absolute pitch. Appell defined chest voice as resonance below the vocal folds and head voice as resonance above the vocal folds. He recorded examples of male and female singers changing from chest voice to head voice at different pitches in an attempt to prove that the transition pitch is a function of the intensity of the vocal tone and is not absolute. At higher vocal cord tension (intensity of singing), Appell shows that the pitch at which a singer transitions from chest to head voice will be higher. At lower vocal cord tension (intensity of singing), Appell shows that the pitch at which a singer transitions from chest to head voice will be lower.
Бас дауысы және дауыстық резонанс
Бұл пікір бойынша, барлық тіркелімдер көмекейлік функциядан бастау алатындықтан, тіркелімдердің бас ішінде пайда болады деудің мәні жоқ. Баста сезілетін дірілдемелер резонанс құбылыстары болып табылады және оларды тіркелімдерге емес, резонансқа қатысты терминдермен сипаттау керек. Бұл вокалдық ұстаздар "бас дауысы" терминін "тіркелім" терминінен артық көреді және адам дауысын төрт тіркелімге бөледі: көмекейлік діріл тіркелімі, модальдық тіркелім, фальцет тіркелімі және сыбызғы тіркелімі. Бұл көзқарас қазіргі заманғы адам физиологиясының түсініктерімен және дауыстық дыбыс кезінде көмекейлік функцияның стробоскоптық бейнелерімен сәйкес келеді. Адам денесінің жеті бөлігі резонаторлар ретінде жұмыс істейді, және осы жетінің ішінде ең тиімді үш резонатор, ең жағымды дыбыстарды күшейтіп, жасайды, барлығы бас ішінде орналасқан: жұтқыншақ, ауыз қуысы және мұрын қуысы. Күшті фальцетті күшейтілген фальцет деп, ал өте жеңіл бас дауысын "voce di testa bianca" немесе "ақ бас дауысы" деп атайды. Теңгерімді физиологиямен орындалған жоғары ноталар фальцетке немесе ширығуға қарсы ноталарға қарағанда жақсы резонансқа ие болады, сондықтан бұл анықтама көбінесе басқа екеуімен қайшы келмейді.