Кіріспе
Сомерсет қаласындағы Бат қаласында орналасқан грузин жарты айы – Корольдік жарты ай. Бұл Англияның Бат қаласындағы 30 үйдің тізімінен тұратын жарты ай пішіндес құрылыс. Архитектор Джон Вуд кіші жасаған және 1767-1774 жылдар аралығында салынған бұл ғимарат Ұлыбританиядағы грузин сәулетінің ең көрнекті мысалдарының бірі және І санаттағы ескерткіш болып табылады. Жылдар өте келе интерьерлеріне өзгерістер енгізілгенімен, грузин тас фасады алғаш салынғандағы түрінде сақталған. 152 метрлік жарты айдың бірінші қабатында 114 ионикалық бағана орналасқан, олардың үстінде палладиан стиліндегі антаблемент салынған. Бұл жарты ай пішіндес үйлердің алғашқы құрылысы және "rus in urbe" ("қаладағы ауыл") концепциясының мысалы, себебі одан қарсаңындағы саябаққа көрініс ашылады. Корольдік жарты ай салынғалы бері 240 жылдан астам уақыт өткен, осы уақыт ішінде көптеген белгілі адамдар осында тұрған немесе қонақтап өткен, ал кейбіреулері туралы естелік тақталар ғимараттарға орнатылған. Жарты айдың 30 таунхаусының 10-ы толық көлемді үйлер ретінде сақталған, 18-і түрлі өлшемдегі пәтерлерге бөлінген. Олардың бірі – No. 1 Royal Crescent мұражайы, ал жарты айдың ортасында орналасқан Royal Crescent Hotel & Spa, No. 16 және No. 15 үйлерінен құралған.
The Royal Crescent is a row of 30 terraced houses laid out in a sweeping crescent in the city of Bath, England. Designed by the architect John Wood, the Younger, and built between 1767 and 1774, it is among the greatest examples of Georgian architecture to be found in the United Kingdom and is a Grade I listed building. Although some changes have been made to the various interiors over the years, the Georgian stone facade remains much as it was when first built. The 500 feet (152 m) crescent has 114 Ionic columns on the first floor with an entablature in a Palladian style above. It was the first crescent of terraced houses to be built and an example of "rus in urbe" (the country in the city) with its views over the parkland opposite. Many notable people have either lived or stayed in the Royal Crescent since it was built over 240 years ago, and some are commemorated on special plaques attached to the relevant buildings. Of the crescent's 30 townhouses, 10 are still full size townhouses; 18 have been split into flats of various sizes; One is the No. 1 Royal Crescent museum, and The Royal Crescent Hotel & Spa, at the centre of the crescent, is made up of No. 16 and No.15.
Дизайн және құрылыс
Қазіргі кезде "Royal Crescent" деп аталатын көше бастапқыда "The Crescent" деп аталды. "Royal" деген сөз 18 ғасырдың соңында, Йорк және Олбани герцогы Фредерик сонда тұрғаннан кейін қосылған. Ол бастапқыда бірінші үйді жалға алды, кейін 16-ны сатып алды. Royal Crescent Виктория паркіне жақын орналасқан және Джон Вуд, Үлкеннің жобалаған "The Circus" көшесімен Брок көшесі арқылы байланысты. Royal Crescent тұрған жер 1766 жылдың желтоқсанында Гаррард барондықтарының жер иесі Сэр Бенет Гаррардтан сатып алынған. 1767 мен 1775 жылдар аралығында Джон Вуд ионикалық бағаналары бар, тас қаптамасы бар әсем фасадын жобалады. Әрбір алғашқы сатып алушы фасадың бір бөлігін сатып алып, содан кейін өз қалауынша үй салу үшін жеке сәулетшіні жалдады. Сондықтан, екі үй болып көрінетін ғимараттар кейде бір ғана үй болып шығуы мүмкін. Бұл қала құрылысы жүйесі ғимараттың артқы жағында байқалады және Crescent-тің артындағы жолдан көруге болады: алдыңғы жағы біркелкі және симметриялық болса, артқы жағы әртүрлі биіктіктегі шатырлардың, үйлердің орналасуының және терезелердің әртүрлілігінен тұрады. Бұл архитектура "Королева Аннаның ал жағы, Мэри Аннаның арт жағы" деп сипатталады. Бұл террасалық үйлердің алғашқы жарты айы және қарсы жатқан саябаққа ашылатын көрінісімен "rus in urbe" (қаладағы ауыл) үлгісінің мысалы. Royal Crescent-тің алдында "ха-ха" орналасқан – ішкі жағы тік және таспен қапталған, сыртқы жағы еңіс және шөппен жабылған, төменгі және жоғарғы газонды тиімді, бірақ көзге көрінбейтін бөлікке бөлетін арық. "Ха-ха" Корольдік Виктория паркінен көріністі бұрмаламау және жақыннан келгенге дейін көрінбеу үшін жасалған. Ол Royal Crescent салынысымен бірге салынған-жоқ па белгісіз, бірақ ол алғаш құрылғанда қазіргіден терең болғаны белгілі. Crescent пен газон арасындағы қоршаулар English Heritage ұйымының "Қауіптегі мұралар" тізіліміне енгізілген, бірақ қалпына келтіріліп, тізілімнен алынып тасталды. 2003 жылы археологиялық "Time Team" телешоуы Рим зиратын және Фосс жолын іздеу үшін Royal Crescent-ті қазып зерттеді. Crescent-тің артынан Рим қабырғасының қалдықтары табылды, ал алдыңғы газоннан темір және қола дәуіріндегі қоныс іздері анықталды.
Тарих
XIX ғасырдың соңында әсем өрнектелген орамалары бар құйма темірден жасалған бес шам бағанасы қосылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі Бат қаласына жасалған бомбалау шабуылдары, Бадекер шабуылдары немесе Бадекер бомбалауы ретінде белгілі болды, бірқатар зақымдануларға әкелді, ең ауыр зақым 2-ші және 17-ші үйлердің өртке оранғаннан қирауы болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, Баттың тонау деп аталған қайта құру кезеңінде, қалалық кеңес Жарты айды кеңес кеңселеріне айналдыру жоспарларын қарастырды. Алайда, бұл жоспарлар іске аспады. XX ғасырда бұрын жеке отбасылар мен қызметшілер тұрған үйлер пәтерлер мен кеңселерге бөлінді. Дегенмен, Жарты айға зейнетке шыққан көрнекті адамдардың қоныстану дәстүрі жалғасты. Жарты айдың барлық бөлігі 1950 жылы I санаттағы ескерткіш ретінде тіркелді. 1950 жылы 16-шы үй қонақ үйге айналды. 1971 жылы ол 15-ші үймен біріктіріліп, Royal Crescent қонақ үйіне айналды, бұл қонақ үйдің орталық бөлігін алып, жаңартылды, ал бақтағы павильондар мен шарабандарда қосымша бөлмелер орналастырылды. 1978 жылы ол Лондон Слоан клубының төрағасы Джон Тэмге сатылды және қайта жаңартылды. Кейіннен 2011 жылы Von Essen Hotels компаниясы оны сатып алды, бірақ компания 2011 жылы банкротқа ұшырады. 2011 жылдың қыркүйегінде London & Regional Properties компаниясы қонақ үйді сатып алады деп күтілді, бірақ келіссөздер 2012 жылдың қаңтар айында келісімге келмей аяқталды. 2012 жылдың 2 сәуірінде Topland Group инвестициялық компаниясы Royal Crescent қонақ үйін сатып алғанын жариялады. 1970 жылдары 22-ші үйдің тұрғыны, Амебель Уэлсли Колли ханым, үйінің есігін дәстүрлі ақ түске емес, сары түске бояды. Бат қалалық кеңесі есікті қайта бояу керектігін талап етіп хабарлама жіберді. Сот отырысы өтіп, Қоршаған ортаны қорғау министрі есіктің сары түсте қалуына рұқсат берді. Жарықтандыру және бассейн сияқты басқа да өзгерту және дамыту ұсыныстары қабылданбады.
Атақты тұрғындар
1-ші нөмірдің алғашқы тұрғыны Томас Брок, Честер қаласының кеңсе меңгерушісі болған, оның есімімен Брок көшесі аталған. Оның әпкесі Елизавета Крессенттің сәулетшісі Джон Вуд кішіге үйленген. Броктың 1-ші нөмірдегі алғашқы жалдама алушысы Генри Сэндфорд, зейнеткер ирландтық парламент депутаты, 1776 жылдан 1796 жылы Бат қаласында қайтыс болғанға дейін үйді жалға алған. Сэндфорд «өте қайырымды мінезді адам» деп сипатталған. Уильям Уилберфорс 1798 жылы 2-ші нөмірде болған. 1985 жылғы Тұрғын үй заңы Кеңес үйлерінің иелігін өзгертіп, кеңес үйлерін коммерциялық емес тұрғын үй қоғамдастықтарына беруді жеңілдетті. Кейіннен бірнешеуі жеке меншікке сатылды, бірақ біреуі кеңес иелігінде қалды. 1 Royal Crescent – тарихи үй-мұражай, оның иесі және күтушісі Bath Preservation Trust (Батты сақтау қоры), мүшелігі арқылы, 18-ғасырдың соңындағы бай иелері осындай үйді қалай жабдықтаған және пайдаланған болуы мүмкін екенін көрсету үшін. Оны 1967 жылы майор Бернард Кейзер сатып алды, ол Clan (Клан) кеме компаниясы арқылы байлық жинаған отбасының мүшесі. Ол оны қалпына келтіру және жабдықтау үшін қаражатпен бірге қорына сыйға берді. Қалпына келтіруді Филип Джеб басқарды. Bath Preservation Trust 2012–2013 жылдары 1 Royal Crescent-ті оның бастапқы қызметшілер қанатымен, 1A Royal Crescent-те қайта біріктіру үшін жұмыс істеді, ол көп жылдар бойы жеке тұрғын үй ретінде пайдаланылып келді. 1-ші нөмір қорының бас кеңсесі болып табылады. 15 және 16-шы нөмірлер әлі де қонақүй ретінде пайдаланылуда. Бат және Солтүстік-Шығыс Сомерсет кеңесі, тұрғындар көп жылдар бойы туристерге арналған экскурсиялардың бұзылуына, әсіресе ашық автобустардағы экскурсия жетекшілерінің дауыс күшейткіші арқылы беруіне шағымданғаннан кейін, Крессентке автобустар мен көліктердің кіруіне тыйым салды.
Сәулет
Жарты айдың ұзындығы 500 фут (152 м), ал әр ғимараттың биіктігі шамамен 50 фут (15 м), оның ішінде мансардадағы шағын бөлмелерде терезелер бар. 2007 жылы Джейн Остиннің «Қамығу» романының телеверсиясында Хресентте түсірілген көптеген сахналар болды, онда Эллиот отбасы Бат қаласында тұрып жатқандай көрінеді. Хресент 2008 жылы Кира Найтли бас рөлде ойнаған «Герцогиня» фильмінде де көрсетілді. 2008 жылғы BBC1 арнасының археологиялық триллері «Сүйектерді тепкіштер» фильміндегі ойдан шығарылған басты кейіпкер Хресентте тұратын болып бейнеленді. 2014 жылы Хресенттегі қонақ үйі BBC1 арнасының «Біздің қыз» сериалына түсірілім алаңы болды. 2020 жылы Хресент алғаш рет Netflix сериалы «Бриджертон» үшін пайдаланылды және кейінгі маусымдарда да қолданыла берді.