Кіріспе

Лондондағы жол торабы, Англия. Оксфорд циркі – Лондонның Вест-Энд аймағындағы Оксфорд көшесі мен Реджент көшесін байланыстыратын жол торабы. Бұл сонымен қатар Оксфорд циркі метро станциясының кіреберісі болып табылады. Торап 1819 жылы Джон Нэштің Реджент көшесін дамыту аясында ашылды және бастапқыда Реджент-Сирк-Норт деп аталды. Алғашқы жалдау мерзімі бітіскен соң, 1913 және 1928 жылдар аралығында Генри Таннердің жобалаған төрт төртбұрышты ғимараттар айналысында қайта жаңартылды. Олардың солтүстік-шығыс жағында Питер Робинсон, Topshop, BBC және Лондондық Ұжымдық қоғам орналасқан; қазір бұл ғимараттар II санаттағы ескерткіштер тізіміне енген. Оксфорд циркі көлік қозғалысының өте қарбалас торабы болып табылады, ал 2009 жылы жаяу жүргіншілерге арналған 5 миллион фунт стерлингтік жаңару ашылды. Бұл орын демонстрациялар мен наразылықтарға да танымал, соның ішінде Extinction Rebellion ұйымының бірнеше акциялары осы жерде өтті.

19 ғасыр

Цирк Джон Нэштің Регент көшесіндегі жұмысының бір бөлігі ретінде жобаланған. Джордж Дэнс-кіші оларды Шығыс Лондондағы Минористерде танымал еткеннен кейін цирктер ағылшын сәулетінде кең таралды. Нэш қосымша жерді пайдалануды қалады, сонда көлік құралдары бұрылыс кезінде бір-бірінің төңірегінде еркін қозғала алады, ал дөңгелек тәрізді орналасу дүкен иелерін тартады және жердің құнын арттырады. Ол бастапқыда циркті колонналы етуді жоспарлаған, бірақ «Жаңа көше заңы» парламентте ұсынылғанда қабылданбады, бір депутат цирк «күндіз де, түні де жағымсыз болады» деп қорқып айтқан. Ол циркті қайта жобалады, сонда жаңа Регент көшесі Оксфорд көшесімен дерлік тік бұрышпен қиылысады, ал диаметрі 50 метрге дейін азайтылып, жерді үнемдеді. Парламент жобаны 1813 жылы бекітті. Цирк құрылысы 1816 жылы Самуэль Бакстермен бірлесіп басталды. Жұмыс Оксфорд көшесіндегі мүлікті міндетті түрде сатып алумен қиындыққа тап болды. Солтүстік жағындағы сегіз және оңтүстік жағындағы он бір үй қиылысқа жол ашу үшін бұзылды. Заңдық мәселелерді болдырмау үшін Нэш цирк маңындағы жаңа ғимараттарға бұрынғы тұрғындарды мүмкіндігінше қайта орналастыруға тырысты. 118 Оксфорд көшесіндегі Ричардсонның жібек дүкенінің иесі Джон Ричардсон қайтыс болғаннан кейін, Нэш оның жесірін, отбасын және қызметкерлерін цирк солтүстік-шығыс бөлігіндегі ғимаратқа орналастырды. Отбасы шағымданып, өзгерістер талап еткеннен кейін, Нэш Бакстермен бірге оларды барынша жайлы етуге тырысты. Цирк маңындағы ғимараттардың көпшілігі Нэштің кейінгі жұмыстарына қарағанда тәртіпті жобаланған және Палладиандық сәулет үлгісінде салынған. Оларда жоңқалы коринфтік пилястралар мен жасанды тастан жасалған капительдер болған. Пилястралар Регент көшесі бойымен жалғасты. Цирк 1819 жылдың қараша айында ресми түрде ашылды. Ол бастапқыда «Регент циркі Солтүстік» деп аталды, ал Пикадилли циркі «Регент циркі Оңтүстік» деп аталды. Алайда, Пикадилли циркінен айырмашылығы, Оксфорд циркінде әшекейлеулер болған жоқ және ол қарапайым көлік торабы ретінде жобаланған. Әріптес архитектор Джеймс Элмес Нэштің цирк бойынша жұмысын «ұлылық сезімін» береді және «қолданылуында ғана емес, формасында да әдемі» деп сипаттады. Қазіргі атау шамамен 1836 жылдан бастап қолданыла бастады. 1842 жылы парламент депутаты Жозеф Хьюм цирк ортасында естелік обелиск орнатуды ұсынды. Құрылыс 1842 жылдың желтоқсанында басталды, бірақ Мэрилебоун шіркеуінің кеңесі циркті тазалау және күтіп ұстауға ғана құқылы екенін, үстіне ештеңе салуға емес екенін түсінгеннен кейін тез арада тоқтатылды. Обелиск ақыры 1850 жылы Нунхед зиратында сәл өзгеше дизайнмен салынды. Виктория дәуірінде аза тұту рәсімдері әсем әрі қымбат болған. Осы аймақта аза тұту тауарларын сататын дүкендер болды, онда киім, мата және керек-жарақтар сатылды. Олардың ең ірісі – «Лондондық жалпы аза тұту тауарлары» дүкені, көбінесе «Джей» деп аталатын. Бұл дүкен 1841 жылы Регент көшесінде құрылды және 1880 жылға қарай цирктің оңтүстік-батыс бөлігінің барлығын алып жатты.

20 ғасыр

Ауыспалы жолдың төрт бөлігінің жалға алу мерзімі 1917 жылы аяқталуға тиіс болды, сондықтан оларды қайта жаңарту қажет деп шешілді. 1904 жылы Орман және орман шаруашылығы комиссарлары Реджент көшесін, соның ішінде Оксфорд циркін қайта дамыту жоспарын жасады. 1909 жылы олар осы учаскеге қатысты ұсыныстарды жинады. Жаңа жоба 1910 жылғы қазан айында Генри Таннерге тапсырылды, ол бірнеше қарсылас жобаларды жеңіп шықты және 1913 жылдан 1928 жылға дейін кезең-кезеңмен салынды. Таннердің жобасы 18 ғасыр француз архитектурасынан, әсіресе Анже Жак Габриельдің еңбектерінен шабыт алды. Әрбір бөлік симметриялы болу үшін жоспарланды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1940 жылғы қыркүйекте бомбалардан қирап, бірақ болаттан жасалған каркасының арқасында зақымды аз болды және тез арада жоғары сапамен қалпына келтірілді. BBC ғимараттың бір бөлігін пайдаланды және соғыс кезінде шетелге хабар таратуда кеңінен қолданды. 1944 жылы ол Лондон кооперативтік қоғамына сатылды. Бірнеше сатып алулар мен бірігулер нәтижесінде Питер Робинсон Topshop-қа айналды, ол таратылғаннан кейін 2020 жылға дейін осы орында сауда жасады. Бұл франшизаның бас дүкені болды, төрт қабаттан тұрды және күніне шамамен 28 000 тұтынушыны тартты, олардың жартысы бірдеңе сатып алды. Ғимараттар портланд тасынан, болаттан жасалған каркаспен және тақтатастан жасалған шатырлармен салынған. Олар 1973 жылдан бері ІІ санаттағы ескерткіш ретінде тіркелген.

Метро станциясы

Метро станциясы 1900 жылғы 30 шілдеде Орталық желісінің алғашқы бөлігі ашылғанда пайдалануға берілді. Бейкерлу желісімен байланыс 1906 жылғы 10 наурызда ашылды; осыған байланысты стансаның жер асты бөлігі қайта жаңартылды. 1963 жылдан бастап бес жыл бойы метро станциясын Виктория желісіне қосу жұмыстары барысында, жол беті уақытша 850 тонналық көпірге орнатылды, ол төмендегі жұмыс жүрген кезде барлық бағыттардағы қозғалысты қамтамасыз етті. Көпір 1968 жылғы 12 сәуірде демонтаждалды. 1976 жылы станцияда Жеңілдік ИРА (Provisional IRA) орнатқан бомба табылып, залалсыздандырылды. 1984 жылғы қарашада стансада өрт шығып, көптеген зақымдар келді, бірақ адам қаза болған жоқ.

Жол қозғалысы

Оксфорд циркі – Лондонның ең көп қозғалысы бар жаяу өткелдерінің бірі. 1935 жылы Вестминстер қалалық кеңесі қауіпсіздікті арттыру мақсатында қиылыста жаяу жүргіншілерге арналған қоршауларды орнатуды ұсынды, бұл өтуді шектеуге бағытталған шара еді. 2000 жылдардың соңында Оксфорд циркі Лондонның кез келген аймағында тіркелген ең көп жаяу жүргіншілер трафигін көрсетті. 2009 жылы Лондонның көлік басқармасы бұл қиылысты жаяу жүргіншілер үшін қолайлы ету үшін қайта жобалады. Жаңа өткел қараша айында ашылды және құны шамамен 5 миллион фунт стерлингті құрады. Ол Токиодағы көше өткелдерінен шабыттандырылды және Лондон мэрі Борис Джонсон ашты, ол бұл жобаны "британдық инженерияның, жапондық инновацияның және ескі салауатты ақылдың жеңісі" деп атады.

Оқиғалар

1872 жылдың ақпанында Оксфорд циркінің ортасына гүлдермен безендірілген үш қабатты арка орнатылды, бұл Уэльс принцінің ішек қабынуынан айығуының құрметіне арналған. Королева Виктория ханзадамен бірге шеруге қатысып, қуанған балаларға көрінді. 1938 жылдың 20 желтоқсанында Оксфорд циркінде 50 адам жұмыссыздыққа қарсы наразылық акциясына қатысты. Наразылар полиция тоқтатуға үлкермей, "Бізге жұмыс, бізге нан керек!" деп ұрандап, жолға шықты. 2001 жылдың 1 мамырында Оксфорд циркіне жиналған капитализмге қарсы демонстрация зорлық-зомбылыққа ұласты. Полиция цирк алаңындағы көпшілікті ұстап тұруға тырысты, бірақ 50-60 демонстрант қашып, мүлікті қиратып, жақын жердегі дүкенге өрт қойды. Лоис Остинмен бірге 3000-ға жуық адам циркте шамамен 7 сағат бойы ұсталды. Кейін ол Еуропалық адам құқықтары сотына шағым түсірді. 2011 жылдың 26 наурызында Лондонда 500 мыңға жуық адам үкіметтің мемлекеттік қызметтерге жасаған кесімдеріне қарсы наразылық білдірді. Оксфорд циркінде олар тәртіп сақшыларымен қақтығысты. 2017 жылдың 24 қарашасы, "Қара жұма" күні Оксфорд циркі метро станциясындағы төбелес бұқаралық паникаға айналып, циркте үрей тудырды. Адам көп болғандықтан, жолаушылар мен сатып алушылар дүкендерге тығылды. Полиция кейіннен жағдайды бақылауға алуға уағдаланды. 2019 жылдың сәуірінде Extinction Rebellion экологиялық тобы Оксфорд циркін блокадалап, наразылық білдірді. Наразылар жолға тізгіш байлап, полиция қосымша күш шақырып, алаңды тазалауға көмектесті, соның ішінде экологиялық белсенді Берта Касерес атымен аталған қызғылт түсті қайықты бұзды. Қазан айында наразылар цирк ортасында алып ағаш пирамидасын тұрғызды, оны JCB экскаваторымен бұзуға тура келді. 2019 жылдың тамызында Оксфорд циркінде оңшыл экстремист Томми Робинсонның түрмеге қамалуына қарсы наразылық зорлық-зомбылыққа ұласты. Бір адам дене күйіктіруі үшін қамауға алынды.