Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Дыбыстық дауыстарды жасау процесі
Process of creating phonetic sounds
Фонетиканың әр саласына байланысты фонеция терминінің мағынасы сәл өзгеше болуы мүмкін. Кейбір фонетиктер үшін фонеция – дауыс жолдарының жартылай периодтық дірілдеу арқылы белгілі бір дыбыстарды шығару процесі. Бұл анықтама көмекей анатомиясы мен физиологиясын, сондай-ақ жалпы сөйлеуді зерттейтін мамандар арасында қолданылады. Тілдік фонетика сияқты басқа салалардағы фонетиктер бұл процесті дауыстау деп атайды және ауа ағынын өзгертетін көмекейдің кез келген бөлігінің кез келген дірілдеу күйін атау үшін фонеция терминін пайдаланады, ал дауыстау – мұның тек бір мысалы. Бұл анықтамаға дауыссыз және көмекей үстіндегі фонециялар да кіреді.
The term phonation has slightly different meanings depending on the subfield of phonetics. Among some phoneticians, phonation is the process by which the vocal folds produce certain sounds through quasi periodic vibration. This is the definition used among those who study laryngeal anatomy and physiology and speech production in general. Phoneticians in other subfields, such as linguistic phonetics, call this process voicing, and use the term phonation to refer to any oscillatory state of any part of the larynx that modifies the airstream, of which voicing is just one example. Voiceless and supra glottal phonations are included under this definition.
Дауысты
Фонаторлық процесс, немесе дауыс пайда болуы, ауа өкпеден көмекше арқылы шығарылғанда, көмекше арқылы қысымның төмендеуін тудырады. Бұл төмендеу жеткілікті деңгейге жеткен кезде, дауыс жолдары тербеліс бастайды. Фонацияға жету үшін қажетті ең төменгі қысым төмендеуі – фонация табалдырығы қысымы (ФТҚ) деп аталады. Көздер-сүзгі теориясына сәйкес, пайда болған дыбыс жеке сөйлеу дыбыстарын құру үшін дауыс жолын құрайтын резонанстық камераны қоздырады. Дауыс жолдары бір-біріне жеткілікті жақын болмаса, жеткілікті тартылыс болмаса немесе тым көп тартылыс болса, немесе көмекше арқылы қысымның төмендеуі жеткілікті болмаса, тербелмейді. Сөйлеу кезінде, дауыссыз дыбыстар дауыс жолдарымен салыстырғанда, созылған, жоғары тартылған және жанына қарай (ашық) орналасқан кезде байқалады. Негізгі жиілік, түсініктің негізгі акустикалық белгісі, әртүрлі жолдармен өзгертілуі мүмкін. Ірі өзгерістер көмекше бұлшықтарының жирылуы арқылы дауыс жолдарындағы тартылысты арттыру арқылы жүзеге асырылады. Тартылыстың кішігірім өзгерістері тиреоартеноид бұлшығының жирылуымен немесе қалқанша безі мен шекеқұмырсқа кеміршектің салыстырмалы орналасуының өзгеруімен, яғни көмекше төмендеген немесе көтерілген кезде, қалау бойынша немесе көмекшеге тік сүйек арқылы бекітілген тілдің қозғалысы арқылы болуы мүмкін. Бұл екі теория бір-бірімен қарама-қайшы емес және екі теория да дұрыс болуы мүмкін, тербелісті бастау және сақтау үшін бір уақытта жұмыс істейді. Үшінші теория, нейрохроноксикалық теория, 1950 жылдары кең таралған, бірақ содан бері көбінесе күмәнді деп есептеледі.
The phonatory process, or voicing, occurs when air is expelled from the lungs through the glottis, creating a pressure drop across the larynx. When this drop becomes sufficiently large, the vocal folds start to oscillate. The minimum pressure drop required to achieve phonation is called the phonation threshold pressure (PTP), According to the source–filter theory, the resulting sound excites the resonance chamber that is the vocal tract to produce the individual speech sounds. The vocal folds will not oscillate if they are not sufficiently close to one another, are not under sufficient tension or under too much tension, or if the pressure drop across the larynx is not sufficiently large. In speech, voiceless phones are associated with vocal folds that are elongated, highly tensed, and placed laterally (abducted) when compared to vocal folds during phonation. Fundamental frequency, the main acoustic cue for the percept pitch, can be varied through a variety of means. Large scale changes are accomplished by increasing the tension in the vocal folds through contraction of the cricothyroid muscle. Smaller changes in tension can be effected by contraction of the thyroarytenoid muscle or changes in the relative position of the thyroid and cricoid cartilages, as may occur when the larynx is lowered or raised, either volitionally or through movement of the tongue to which the larynx is attached via the hyoid bone. These two theories are not in contention with one another and it is quite possible that both theories are true and operating simultaneously to initiate and maintain vibration. A third theory, the neurochronaxic theory, was in considerable vogue in the 1950s, but has since been largely discredited.