Кіріспе

Federal Duck Stamp, ресми түрде Migratory Bird Hunting and Conservation Stamp деп аталады, ол АҚШ федералды үкіметі шығаратын, итектер мен қаздар сияқты көшпенді су құстарын аулау үшін міндетті түрде сатып алынатын жабысқақ мөр. Ол сондай-ақ, әдетте кіру үшін ақы алатын Ұлттық жануарлар қорықтарына кіруге де қолданылады.

Берілген уақыты

Қашқа маркалары жылына бір рет шығарылады. Көптеген штаттарда аңшылар су құстарын аулау алдында федералдық және штаттық мөр сатып алуға міндетті. Су құстарын аулау маусымдары әртүрлі болады, бірақ көбінесе қыркүйек немесе қазан айында басталады, сондықтан аңшылық маусымының ашылу күнінен бұрын мөрлер қажет. Қазіргі уақытта федералдық мөрлердің және штаттық мөрлердің жартысынан астамы шілде айына дейін шығарылады. Көптеген мөрлер жаңа жылдың бірінші күні, ал кейбіреулері қыркүйек айының соңында немесе қазан айының басында шығарылады.

Құны

Жыл сайынғы федералды үйрек маркасы 1934 жылы 1 доллар номиналды құнмен шықты, 1949 жылы 2 долларға, ал 1959 жылы 3 долларға өсті.

Жинақтау

Көптеген коллекционерлер жаңа түскен, мінсіз жағдайдағы өрдектің маркаларын жинауды ұнатады, ал басқалары лицензиялық маркаларды, автографтары бар маркаларды, тақта блоктарын, аңшылар қол қойған маркаларды, көркем суреттерді, сувенирлік карточкаларды, бірінші күндік конверттерді немесе олардың комбинациясын жинауды ұнатады. Марканың құнын анықтау үшін оның мінсіз жағдайын сақтау өте маңызды. Ортасы дәл келген марка әдетте ортасы қалыпты маркадан айтарлықтай қымбатқа сатылады. "Өте жақсы" (VF) жағдайы марка коллекциясындағы стандарт саналады және Scott Catalog осы жағдай бойынша баға белгілейді.

Тарих

1989 жылы Ұлттық балық және жабайы табиғат қоры (NFWF) берген грант бойынша доктор Джоан Аллеманд Федералдық кіші қаз таңбасын сақтау және жобалау бағдарламасын жасады. Бұл бағдарлама балабақшадан жоғары мектепке дейінгі оқушыларға ылғалды жерлер мен су құстарын қорғауды үйрететін, жанды өнер сабасы болып табылады. Бағдарлама көркем өнер сабасына ғылыми принциптер мен жануарлар дүниесін басқару қағидаларын енгізеді. Қатысушылар өздерінің көркем жобалары ретінде JDS дизайнын дайындайды. Осы бағдарлама арқылы АҚШ Балық және жабайы табиғат қызметі қатысушыларға Федералдық қаз таңбасы бағдарламасымен және Ұлттық жабайы табиғат резерваттары жүйесімен таныстырады, сондай-ақ жаңа буын азаматтарды су құстары мен ылғалды жерлерді сақтаудың маңыздылығы туралы біліммен қамтиды. JDS сабасы Калифорнияда пилоттық бағдарлама ретінде бастау алды. 1990 жылы мемлекеттік және жеке мектептердегі үш мың оқушы алғаш рет JDS бағдарламасының сабасы мен өнер байқауына қатысты. 1991 жылы Флорида мен Иллинойс қосылды, ал 1992 жылы Арканзас, Канзас және Вермонт бағдарламаға қатысты. Сол жылы 1991 және 1992 жылдардағы қатысушы штаттардың «Үздік шоу» жеңімпаздарының дизайндарын пайдаланып, штаттық таңба парағы жасалды. Бұл 10 долларлық парақта тоғыз штаттың JDS дизайны болды. «Үздік шоу» таңба парағын басып шығарудың қымбаттылығына байланысты, әр штаттың «Үздік шоу» жеңімпаздарының дизайндарын пайдаланып, Федералдық кіші қаз таңбасын таңдау үшін ұлттық конкурс өткізілетіні шешілді. 1993 жылы Мэриленд пен Оңтүстік Дакота бағдарламаға қосылды. Сегіз штат қатысқанда, алғашқы ұлттық конкурс өткізіліп, бірінші Федералдық кіші қаз таңбасы таңдалды. Сол жылы Федералдық қаз таңбасын сатудың бірінші күнінде судьялар бірінші, екінші және үшінші орын алған ұлттық жеңімпаздарды анықтады. Алғашқы Федералдық кіші қаз таңбасының дизайнының авторы – Иллинойс штатының Кантон қаласынан Джейсон Парсонс. Оның «Қызылбас шаңқырату» деген дизайны 5 доллардан сатылатын кіші таңбаларды жасау үшін қолданылды. 1994 жылы бағдарламаға 17 жаңа штат қосылды. Сол кезде маркаларды жеке тұлғалар NFWF-тің кіші қаз таңбасы конкурсына үлес ретінде сатып алды. Марка сатудан түскен қаражат бағдарламаны қолдау үшін мақұлданды. Грант мерзімі аяқталғандықтан, АҚШ Балық және жабайы табиғат қызметі Федералдық кіші қаз таңбасын қолдау және сатудан түскен қаражатты қатысушыларға сыйлықтар мен стипендиялар беру арқылы табиғатты қорғау білімін дамытуға бағыттау үшін Конгресстен заң шығаруды ұсынды. 1994 жылғы 6 қазанда «Кіші қаз таңбасын сақтау және жобалау туралы» заң қабылданды. Заң Ішкі істер министріне JDS құруға және JDS мен таңба дизайнына лицензия беруге және сатуға нұсқау берді. Осы шаралардан түскен қаражат табиғатты қорғау бойынша білім беру сыйлықтары мен стипендияларды қолдауға жұмсалады. 2000 жылы Конгресс «Кіші қаз таңбасын сақтау және жобалау бағдарламасы туралы» заңды тағы бес жылға ұзартты және АҚШ пен оның аумақтарында табиғатты қорғау білімін кеңейтті. Сол кезден бері барлық 50 штат, Колумбия округі, Америка Самоасы және АҚШ Виргин аралдары бағдарламаға қосылды. Бүгінде АҚШ, Америка Самоасы және АҚШ Виргин аралдарындағы 27 000-нан астам оқушы штаттық немесе аумақтық JDS конкурсына өтініш береді. Бағдарламаның табысы федералды және штаттық органдармен, үкіметтік емес ұйымдармен, жеке кәсіпорындармен және АҚШ бойынша мыңдаған мұғалімдер мен оқушыларды табиғатты қорғауға қатысты шараларға тартуға көмектескен еріктілермен серіктестікке байланысты.

Байқау

Жас қаз таңбасын сақтау және жобалау бағдарламасы балабақшадан жоғары сыныпқа дейінгі оқушыларға ылғалды жерлер мен су құстарын қорғауды үйрету және жастарды табиғатпен байланыстыру мақсатында жасалған. Бағдарлама студенттерге ғылыми және жабайы табиғатты бақылау принциптерін пайдалана отырып, алған білімдерін көрнекі түрде жеткізуге көмектеседі. JDS 1989 жылы құрылғаннан бері үлкен танымалдыққа ие болды, сондай-ақ 1993 жылы ұлттық өнер байқауы мен таңба енгізілгеннен кейін одан да дамыды. Бағдарлама алғаш рет 1994 жылы Конгресс тарапынан «Жас қаз таңбасын сақтау және жобалау бағдарламасы туралы» заң қабылдану арқылы мойындалды. 2000 жылы Конгресс бағдарламаны қайта бекітіп, оны он жеті штаттан барлық елу штатқа, Колумбия округіне және АҚШ территорияларына дейін кеңейтті. 2000 жылдан бері бағдарламаға қатысу тұрақты деңгейде сақталып келеді, жыл сайын шамамен 27 000 оқушы мемлекеттік өнер байқауына қатысады. JDS сатудан түскен кіріс 2004 қаржы жылында 172 000 долларға жетті және бағдарламаға қатысатын оқушыларға сыйлықтар мен экологиялық білім беруге, сондай-ақ JDS-ті насихаттауға жұмсалады. Жас қаз таңбасына дайындық және бағдарламаға қатысу студенттердің анатомия және қоршаған ортаны қорғау ғылымдарының негізгі принциптерін ойлап түсінуін қажет етеді және студенттің осы тақырыптарды меңгеру деңгейінің көрсеткіші болуы мүмкін. Бағдарлама студенттерге ғылымды үйренуге және жануарлар дүниесінің сұлулығы, әртүрлілігі және өзара байланысы туралы білімдерін көркемдік тұрғыдан жеткізуге мүмкіндік береді. Жас қаз таңбасы байқауы әр көктемде басталады, оқушылар өздерінің туындыларын мемлекеттік немесе аумақтық байқауға жібереді. Мемлекеттік деңгейде студенттер сынып деңгейіне сәйкес төрт топқа бөлінеді: I топ: K–3, II топ: 4–6, III топ: 7–9 және IV топ: 10–12. Әр топтан үш бірінші, екінші және үшінші орын алғандар іріктеледі. Жюри мүшелері барлық топтардан іріктелген 12 бірінші орын алған туындылардың арасынан «Үздік туындыны» таңдайды. Әр штат немесе аумақтың «Үздік туындысы» Қазтаңбалау кеңсесіне жіберіліп, ұлттық Жас қаз таңбасы байқауына қатысады. Бағдарламаның пәраралық сипатын нығайту мақсатында студенттерге енді өздерінің өнер туындыларымен бірге кіріс нысанына қорғау туралы хабарлама қосуға ұсынылады, бірақ бұл міндетті емес. Кейбір штаттарда және ұлттық деңгейде «Үздік туынды» жеңімпаздары үшін қорғау туралы хабарлама бағаланады. Хабарламада оқушының ылғалды жерлер, оларды қорғау немесе су құстары туралы білгендері айтылуы керек. Бұл басқаларды табиғатты қорғауға қатысуға шақыру үшін де қолданылуы мүмкін. Ұлттық байқаудан жеңіске ие болған туынды келесі жылға арналған Жас қаз таңбасын жасау үшін пайдаланылады. Жас қаз таңбаларын АҚШ пошта қызметі мен Amplex Corporation жүк алушылары таңбасына 5 доллардан сатады. Жас қаз таңбасын сатудан түскен кіріс табиғатты қорғау бойынша білім беруді қолдауға, бағдарламаға қатысатын оқушыларға, мұғалімдерге және мектептерге сыйлықтар мен стипендиялар беруге жұмсалады.

Шығару

Қазтаңбаларды қазір Америка Құрама Штаттарының үкіметі және барлық штаттардың үкіметтері шығарады. Канада, Австралия, Мексика, Ресей және Ұлыбритания сияқты көптеген шетелдік елдер де қазтаңбаларын шығарды. Әртүрлі үкіметтердегі қазтаңбаларды шығаратын органдар әдетте табиғатты қорғау және жануарлар дүниесі департаменттері болып табылады. Осындай бағдарламалар міндетті түрде заңмен құрылуы керек, нәтижесінде шыққан таңбалар жарамды мемлекеттік шығарылым ретінде қабылдалуы тиіс. Қаз бейнеленген таңбаларды түрлі арнайы қызығушылық топтары, мысалы, Ducks Unlimited және Ұлттық Балық және Жануарлар Қорқоры шығарады. Олардың шығарылымдары "қоғамдық таңбалар" деп аталады. Бұл таңбалар техникалық тұрғыдан қазтаңбалар болып табылмайды, себебі алым мөлшері мен қаражаттың тағдыры заңмен реттелмеген. Дегенмен, қоғамдық таңбалар өте жинақталады және көбінесе бағаланады. Осы ұйымдар жинаған қаражат су құстары мен табиғатты қорғауға да жұмсалады. Осындай ұйымдар мен қоғамдар қайырымдылықтары мен күш-жігерлері арқылы табиғатты қорғауға зор үлес қосады және олардың қоғамдық қолдауға мұқтаж екендігін атап өткен жөн.

Халықтық мәдениетте

1996 жылы шыққан "Фарго" фильмінде Норм Гандерсон байқауда екінші орынды иеленеді, бірақ "Хотманның көк қанатты үйрек 29 центке бағаланды" деп ескертеді. Бұл байқау Брайан Дэвистің 2016 жылғы "Миллион долларлық үйрек" деректі фильмінің негізгі тақырыбы болды, онда қатысушылардың бірнешесінің өтінімдерді ұсыну процесі көрсетілген. 2021 жылдың қыркүйек айында комедиант Джон Оливер өзінің "Last Week Tonight" ток-шоуында осы байқауға бес әзілдік жұмысты тапсырғанын мәлімдеді. Бұл жұмыстар кейін аукционда сатылып, шамамен 100 000 АҚШ доллары жинады, ол Федералдық үйрек таңбасы бағдарламасына қайтарылды. АҚШ Балық және жабайы табиғат қызметі жауап ретінде мәлімдеме жасап, "АҚШ Балық және жабайы табиғат қызметі Джон Оливердің жабайы табиғатты және су тоғандарын сақтауға қолдау көрсетуіне қуанышты. Дерлік 90 жыл бойы Үйрек таңбасы бағдарламасы су құстарын және жануарлар мекендеу орындарын сақтауда маңызды рөл атқарып келеді, және біз осы бай жануарлар мұрасын одан әрі дамытуға ниеттіміз" деді.