Кіріспе

Дауыстық жүктеме – ұзақ сөйлеген кезде дауыс аппаратына тиетін күш.

Өмірбаян

Жұмыс істейтін халықтың шамамен 13%-ы дауысы олардың негізгі құралы болып табылатын мамандықтарда жұмыс істейді. Әрбір дірілде дауыс жолдары қысқа мерзімге жабылады. Жолдар қайта ашылғанда, жолдардың астындағы қысым босатылады. Осы қысым өзгерістері дауысты сөйлеу деп аталатын толқындарды құрайды.

Дауыстық қабаттардағы тінге әсер ету

Сөздің негізгі жиілігі орташа еркек үшін шамамен 110 Гц, ал орташа әйел үшін 220 Гц шамасында болады. Яғни, дауысты дыбыстар кезінде дауыс жолдары секундына 110 немесе 220 рет біріне-бірі соғылады. Егер әйел бір сағат бойы үнемі сөйлейтін болса, осы уақыттың бес минуты шамасында ғана дауыстап сөйлейді. Онда дауыс жолдары сағатына 30 мыңнан астам рет соғылады. Осы көптеген соққылардың салдарынан дауыс жолдары тінінің шаршануы түсінікті. Дауыс жүктемесіне сөйлеу мүшелеріне түсетін басқа да түрлі күш те жатады. Бұған сөйлеу мүшелеріндегі барлық бұлшық еттердің күш салуы кіреді, дәл сияқты, кез келген басқа бұлшық еттерді ұзақ уақыт пайдаланғанда шаршағандай. Дегенмен, зерттеушілердің ең қызығушылығы дауыс жолдарына түсетін күшпен байланысты.

Симптомдары

Дауыстық жүктемені объективті бағалау немесе өлшеу, сезілетін психологиялық және физиологиялық стрестің тығыз байланысы себепті өте қиын. Дегенмен, объективті түрде өлшене алатын бірнеше типикалық белгілер бар. Біріншіден, дауыс диапазоны тарылады. Диапазон – дауыста қолданылатын мүмкін болатын биіктіктердің жиынтығын көрсетеді. Дауысқа жүктеме түскен кезде, жоғарғы шегі төмендеп, ал төменгі шегі көтеріледі. Сол сияқты, дауыс күшінің диапазоны да азаяды. Екіншіден, дауыстың қалыңдауы мен кернеуі жиі естіледі. Алайда, бұл екі көрсеткішті де объективті өлшеу қиын, сондықтан тек қана сезімдік бағалаулар жасау мүмкін.

Дауыс күтімі

Дауысты қалай қолдану керек деген сұрақ жиі туындайды. Бұл вокалогияны зерттеуге қатысты, дауысты дамыту ғылымы және тәжірибесі. Құндысы, қалыпты, бос әрі сергек сөйлеу – сөйлеуде де, ән айтуда да дауыс шығарудың ең жақсы тәсілі. Сөйлегенде артық күш салса, дауыс тез шаршайды. Сөз сөйлейтін адам жеткілікті мөлшерде су ішуі керек, ал ауаның ылғалдылығы қалыпты немесе одан да жоғары болуы тиіс. Сыртқы шу болмауы керек, болмаса дауысты күшейту қажет. Темекі шегуге кеңес берілмейді.