Қоршаған ортада аң аулау және жануарларды өлтіру

Аң ауы – жабайы жануарларды іздеу, қуу, ұстау немесе өлтіру. Негізгі мақсаты: ет, тері, трофей алу, зиянды жануарларды жою, экологияны сақтау.

35 мин оқу

100%

Дереккөз: Hunting — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Жабайы жануарларды іздеу, қуу және өлтіру – адам емес жандар жүзеге асыратын аң аулау. Адамның жабайы жануарларды немесе жабайы малдарды іздеу, қуу, ұстау немесе өлтіру амалы. Адамдардың аң аулауының ең көп таралған себептері – жануардың денесін ет және пайдалы жануар өнімдері (жүн/тері, сүйек/қасқа, мүйіз/шаңқа, т.б.) үшін пайдалану, демалыс/таксидермия (көңілді аң аулау), бірақ сондай-ақ адамдар мен үй жануарларына қауіпті жыртқыштарды жою (мысалы, қасқыр аулау), егінге/малға/құсқа зиян келтіретін зиянкестерді жою немесе ауру таратушыларды кездіру (көршілі аң аулау), сауда/туризм (сафари), немесе экологиялық сақтау мақсатында да жүргізілуі мүмкін. Демалыс үшін ауланатын түрлер көбінесе «аң» деп аталады және әдетте сүтқоректілер мен құстар болып табылады. Аң аулауға қатысушы адам – аңшы немесе (сирек) аңшы; аң аулауға арналған табиғи аумақ – аң ауру ортасы; ал аң аулауды ұйымдастыруға және/немесе аң ауру ортасын басқаруға көмектесетін тәжірибелі аңшы – аңшылық сақшысы. Адамның аң аулау әрекеті *Homo erectus* немесе одан да ертерек, миллиондаған жылдар бұрын пайда болған. Аң аулау түрлі мәдениеттерге терең сіңіп, бір кезде ауыл шаруашылығының маңызды бөлігі болды – экономистер оны орман шаруашылығы, егін шаруашылығы және балық шаруашылығымен қатар бастапқы өндіріс ретінде жіктеді. Қазіргі заманғы ережелер (аң аулау заңдарына қараңыз) заңды аң аулау әрекеттерін заңсыз браконьерлікпен ажыратады, ол жануарларды рұқсатсыз және реттелмеген өлтіруді, тұзаққа түсіруді немесе ұстауды қамтиды. Тамақпен қамтамасыз етуден басқа, аң аулау популяцияны бақылау құралы болуы мүмкін. Аң аулауды жақтаушылар реттелген аң аулаудың қазіргі жабайы табиғатты басқарудың қажетті бөлігі болуы мүмкін екенін айтады, мысалы, табиғи жыртқыштардың жеткіліксіздігінен туындаған экологиялық жүктеме шегінде жануарлар популяциясының салауатты үлесін сақтауға көмектесу үшін, немесе асыл тұқымды бағдарламаларды қаржыландыру және табиғи қорықтар мен сақталған парктерін ұстау үшін. Дегенмен, шамадан тыс аң аулау көптеген жануарлардың құрып кетуіне, жойылуына және жоғалуына елеулі үлес қосты. Кейбір жануарларды қорғаушылар мен аң аулауға қарсы белсенділер аң аулауды қатыгездік, бұзықтық және қажетсіз қанды спорт деп санайды. Кейбір аң аулау тәсілдері, мысалы, жабық аң аулау және жомарт төленген/пара берілген трофейлік турлар (әсіресе кедей елдерде), тіпті кейбір аңшылардың өзі үшін де этикалық емес және қанаушылық деп есептеледі. Киттер мен етесіздер сияқты теңіз сүтқоректілері де ойын-сауық және коммерциялық мақсаттарда аң аулау нысаны болып табылады, бұл олардың моральдық, этикалық және заңдылығына қатысты қызу дауларды тудырады. Балықты, судың балықтарын және қабықты жануарларды ұстау, жинау немесе босату балық аулау деп аталады, бірақ ол кеңінен қабылданған және әдетте аң аулау түрі ретінде жіктелмейді, тіпті ол осыған ұқсас болса да. Жануарларды өлтіру ниетісіз іздеу де аң аулау болып саналмайды, мысалы, жануарларды фотоға түсіру, құстарды бақылау немесе жануарларды тыншыту немесе таңбалауды қамтитын ғылыми зерттеулер, бірақ «жасыл аң аулау» осылай аталады. Сонымен қатар, жәндіктер мен басқа да буынтұқымдыларды жүлде жинау үшін тормен ұстау, немесе өсімдіктер мен саңырауқұлақтарды іздеу немесе жинау да аң аулау болып саналмайды. Шеберлікпен іздеу және қолға түсіру қабілеті «аң аулау» сөзін күнделікті тілде бір нәрсені іздеу және алу үшін метафора ретінде қолдануға әкелді, мысалы, «қорлық аулау», «арзанды іздеу», «дауыс аулау» және тіпті «сыбайлас жемқорлықты аулау».

Searching, pursuing, and killing wild animals

hunting done by non humans
Hunting is the human practice of seeking, pursuing, capturing, or killing wildlife or feral animals. The most common reasons for humans to hunt are to exploit the animal's body for meat and useful animal products (fur/hide, bone/tusks, horn/antler, etc. ), for recreation/taxidermy (see trophy hunting), although it may also be done for non exploitative reasons such as removing predators dangerous to humans or domestic animals (e. g. wolf hunting), to eliminate pests and nuisance animals that damage crops/livestock/poultry or spread diseases (see varminting), for trade/tourism (see safari), or for ecological conservation against overpopulation and invasive species. Recreationally hunted species are generally referred to as the game, and are usually mammals and birds. A person participating in a hunt is a hunter or (less commonly) huntsman; a natural area used for hunting is called a game reserve; and an experienced hunter who helps organise a hunt and/or manage the game reserve is known as a gamekeeper. Hunting activities by humans arose in Homo erectus or earlier, in the order of millions of years ago. Hunting has become deeply embedded in various human cultures and was once an important part of rural economies—classified by economists as part of primary production alongside forestry, agriculture, and fishery. Modern regulations (see game law) distinguish lawful hunting activities from illegal poaching, which involves the unauthorised and unregulated killing, trapping, or capture of animals. Apart from food provision, hunting can be a means of population control. Hunting advocates state that regulated hunting can be a necessary component of modern wildlife management, for example to help maintain a healthy proportion of animal populations within an environment's ecological carrying capacity when natural checks such as natural predators are absent or insufficient, or to provide funding for breeding programs and maintenance of natural reserves and conservation parks. However, excessive hunting has also heavily contributed to the endangerment, extirpation and extinction of many animals. Some animal rights and anti hunting activists regard hunting as a cruel, perverse and unnecessary blood sport. Certain hunting practices, such as canned hunts and ludicrously paid/bribed trophy tours (especially to poor countries), are considered unethical and exploitative even by some hunters. Marine mammals such as whales and pinnipeds are also targets of hunting, both recreationally and commercially, often with heated controversies regarding the morality, ethics and legality of such practices. The pursuit, harvesting or catch and release of fish and aquatic cephalopods and crustaceans is called fishing, which however is widely accepted and not commonly categorised as a form of hunting, even though it essentially is. It is also not considered hunting to pursue animals without intent to kill them, as in wildlife photography, birdwatching, or scientific research activities which involve tranquilizing or tagging of animals, although green hunting is still called so. The practices of netting or trapping insects and other arthropods for trophy collection, or the foraging or gathering of plants and mushrooms, are also not regarded as hunting. Skillful tracking and acquisition of an elusive target has caused the word hunt to be used in the vernacular as a metaphor for searching and obtaining something, as in "treasure hunting", "bargain hunting", "hunting for votes" and even "hunting down" corruption and waste.

Этимология

Аң аулау сөзі есім ("аң аулау актісі, практикасы немесе мысалы") және етістік ("тамақ үшін немесе ойын-сауық үшін аң аулау") ретінде қолданылады. Есім 12 ғасырдың басында, "аң аулау" етістігінен туындаған. Ежелгі ағылшын тілінде huntung, huntoþ сөздері болған. "Иттер тобымен аң аулау мақсатында біріккен адамдар тобы" мағынасы алғаш рет 1570 жылдары тіркелген. "Біреуді немесе бір нәрсені іздеу" мағынасы шамамен 1600 жылдардан бастап қолданыла бастады.

Жоғарғы палеолиттен мезолитке дейін

Дәлелдер бар, аң аулау мегафаунаның голоцендік жойылуына және олардың кішігірім шөпқоректілермен алмастырылуына себеп болған көптеген экологиялық факторлардың бірі болуы мүмкін. Кейбір аймақтарда, мысалы, Австралияда, адамдар Австралия мегафаунасының жойылуында маңызды рөл атқарған деп есептеледі, бұл мегафауна адамдар қоныстанғанға дейін кеңінен таралған болатын. Аң аулау, мал өсірудің және егіншіліктің пайда болуына дейін, шамамен 11 000 жыл бұрын әлемнің кейбір аймақтарында аңшы-жинақшылар қоғамының маңызды бөлігі болды. Жоғарғы палеолит кезеңіндегі аң аулау қаруларына, найзадан басқа, атлатл (найза лақтырғыш; 30 000 жыл бұрын) және садақ (18 000 жыл бұрын) кірді. Мезолит кезеңінде, осы қарулардың жеткендігі және шамамен 15 000 жыл бұрын иттерді үйрету арқасында аң аулау стратегиялары әртүрліленді. Дәлелдер Азиядағы ең ерте мамонт аулаудың найзамен жүргенін шамамен 16 200 жыл бұрынға жатқызады. Тарих бойында көптеген жануар түрлері аңғарылған. Бір теория бойынша, Солтүстік Америка мен Еуразияда карибу және жабайы бұғы "аң аулау туралы антропологиялық әдебиеттегі ең маңызды түр болуы мүмкін" (Бұғы дәуіріне де қараңыз), бірақ түрлердің маңыздылығы географиялық орналасуына байланысты өзгерген. Мезолиттік аңшы-жинақшы өмір салты Американың кейбір бөліктерінде, Сахарадан оңтүстік Африкада, Сібірде және Австралияның барлық аймақтарында Еуропалықтардың жаңа аймақтарды ашу дәуіріне дейін кең таралған. Олар кейбір тайпалық қоғамдарда сақталған, бірақ қарқынды түрде азайып барады. Палеолиттік аңшы-жинақшылықты соңғы уақытқа дейін сақтап қалған халықтарға Амазонканың кейбір жергілікті халықтары (аче), Орталық және Оңтүстік Африканың кейбір халықтары (сан халқы), Жаңа Гвинеяның кейбір халықтары (фаю), Таиланд пен Лаостың млабрі тайпасы, Шри-Ланканың ведда халқы және бірнеше байланысқа шықпаған халықтар кіреді. Африкадағы соңғы аңшы-жинақшылар тайпаларының бірі – Танзанияның хадза тайпасы.

Evidence exists that hunting may have been one of the multiple environmental factors leading to the Holocene extinction of megafauna and their replacement by smaller herbivores. In some locations, such as Australia, humans are thought to have played a very significant role in the extinction of the Australian megafauna that was widespread prior to human occupation. Hunting was a crucial component of hunter gatherer societies before the domestication of livestock and the dawn of agriculture, beginning about 11,000 years ago in some parts of the world. In addition to the spear, hunting weapons developed during the Upper Paleolithic include the atlatl (a spear thrower; before 30,000 years ago) and the bow (18,000 years ago). By the Mesolithic, hunting strategies had diversified with the development of these more far reaching weapons and the domestication of the dog about 15,000 years ago. Evidence puts the earliest known mammoth hunting in Asia with spears to approximately 16,200 years ago. Many species of animals have been hunted throughout history. One theory is that in North America and Eurasia, caribou and wild reindeer "may well be the species of single greatest importance in the entire anthropological literature on hunting" (see also Reindeer Age), although the varying importance of different species depended on the geographic location. Mesolithic hunter gathering lifestyles remained prevalent in some parts of the Americas, Sub Saharan Africa, and Siberia, as well as all of Australia, until the European Age of Discovery. They still persist in some tribal societies, albeit in rapid decline. Peoples that preserved Paleolithic hunting gathering until the recent past include some indigenous peoples of the Amazonas (Aché), some Central and Southern African (San people), some peoples of New Guinea (Fayu), the Mlabri of Thailand and Laos, the Vedda people of Sri Lanka, and a handful of uncontacted peoples. In Africa, one of the last remaining hunter gatherer tribes are the Hadza of Tanzania.

Итті пайдалану

Аңшыға көмек ретінде түрлі жануарлар қолданылғанмен, мысалы, тояқтар, ит аңшы үшін көптеген маңызды пайдаларға ие болды. Иттің үйретілуі, иттің адамнан тәуелсіздігін кейінге жылдыратын, өзара пайдалы қарым-қатынасқа әкелді. Иттер адамдарсыз да өмір сүре алады, тіпті көп жағдайда жабайы өмір сүреді, бірақ адамдар өсірген немесе қабылдаған жағдайда, олар баспана, тамақ және күтім үшін олардың бақылауына бағынады. Бүгінде иттер аңды табу, қуу, әкелу және кейде өлтіру үшін қолданылады. Иттер адамдарға, әйтпесе аулау өте қиын немесе қауіпті болатын аңды қууға және өлтіруге мүмкіндік береді. Әртүрлі аң аулау түрлері үшін арнайы өсірілген аңшы иттерінің әртүрлі тұқымдары қолданылады. Су құстарын әдетте лабрадор ретривер, алтын ретривер, Чесапик шығанағы ретривері, британдық спрингер спаниель және басқа да ұқсас тұқымдармен аулайды. Құстарды қозғау үшін ағылшын спрингер спаниелі, түрлі кокер спаниельдер және осыған ұқсас тұқымдар сияқты спаниельдер қолданылады. 2004 жылғы «Аң аулау туралы» заң бойынша Англия мен Уэльсте иттермен жабайы сүтқоректілерге аң аулауға тыйым салынды. Жабайы сүтқоректілерге түлкі, қоян, бұғы және күміс түлкі жатады. Дегенмен, заңда ерекшеліктер қарастырылған.

Дін

Көптеген тарихқа дейінгі құдайлар адамдармен жыртқыш ретінде немесе олжа ретінде бейнеленген, көбінесе зооморфтық нысанда, бұл палеолиттік мәдениеттер үшін аң аулаудың маңыздылығына меңзеу болуы мүмкін. Көптеген жазықшылдық діндерде аң аулау алдында немесе кейін нақты рәсімдер орындалады; орындалатын рәсімдер ауланған түрге немесе аң аулау маусымына қарай өзгеріп отыруы мүмкін. Көбінесе аң аулау алаңы немесе бір немесе бірнеше түрді аулау храм культы аясында шектелген немесе тыйым салынған. Рим дінінде Диана – аң аулаудың қасиетті қорғаушысы.

Үнді және шығыс діндері

Индуизмнің жазбалары аң аулауды кәсіп ретінде де, патшалардың ойын-сауығы ретінде де сипаттайды. Тіпті қасиетті деп есептелетін тұлғалардың да аң аулаумен айналысқандығы айтылады. Шива құдайының бір аты – Миргавьядха (бұғыны өлтіруші). Мрига сөзі көптеген үнді тілдерінде, соның ішінде малаялам тілінде, бұғыны ғана емес, барлық жануарларды және жануарларға тән инстинкттерді де білдіреді (Mriga Thrishna). Шива, Миргавьядха ретінде, адамдардың жануарлық инстинкттерін жояды. "Рамаяна" эпосында Раманың әкесі Дашаратханың қараңғыда аң аулауға қабілетті екені айтылады. Бір жолы ол Шраванды ойсырап, аң деп қателесіп өлтіріп қойған. Раманың ормандағы жер аударылуы кезінде Равана оның әйелі Ситаны үйінен ұрлап әкетті, ал Рама Ситадан алтын бұғыны ұстап әкелуін сұрады, ал оның інісі Лакшман оның соңынан құбыла берді. "Махабхарат" бойынша, Пандавалардың әкесі Панду, ақылды Киндама мен оның әйелін жебемен атқан, оларды бұғы деп қателесіп өлтірген. Джайнизм өзінің жақтастарына барлық тіршілікке үлкен құрметпен қарауды үйретеді. Аң аулауға және ет жеуге тыйым салу – джайнизмнің негізгі талаптарының бірі. Буддизмнің бірінші ұстанымы – барлық сезімтал тіршілікке құрмет көрсету. Барлық буддистердің жалпы көзқарасы – тірі жануарларды өлтіруден қашу. Будда бұл мәселені былай түсіндірді: "Барлығы өлімнен қорқады; өзгелерді өзіңмен салыстыра отырып, өлтірмеуің керек және өлтіруге себеп болмауың керек". Сикхизмде тек аң аулау арқылы алынған немесе жаткамен сойылған етке рұқсат беріледі. Сикх гурулары, әсіресе Гуру Харгобинд және Гуру Гобинд Сингх, жақын аң аулаушылар болған. Прем Сумараг сияқты көптеген ежелгі сикх рехатнамалары жабайы шошқа мен бұғыны аулауға кеңес береді. Дегенмен, қазіргі сикхтер арасында аң аулау әдеті азайған, тіпті кейбіреулері барлық еттің жеуіне тыйым салынғанын айтады.

Христиандық, иудаизм және ислам

Алғашқы христиан дәуірінен бері Рим-католик шіркеуінің дін қызметкерлеріне аң аулауға тыйым салынған. Сондықтан Corpus Juris Canonici (C. ii, X, De cleric. venat.) былай дейді: «Біз Құдайдың барлық қызметшілеріне иттің көмегімен орманға аң аулауға және жорықтарға тыйым саламыз; сондай-ақ, оларға бүркіт немесе сұңқар ұстауға да тыйым саламыз». Папа Иннокентий III тұсында өткен Латеран соборының төртінші жиналысы (XV канон) былай декреттеді: «Біз барлық дін қызметкерлеріне аң аулауға немесе сұңқар салуға тыйым саламыз». Трент соборының декреті жұмсақ тілмен айтылған: «Дін қызметкерлері заңсыз аң аулаудан және сұңқар салудан аулақ болсын» (Sess. XXIV, De reform., c. xii), бұл барлық аң аулау заңсыз емес екенін көрсетеді, ал канонистер әдетте шулы (clamorosa) аң аулауды заңсыз деп жариялайды, бірақ тыныш (quieta) аң аулауды емес. Феррарис канонистердің жалпы түсінігін былай түсіндіреді: егер аң аулау сирек және жеткілікті себеппен, яғни қажеттілік, пайдалылық немесе «адал» демалыс үшін жасалса және шіркеулік лауазымға лайық болса, дін қызметкерлеріне рұқсат етіледі. Алайда, Зиглер канонистердің бұл түсіндіруі шіркеу заңдарының әрпіне де, рухына да сәйкес келмейді деп санайды. Егер рұқсат етілгені анық болса, епископ өзінің епархиясындағы дін қызметкерлеріне аң аулауға толыққанды тыйым сала алады, бұл Милан, Авиньон, Льеж, Кельн және басқа да қалалардағы синодтарда осылай жасалған. Бенедикт XIV мұндай синодалық декреттердің тым қатал емес екенін мәлімдеді, өйткені аң аулауға толыққанды тыйым салу шіркеу заңдарына сәйкес келеді. Сондықтан, практикада әртүрлі аймақтардың синодалық ережелерін қарастырып, тыныш аң аулауға рұқсат беріле ме әлде толығымен тыйым салына ма, білу қажет. Яһуди заңдарында аң аулауға тыйым салынбаған, бірақ оған деген теріс көзқарас бар. 18 ғасырдың көрнекті раввині Ечезкель Ландау зерттеулер нәтижесінде «аң аулау жануарларға қатыгездік деп есептелмейді, өйткені жануарлар көбінесе жылдам өлтіріледі және азапталмайды, бірақ оның дұрыс емес жағы бар, яғни қатыгездік» деген қорытындыға келді. Басқа мәселе – аң аулау қауіпті болуы мүмкін, ал яһудизм адам өмірінің құндылығына ерекше мән береді. Ислам шариаты заңдарымен, егер оларды ұстап, сою қиын болса, заңды жануарлар мен құстарды аулауға рұқсат етіледі. Алайда, бұл тек тамақ үшін, трофейлік аң аулау үшін емес.

From early Christian times, hunting has been forbidden to Roman Catholic Church clerics. Thus the Corpus Juris Canonici (C. ii, X, De cleric. venat.) says, "We forbid to all servants of God hunting and expeditions through the woods with hounds; and we also forbid them to keep hawks or falcons." The Fourth Council of the Lateran, held under Pope Innocent III, decreed (canon xv): "We interdict hunting or hawking to all clerics." The decree of the Council of Trent is worded more mildly: "Let clerics abstain from illicit hunting and hawking" (Sess. XXIV, De reform., c. xii), which seems to imply that not all hunting is illicit, and canonists generally make a distinction declaring noisy (clamorosa) hunting unlawful, but not quiet (quieta) hunting. Ferraris gives it as the general sense of canonists that hunting is allowed to clerics if it be indulged in rarely and for sufficient cause, as necessity, utility or "honest" recreation, and with that moderation which is becoming to the ecclesiastical state. Ziegler, however, thinks that the interpretation of the canonists is not in accordance with the letter or spirit of the laws of the church. is undoubtedly permissible, it is certain that a bishop can absolutely prohibit all hunting to the clerics of his diocese, as was done by synods at Milan, Avignon, Liège, Cologne, and elsewhere. Benedict XIV declared that such synodal decrees are not too severe, as an absolute prohibition of hunting is more conformable to the ecclesiastical law. In practice, therefore, the synodal statutes of various localities must be consulted to discover whether they allow quiet hunting or prohibit it altogether. Hunting is not forbidden in Jewish law, although there is an aversion to it. The great 18th century authority Rabbi Yechezkel Landau after a study concluded although "hunting would not be considered cruelty to animals insofar as the animal is generally killed quickly and not tortured There is an unseemly element in it, namely cruelty." The other issue is that hunting can be dangerous and Judaism places an extreme emphasis on the value of human life. Islamic Sharia Law permits hunting of lawful animals and birds if they cannot be easily caught and slaughtered. However, this is only for the purpose of food and not for trophy hunting.

Шығыс Африка

Сафари – суахили тілінен алынған "саяхат, экспедиция" деген мағынаны білдіретін сөз, әсіресе Африкада жануарларды табиғи ортада көру немесе аулау мақсатымен жасалатын сапарды атайды, көбінесе Шығыс Африкада. Сафариді ерекше аң аулау түрі ретінде американдық жазушы Эрнест Хемингуэй және президент Теодор Рузвельт танымал етті. Сафари бірнеше күннен, тіпті апталарға созылатын сапардан тұруы мүмкін, оның барысында бұта немесе орманда кемпинг жасалып, ірі аңдарды қуады. Бүгінде бұл термин Африканың жабайы табиғатындағы аң аулау турын сипаттау үшін жиі қолданылады. Аңшылар көбінесе туристер болып табылады, оларға лицензиясы бар және қатаң реттелген кәсіби аңшылар, жергілікті гидтер, тері тазалаушылар және қиын жерлерде жүкті тасымалдаушылар сүйемелдейді. Сафаридің ерекше түрі – жеке сафари, онда лицензия алу, аңды іздеу, дайындық және жабдықталу толығымен аңшының өзімен жүзеге асырылады.

Үндістан субконтиненті

Британдық Үндістандағы феодалдық және отаршылдық дәуірлерде аң аулау немесе шикар көптеген княздық мемлекеттерде патшалық спорт түрі ретінде қарастырылды, себебі көптеген махараджалар мен навабтар, сондай-ақ британдық офицерлер шикарилердің (ірі аң аулаушылардың) толық корпусын ұстады. Олардың басшысы мергендіктің шебері, оны "мир шикар" деп атауға болады. Көбінесе олар жергілікті тайпалардың төмен дәрежедегі өкілдерін, олардың қоршаған орта туралы дәстүрлі білімі мен аң аулау тәсілдеріне байланысты жалдаған. Бенгал жолбарысы сияқты ірі аңдар үндістандық пілдің үстінен ауланған. Аймақтық әлеуметтік нормалар көбінесе аң аулауға қарсы, ал Бишной сектасы сияқты кейбір дін өкілдері антилопа сияқты белгілі бір түрлерді сақтауға ерекше мән береді. 1972 жылғы Үндістанның Жабайы табиғатты қорғау заңы барлық жабайы жануарларды өлтіруге тыйым салады. Дегенмен, Бас жануарлар дүниесін қорғаушы егер белгілі бір тізімдегі жабайы жануар адам өміріне қауіпті болса немесе жазылуы мүмкін емес ауруға шалдыққан болса, оны аулауға рұқсат бере алады. Мұндай жағдайда өлтірілген немесе жараланған жабайы жануардың денесі мемлекеттік меншікке айналады. 1770 жылдары Британдық Үндістандағы сарбаздардың қиыршық құсын (жағалауда мекендейтін, өте сергекті, камуфляж түсімен және болжамсыз ұшуымен аңшылар үшін қиын нысана) аулау әдеті қазіргі "снайпер" сөзінің пайда болуына себеп болды, себебі қиыршық аңшылары іздеу дағдыларымен және мергендікпен қатар жасырын болуы керек еді. Бұл термин 19 ғасырда қолданылды және Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін кеңінен таралды.

Ұлыбритания

Ат үстінде, иттермен қарусыз түлкі аулау Ұлыбританиямен ең тығыз байланысты аңшылық түрі болып табылады; шын мәнінде, ешқандай нақтыламасыз "аңшылық" делігенде түлкі аулау түсініледі. Басқа елдерде "аң аулау" деп аталатын нәрсе Ұлыбританияда "ату" (құстарға) немесе "талау" (айыңға) деп аталады. Түлкі аулау – жоғары сыныптардың әлеуметтік іс-шарасы, ондағы рөлдер байлық пен мәртебеге қатаң бағынышты. Иттермен қоян қуу түлкі аулауға көп жағынан ұқсас. Грейхаундтар сияқты екі есті иттер (немесе ұзын аяқты иттер) қоянды қуу үшін пайдаланылуы мүмкін, онда грейхаундтардың қоянды қуудағы шеберлігі бағаланады (бірақ оны ұстау мақсатында емес), немесе қоянды бигльдер немесе харриерлер сияқты иіс сезетін иттермен қууға болады. Түлкі аулаушы иттердің басқа түрлері де бұғы (айың) немесе күміс сусар аулауға қолданылуы мүмкін. Мылтықпен айың талау жаяу жүріп, иттерсіз және жасырын түрде жүзеге асырылады. Ұлыбританиядағы дәстүрлі аңшылықтан өзгеше, ату үшін аңды көп іздеудің қажеті жоқ – жыл сайын шамамен отыз бес миллион құс ату алқаптарына жіберіледі, олардың кейбіреулері фабрикада өсіріледі. Ату іс-шаралары жоспарлы түрде жүргізіледі, қарулар белгіленген орындарға орналастырылады және оқ-дәрі салуға көмектесетін көмекшілер болады. Орын алғаннан кейін, "қозғаушылар" жасырынған жерлерге өтіп, таяқтармен немесе тулармен қозғап, аңдарды қуып шығарады. Мұндай шаралар көбінесе "қуулар" деп аталады. Ұлыбританияда қарақасқырдың аңшылық маусымы 12 тамызда, яғни "Даңқты он екінші" күні басталады. Ұлыбританияда аңның анықтамасы 1831 жылғы Аңшылық заңымен реттеледі. Испанияда да осыған ұқсас дәстүр бар.

Америка Құрама Штаттары

Солтүстік Америкадағы аң аулау АҚШ құрылғанға дейін мыңдаған жылдар бұрын басталған және Колумбқа дейінгі Американың көптеген түпкілікті мәдениеттерінің маңызды бөлігі болған. Түпкілікті американдықтар аң аулау құқығын сақтап қалады және үндістер келісімдерінің және федералды заңнама бойынша кейбір заңдардан босатылады – мысалдарға бүркіт қауырсынына қатысты заңдар және Теңіз сүтқоректілерін қорғау туралы заңда көзделген жеңілдіктер жатады. Бұл, әсіресе Алясканың түпкілікті қауымдастықтары үшін өте маңызды деп есептеледі. Аң аулауда қарудың қолданылуы әдетте аң түрі, штат ішіндегі аудан және уақыт кезеңі бойынша реттеледі. Ірі аң аулау ережелерінде атыс қаруының минималды калибрі немесе оқтау энергиясы көрсетілуі жиі. Халық тығыздығы жоғары немесе топографиялық рельефі шектеулі аймақтарда қауіпсіздік мақсатында мылтықтарды қолдануға тыйым салынуы мүмкін. Сондай-ақ, экологиялық алаңдаушылықтарға байланысты оқ-дәрідегі қорғасынды қолдануды шектеу немесе тоқтату қарастырылуы мүмкін. Жылдық садақпен аң аулау немесе қара ұнтақпен зарядталған мылтықтарға арналған маусымдар көбінесе тиімді қаруды қолданатын аңшылармен бәсекелестікті шектеу үшін белгіленеді. АҚШ-та аң аулау ешқандай нақты әлеуметтік топқа немесе мәдениетке байланысты емес; 2006 жылғы сауалнама көрсеткендей, американдықтардың жетпіс сегіз пайызы заңды аң аулауды қолдайды, бірақ салыстырмалы түрде аз американдықтар аң аулайды. ХХІ ғасырдың басында американдықтардың бар болғаны 6 пайызы аң аулаған. Шығыс жағалауындағы штаттардағы оңтүстік аймақтардағы адамдардың бес пайызы ұлттық орташа көрсеткіштен сәл төмен аң аулаған, ал оңтүстіктің басқа аймақтарында аң аулау жиірек кездессе де, бұл көрсеткіштер жазық дала штаттарындағылардан аспады, онда орта батыстың он екі пайызы аң аулады. Елдің басқа аймақтарында аң аулау ұлттық орташа көрсеткіштен төмен болды. Жалпы алғанда, 1996–2006 жылдар аралығында он алты жастан асқан аңшылардың саны 10%-ға төмендеді, бұл орта мекендеуінің жойылуы және демалыс әдеттерінің өзгеруі сияқты бірнеше факторларға байланысты. Әділ аң аулау қағидалары жүз жылдан астам уақыттан бері американдық аң аулау дәстүрінің бір бөлігі болып табылады. Теодор Рузвельт тарапынан танымал етілген және Рузвельттің Бун және Крокетт клубын құруымен жалғасқан аңшы-табиғатты қорғаушының рөлі қазіргі заманғы әділ аң аулау дәстүрінің дамуында маңызды рөл атқарды. Джим Позевицтің "Аң аулау этикасы мен дәстүрі" атты кітабында әділ аң аулау былай сипатталған: "Этиқалық аң аулаудың негізі – әділ аң аулау идеясы. Бұл тұжырымдама аңшы мен ауланған жануар арасындағы тепе-теңдікті қамтамасыз етеді. Бұл тепе-теңдік аңшыларға кейде сәттілікке жете алуға мүмкіндік береді, ал жануарлар көбінесе аулаудан қашады". 2005 жылы Интернет арқылы аң аулауға рұқсат берілгенде, қашықтан басқарылатын қаруды қолдану арқылы аң аулау әдісі әділ аң аулау қағидаларын бұзады деп аңшылар тарапынан кеңінен сынға алынды. Американың Ұлттық атқыштар қауымдастығының (NRA) өкілі түсіндіргендей, "NRA әрқашан әділ қуғын-сүргінді, атыс қаруыңызбен немесе садақпен далада болуды аң аулау дәстүрінің маңызды бөлігі деп санайды. Компьютер алдында отырып, тышқанды басудың аң аулаумен ешқандай қатысы жоқ". Қара қаз, нилгай, ос-айғыр, көгал-айғыр, зебра, барасингха, газель және басқа да көптеген экзотикалық аң түрлері қазір Техастағы аң фермаларында және ранчоларында кездеседі, олар спорттық аң аулау үшін әкелінген. Бұл аңшылар осы бақыланатын фермаларда жүлделі жануарларды алу үшін 10 000 доллардан астам төлейді.

North American hunting pre dates the United States by thousands of years and was an important part of many pre Columbian Native American cultures. Native Americans retain some hunting rights and are exempt from some laws as part of Indian treaties and otherwise under federal law—examples include eagle feather laws and exemptions in the Marine Mammal Protection Act. This is considered particularly important in Alaskan native communities. Gun usage in hunting is typically regulated by game category, area within the state, and time period. Regulations for big game hunting often specify a minimum caliber or muzzle energy for firearms. The use of rifles is often banned for safety reasons in areas with high population densities or limited topographic relief. Regulations may also limit or ban the use of lead in ammunition because of environmental concerns. Specific seasons for bow hunting or muzzle loading black powder guns are often established to limit competition with hunters using more effective weapons. Hunting in the United States is not associated with any particular class or culture; a 2006 poll showed seventy eight per cent of Americans supported legal hunting, although relatively few Americans actually hunt. At the beginning of the 21st century, just six per cent of Americans hunted. Southerners in states along the eastern seaboard hunted at a rate of five per cent, slightly below the national average, and while hunting was more common in other parts of the South at nine per cent, these rates did not surpass those of the Plains states, where twelve per cent of Midwesterners hunted. Hunting in other areas of the country fell below the national average. Overall, in the 1996–2006 period, the number of hunters over the age of sixteen declined by ten per cent, a drop attributable to a number of factors including habitat loss and changes in recreation habits. The principles of the fair chase have been a part of the American hunting tradition for over one hundred years. The role of the hunter conservationist, popularised by Theodore Roosevelt, and perpetuated by Roosevelt's formation of the Boone and Crockett Club, has been central to the development of the modern fair chase tradition. Beyond Fair Chase: The Ethic and Tradition of Hunting, a book by Jim Posewitz, describes fair chase:
"Fundamental to ethical hunting is the idea of fair chase. This concept addresses the balance between the hunter and the hunted. It is a balance that allows hunters to occasionally succeed while animals generally avoid being taken." When Internet hunting was introduced in 2005, allowing people to hunt over the Internet using remotely controlled guns, the practice was widely criticised by hunters as violating the principles of fair chase. As a representative of the National Rifle Association of America (NRA) explained, "The NRA has always maintained that fair chase, being in the field with your firearm or bow, is an important element of hunting tradition. Sitting at your desk in front of your computer, clicking at a mouse, has nothing to do with hunting." Animals such as blackbuck, nilgai, axis deer, fallow deer, zebras, barasingha, gazelle and many other exotic game species can now be found on game farms and ranches in Texas, where they were introduced for sport hunting. These hunters can be found paying in excess of $10,000 to take trophy animals on these controlled ranches.

Ресей

Ресей империясының аңшылықтары еуропалық патшалық сарайларының аңшылық салтының ықпалымен ертедегі орыс билеушілері – Ұлы князьдер мен патшалардың – аңшылық дәстүрлерінен пайда болды. Императорлық аңшылықтар көбінесе Петергоф, Царское Село және Гатчинада өткізілді.

Австралия

Австралияда аң аулау, зиянкестер немесе жағымсыз түрлер саналатын әртүрлі жануарларды аулау және жою мақсатында дамыған. Барлық жергілікті жануарлар заңмен қорғалады, ал кенгуру және үйрек сияқты белгілі бір түрлерді лицензиясы бар мергендер аңдай алады, бірақ тек ашық маусымда мемлекеттік жерлерде арнайы рұқсат алып. Аң аулауға рұқсат етілген жағымсыз түрлерге еуропалық қоян, қызыл түлкі, бұғы (самбар, шошқа, қызыл, жапырақты, китал және руса), жабайы мысықтар, шошқалар, ешкілер, брамбилер, есектер және кейде түйелер, сондай-ақ бақа, фазан және құсқұйрық сияқты жағымсыз таулы құстар жатады.

Жаңа Зеландия

Жаңа Зеландияда қалыпты аңшылық мәдениеті дамыған. Адамдар келген кезде Жаңа Зеландия құрайтын аралдарда тек жарғанақтар болған, бірақ жағалау бойында теңіз жануарлары мен басқа да теңіз сүтқоректілері кездесетін. Дегенмен, адамдармен бірге басқа да түрлер келді. Полинезиялық теңізшілер кури (ит), киоре (полинезиялық егеуқұйрық) және түрлі өсімдік түрлерін әкелді. Еуропалық саяхатшылар Жаңа Зеландияның флорасы мен фаунасына, әсіресе 1700 жылдары капитан Кук немесе француз саяхатшысы Де Сурвилл әкелген шошқаларға үлкен үлес қосты. 19 ғасырда еуропалықтардың отарлау кезінде акклиматизациялық қоғамдар құрылды. Бұл қоғамдар аң аулау үшін ғана пайдаланылатын көптеген түрлерді енгізді. Жаңа Зеландияның жер-жағдайына жақсы бейімделген түрлерге бұғы, шошқа, ешкі, қоян, тахр және шамуа жатады. Көптеген жабайы жерлер, қолайлы жайылымдар мен табиғи жаратушылардың болмауы олардың санының өсуіне себеп болды. Мемлекеттік органдар бұл жануарларды табиғи ортаға және ауыл шаруашылығына тигізетін зиянды ескере отырып, зиянкестер деп санайды, ал аңшылар оларды пайдалы ресурс ретінде қарастырады.

Иран

Ирандық дәстүрде ханзаданың тәрбиесінде аң аулау маңызды рөл атқарды, ал исламға дейінгі Персияда жоғары топтағы жастардың білімі үшін аң аулау туралы жазбалар көптеп сақталған. 2020 жылдың қазан айына дейін аң аулауға лицензия алу құны 20 000 доллар тұрады. Қоршаған орта департаменті берілген рұқсаттардың санын хабарламайды.

Жапония

Жапонияда лицензия алған аңшылардың саны, тұзақтар мен мылтықтарды қолданатындарды қоса алғанда, көбінесе азайып келеді, ал олардың орташа жасы артуда. 2010 жылғы мәліметтер бойынша, тіркелген аңшылардың саны шамамен 190 000 болды, олардың шамамен 65 пайызы алпыс жасқа толған немесе одан да үлкен адамдарды құрады.

Тринидад және Тобаго

Тринидад пен Тобагода шағын және орта көлемді жабайы аңдарды аулаудың өте белсенді дәстүрі бар. Аң аулау оттық қарулармен, мүрешпен және тұзақтармен жүзеге асырылады, кейде аң аулаушы итттердің көмегіне де жүгінеді. Сонымен қатар, заңсыз тұзақ қаруларын және торларды қолдану орын алады. Соңғы жылдары аң аулауға рұқсат алуға 12 000-ден 13 000-ға дейін аңшы өтініш берген, сондықтан бұл практиканың тұрақтылығына қатысты алаңдаушылықтар бар. Қосымша, қазіргі уақытта аулау шектеулері жоқ және аң аулау маусымы салыстырмалы түрде ұзаққа созылады (5 ай – қазаннан ақпанға дейін). Осының салдарынан, заңды аңшылардың аң аулауға жасаған қысымы өте жоғары. Бұған қоса, браконьерлікпен алынған жабайы аңдардың өркендеген және өте табысты қара нарығы бар (құнды деликатес ретінде сатылады және ынтамен сатып алынады), ал коммерциялық браконьерлердің саны белгісіз, бірақ көп болуы мүмкін деп есептеледі. Нәтижесінде, бес негізгі сүтқоректі жануарлар түрінің (қызыл құйрықты агути, жазық жердегі пака, тоғыз жолақты армадилло, жағалы пекари және қызыл бұғы) саны жақын маңдағы Оңтүстік Америкадағы аң аулауға аз бейімделген аймақтармен салыстырғанда салыстырмалы түрде төмен деп саналады (бірақ ғылыми зерттеулер 2013 жылдан бастап ғана жүргізілуде). Тобагода қызыл бұғылардың популяциясы шамадан тыс аң аулаудың салдарынан жойылған болуы мүмкін. XX ғасырдың ортасында Тринидадта да мүйізді айқайлаушы құс (ірі аң құсы) популяциясының шамадан тыс аулау салдарынан жойылуы болды. Әртүрлі құстар, үйректер, көгершіндер, жасыл игуана, алтын тегу, көздікті кайман, қарапайым опоссум және капибара да жиі аулау және браконьерлік нысаны болады. Сонымен қатар, "толық қорғалатын түрлер" де браконьерлікпен ауланады, олардың ішінде қызыл айқайлаушы маймыл, капучин маймыл, оңтүстік тамадуа, бразилиялық шошқа, сары аяқты тасбақа, құрып кету қаупі бар Тринидад аралына тән түтікшелік гуан және тіпті ұлттық құстардың бірі – қызыл ибис бар. Заңды аңшылар аң аулау лицензиясын алу үшін салыстырмалы түрде аз төлем жасайды және ресми негізгі экологиялық биология немесе аң аулау этикасы/әділ аң аулау бойынша оқытылмайды, сондай-ақ олардың жергілікті жануарларды қорғау заңдары туралы білімі мен түсінігі бағаланбайды. Елде күнкөріс үшін аң аулаудың сирек кездесетіні болжанады (көбінесе спорттық немесе коммерциялық пайда үшін). Жергілікті жануарлар дүниесін басқару органдары жеткіліксіз қызметкерлермен және қаржымен қамтамасыз етілген, сондықтан қолданыстағы жануарлар дүниесін басқару заңдарын сақтау бойынша тиімді шаралар қабылданбайды, аң аулау/браконьерлік маусымда да, маусымсыз да, тіпті жануарлар дүниесі қорықтарында да жүзеге асырылады. Үкімет жануарлар дүниесін басқару мәселесіне көбірек мән беруге бастағаны байқалады, 2015 жылы Парламентке жақсы дайындалған заң жобалары ұсынылды. Аталған заң жобасы қазіргі және болашақ үкіметтер тарапынан толық қабылданып, қаржылық қолдау таба ма, және жалпы халық жабайы табиғатты қорғаудың маңыздылығын жақсы түсініп, тұтынушылық мәдениеттен тұрақты басқаруға көше ме, әлі белгісіз.

There is a very active tradition of hunting small to medium sized wild game in Trinidad and Tobago. Hunting is carried out with firearms, slingshots and cage traps, and sometimes aided by the use of hounds. The illegal use of trap guns and snare nets also occurs. With approximately 12,000 to 13,000 hunters applying for and being granted hunting permits in recent years, there is some concern that the practice might not be sustainable. In addition there are at present no bag limits and the open season is comparatively very long (5 months – October to February inclusive). As such hunting pressure from legal hunters is very high. Added to that, there is a thriving and very lucrative black market for poached wild game (sold and enthusiastically purchased as expensive luxury delicacies) and the numbers of commercial poachers in operation is unknown but presumed to be fairly high. As a result, the populations of the five major mammalian game species (red rumped agouti, lowland paca, nine banded armadillo, collared peccary and red brocket deer) are thought to be relatively low when compared to less hunted regions in nearby mainland South America (although scientifically conducted population studies are only just recently being conducted as of 2013). It appears that the red brocket deer population has been extirpated in Tobago as a result of over hunting. By some time in the mid 20th century another extirpation due to over hunting occurred in Trinidad with its population of horned screamer (a large game bird). Various herons, ducks, doves, the green iguana, the cryptic golden tegu, the spectacled caiman, the common opossum and the capybara are also commonly hunted and poached. There is also some poaching of 'fully protected species', including red howler monkey and capuchin monkeys, southern tamandua, Brazilian porcupine, yellow footed tortoise, the critically endangered island endemic Trinidad piping guan and even one of the national birds, the scarlet ibis. Legal hunters pay relatively small fees to obtain hunting licences and undergo no official basic conservation biology or hunting ethics/fair chase training, and are not assessed regarding their knowledge and comprehension of the local wildlife conservation laws. There is presumed to be relatively little subsistence hunting in the country (with most hunting for either sport or commercial profit). The local wildlife management authorities are under staffed and under funded, and as such little in the way of enforcement is done to uphold existing wildlife management laws, with hunting/poaching occurring both in and out of season and even in wildlife sanctuaries. There is some indication that the government is beginning to take the issue of wildlife management more seriously, with well drafted legislation being brought before Parliament in 2015. It remains to be seen if the drafted legislation will be fully adopted and financially supported by the current and future governments, and if the general populace will move towards a greater awareness of the importance of wildlife conservation and change the culture of wanton consumption to one of sustainable management.

Жабайы табиғатпен жұмыс істеу

Аң аулау, ресурстарды басқарушыларға тіршілік ортасының сыйымдылығын асып, басқа түрлердің өмір сүруіне қауіп төндіретін немесе кейбір жағдайларда адам денсаулығы мен қауіпсіздігіне зиян келтіретін популяцияларды басқару үшін маңызды құрал екендігі айтылады. Кейбір жағдайларда, аң аулау, аумақтық шекараларды жою арқылы, мысық сияқты жыртқыштардың санын арттыруы мүмкін, бұл аймаққа көршілес жануарлардың тым көп көшіп келуіне және нәтижесінде популяцияның жасанды түрде өсуіне әкеледі. Аң аулауды қолдайтындар, аң аулау тамақ пен баспана үшін түр ішіндегі бәсекелестікті азайтады, соның салдарынан қалған жануарлардың өлім-жүлімі азаяды деп мәлімдейді. Кейбір экологиялық белсенділер, жыртқыштарды (қайта) енгізудің, айналадағы ортаға және тағам тізбегіне көп мөлшерде еркін қорғасынның түсуі сияқты, жағымсыз әсері аз және тиімдірек болатынын айтады. АҚШ-та, жануарлар дүниесін басқарушылар жиі аң аулауды реттеу және лицензиялау органдарының құрамына кіреді, онда олар аң аулауға рұқсат етілген жануарлардың саны, тәртібі және шарттары туралы ережелерді белгілеуге көмектеседі. Басқару агенттіктері кейде жануарлардың белгілі бір популяцияларын бақылау үшін аң аулауға жүгінеді, мысалы, Солтүстік Америкадағы елендердің жағдайында. Мұндай аң аулау кейде кәсіби мергендермен, ал кейде әуесқой аңшылармен жүзеге асырылады. АҚШ-тың көптеген қалалары мен жергілікті биліктері жыл сайын көршілес саябақтар мен қалалық ашық кеңістіктер сияқты шектеулі аумақтарда қауіпті болып бара жатқан елендер сияқты жануарлардың санын азайту үшін кәсіби және әуесқой аңшыларды жалдайды. Популяцияны басқарудың маңызды бөлігі – популяцияның тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін ауланған жануарлардың санын, кейде олардың мөлшерін немесе жасын басқару болып табылады. Аң аулауды бақылау үшін жиі қолданылатын құралдар – аулау лимиті және маусымдық тыйымдар, бірақ тек садақпен аулау сияқты құралдарды шектеулер де аулаушылардың табыстылығын төмендету үшін, аулаушы басына лимиттерге сүйенетін елдерде кеңінен танымал болып келеді.

Hunting is claimed to give resource managers an important tool in managing populations that might exceed the carrying capacity of their habitat and threaten the well being of other species, or, in some instances, damage human health or safety. In some cases, hunting actually can increase the population of predators such as coyotes by removing territorial bounds that would otherwise be established, resulting in excess neighbouring migrations into an area, thus artificially increasing the population. Hunting advocates assert that hunting reduces intraspecific competition for food and shelter, reducing mortality among the remaining animals. Some environmentalists assert that (re)introducing predators would achieve the same end with greater efficiency and less negative effect, such as introducing significant amounts of free lead into the environment and food chain. In the United States, wildlife managers are frequently part of hunting regulatory and licensing bodies, where they help to set rules on the number, manner and conditions in which game may be hunted. Management agencies sometimes rely on hunting to control specific animal populations, as has been the case with deer in North America. These hunts may sometimes be carried out by professional shooters, although others may include amateur hunters. Many US city and local governments hire professional and amateur hunters each year to reduce populations of animals such as deer that are becoming hazardous in a restricted area, such as neighbourhood parks and metropolitan open spaces. A large part of managing populations involves managing the number and, sometimes, the size or age of animals harvested so as to ensure the sustainability of the population. Tools that are frequently used to control harvest are bag limits and season closures, although gear restrictions such as archery only seasons are becoming increasingly popular in an effort to reduce hunter success rates in countries that rely on bag limits per hunter instead of per area.

Заңдар

Жергілікті және халықаралық табиғатты қорғау және жабайы жануарларды басқару заңдарына қарсы келетін жабайы түрлерді заңсыз аулау және жинау браконьерлік деп аталады. Браконьерліктің алдын алу үшін аңды қорғау тактикасы қолданылады. Браконьерлікке қатысты аң аулау заңдары мен ережелерін бұзу әдетте заңмен жазаланады. Жазаға жабдықты тәркілеу, айыппұл салу немесе түрмеге қамау жазасы кіруі мүмкін.

Аң аулау құқығы

Аң аулау құқығы – кейде балық аулау құқығымен бірге – бірқатар мемлекеттерде меншік құқығының нәтижесі ретінде түсініксіз түрде немесе жеке құқық ретінде нақты түрде қорғалады. Мысалы, 2019 жылдың мәліметі бойынша, АҚШ-тың 22 штаты өздерінің конституцияларында аң аулауға субъективті құқықты тікелей мойындайды.

Қаптардың шектері

Аң аулау шектері – заң бойынша белгілі бір түрдің немесе түрлер тобының қаншасын өлтіруге болатынын реттейтін ережелер, бірақ кейбір түрлерге аң аулау шектері қолданылмайды. Аң аулау шектері мүлдем қолданылмаған немесе белгілі бір жағдайларда қолданылмаған аймақтар да бар. "Аң аулау шектері" термині ұсақ аң аулаушыларының сәтті аулаған аңдарын кішкентай себетке, балық аулауға арналған қоржындай, салу әдетінен шыққан. Аң аулау шектері қолданылатын жағдайларда, күнделікті немесе маусымдық шектеулер болуы мүмкін; мысалы, үйректерді әдетте бір аңшыға күніне алты данадан алуға рұқсат етіледі. Моос сияқты ірі аңдарға көбінесе бір аңшыға маусымдық шектеу – бір жануар болады. Аң аулау шектері аңшының өлтіре алатын жануардың мөлшері, жынысы немесе жасын да реттеуі мүмкін. Көп жағдайда, аң аулау шектері жануарлар популяциясын қорғау үшін емес, аңшылар арасында аулау квотасын тең бөлу үшін жасалған, себебі популяцияны қорғау үшін аймақтық тығыздыққа байланысты максималды шектеулер қажет болады.

Жабық және ашық маусым

Ауыс мезгілі – белгілі бір түрдің жануарларын аулауға тыйым салынған кезең. Әдетте, ауыс мезгілдері жануарлардың ең осал кезінде немесе олардың көбею маусымында қорғау мақсатында белгіленеді. Осыған байланысты, ауыс мезгілі емес кезең ашық маусым деп аталады.

Әдістер

Тарихи, тіршілік ету және спорттық аң аулау тәсілдері мүлдем өзгеше болуы мүмкін, ал қазіргі заманғы аң аулау ережелері көбінесе аң аулаудың қайда, қашан және қалай жүргізілетініне қатысты мәселелерді қарастырады. Тәсілдер үкіметтік ережелерге, аңшының жеке этикасына, жергілікті дәстүрлерге, аң аулау жабдықтарына және ауланатын жануарға байланысты әртүрлі болуы мүмкін. Көп жағдайда аңшы бірнеше тәсілді біріктіріп қолданады. Заңдар спорттық аңшыларға браконьерлік және жануарлар дүниесін басқаруда қолданылатын кейбір тәсілдерді пайдалануға тыйым салуы мүмкін. Бауыздау – жем, иіс немесе тамақ қолдану. Бату – жануарларды өлтіру аймағына немесе тұзаққа (таяқпен соғу арқылы) қуып салу. Биглинг – қоянға, кейде түлкіге аң аулауда бигль иттәрін пайдалану. Билеу – аңды аумақтан қуып шығару немесе оны қажетті жерге жеткізу үшін адамдардың көмегімен жүргізіледі. Саябақтағы аңшылық немесе жасырын аңшылық – аңдарды жасырылған немесе биік орналасқан жерден, мысалы, ағаш тұрақтарынан, аңшылардың жасырын тұрақтарынан немесе басқа да ату орындарынан күту. Шалқыу – жануарларды тарту немесе айдау үшін жануарлардың дыбыстарын қолдану. Камуфляж – қоршаған ортамен үйлесу үшін визуалды немесе иісті жасыруды қолдану. Иттерді аңды іздеуге, қуып жетуге, мал бағуға, айдауға, ізденуге, нысана табуға немесе алып келуге қолдануға болады. Айдау – жануарларды белгілі бір бағытта, әдетте топтағы басқа аңшыға қарай айдау. Құрғақ жерден су шығару – жануарларды жасырын жерлерден қорқытып жіберу. Гилли костюмі – адамның қоршаған ортамен үйлесуі үшін киетін киім. Оптикалық құралдарды (мысалы, бинокльді) қолдану арқылы жануарларды оңай табу. Желім – құстарды өлтірудің таңдап алмайтын пассивті тәсілі. Интернетте аң аулау – веб-камералар мен қашықтан басқарылатын қаруларды пайдалана отырып, интернет арқылы аң аулау әдісі. Торларды қолдану, соның ішінде пушкалық және ракеталық торларды қолдану. Тұрақты аң аулау – аңды шаршап қалуға дейін жүгіру және іздеу. Орындықты басып тұру – аңдардың қозғалыс бағытында белгілі бір жерде отыру немесе тұру арқылы, қажетті аңды ұстап алу мақсатында жасалады. Аңды іздеу әдетте аң аулау алдында жүзеге асырылады және қажетті түрлердің таңдалған аумақта болуын қамтамасыз етеді. Жануарлардың іздері, сасықтары және т.б. сияқты белгілерді іздеу және "жол камераларын" пайдалану – аңды іздеу кезінде жиі қолданылатын тактика. Ату – мылтық, садақ, арбалет немесе сүлгі сияқты қашықтықтан әрекет ететін қаруды қолдану. Солнуралық теория бойынша, жануарлардың қозғалысы айдың денеге қатысты орналасуына байланысты болады және бұл аңшылар бұл туралы бұрыннан білген, аң аулаудың ең қолайлы уақытын анықтау үшін. Жарқырату – аңдарды өлтіру алдында табу немесе соқырландыру үшін жасанды жарық қолдану. Із кесу немесе тыныш аң аулау – жануарларды іздеу немесе жеке жануарды қуып жету үшін үнсіз жүру. Іздену – жануарларды қуып бара жатқанда физикалық дәлелдерді оқу. Тұзақ – жануарды ұстап алу немесе өлтіру үшін тұзақтар, шұңқырлар және құлату құрылғылары сияқты құрылғыларды қолдану.

Historical, subsistence, and sport hunting techniques can differ radically, with modern hunting regulations often addressing issues of where, when, and how hunts are conducted. Techniques may vary depending on government regulations, a hunter's personal ethics, local custom, hunting equipment, and the animal being hunted. Often a hunter will use a combination of more than one technique. Laws may forbid sport hunters from using some methods used primarily in poaching and wildlife management. Baiting is the use of decoys, lures, scent, or food. Battue involves scaring animals (by beating sticks) into a killing zone or ambush. Beagling is the use of beagles in hunting rabbits, and sometimes in hunting foxes. Beating uses human beaters to flush out game from an area or drive it into position. Stand hunting or blind hunting is waiting for animals from a concealed or elevated position, for example from tree stands, hunting blinds or other types of shooting stands. Calling is the use of animal noises to attract or drive animals. Camouflage is the use of visual or odour concealment to blend with the environment. Dogs may be used to course or to help flush, herd, drive, track, point at, pursue, or retrieve prey. Driving is the herding of animals in a particular direction, usually toward another hunter in the group. Flushing is the practice of scaring animals from concealed areas. Ghillie suit is a type of gear a person can wear to blend with environment. Glassing is the use of optics, such as binoculars, to locate animals more easily. Glue is an indiscriminate passive form to kill birds. Internet hunting is a method of hunting over the Internet using webcams and remotely controlled guns. involves using nets, including active netting with the use of cannon nets and rocket nets. Persistence hunting is the use of running and tracking to pursue the prey to exhaustion. Posting is done by sitting or standing in a particular place with the intentions of intercepting your game of choice along their travel corridor. Scouting for game is typically done prior to a hunt and will ensure the desired species are in a chosen area. Looking for animal sign such as tracks, scat, etc and utilizing "trail cameras" are commonly used tactics while scouting. Shooting is the use of a ranged weapon such as a gun, bow, crossbow, or slingshot. Solunar theory says that animals move according to the location of the moon in comparison to their bodies and is said to have been used long before this by hunters to know the best times to hunt their desired game. Spotlighting or shining is the use of artificial light to find or blind animals before killing. Stalking or still hunting is the practice of walking quietly in search of animals or in pursuit of an individual animal. Tracking is the practice of reading physical evidence in pursuing animals. Trapping is the use of devices such as snares, pits, and deadfalls to capture or kill an animal.

Трофейді аңдау

Трофейлік аң аулау – жеке жинаққа, мақтаныш құқығына немесе мәртебе таңбасына арналған трофейлерді алу мақсатымен жабайы жануарларды таңдап іздеу және өлтіру. Оған трофейлік қасиеттерін дамыту үшін бақыланатын немесе жартылай бақыланатын жағдайларда өсірілген және асыралатын тұтқын немесе жартылай тұтқын жануарларды аулау да кіруі мүмкін; мұндай аң аулау кейде «қаптал аң аулау» деп аталады.

Тарих

XIX ғасырда Оңтүстік және Орталық Еуропаның спорт аңшылары көбінесе аңды тек жүлде үшін – әдетте жануардың басы немесе терісі үшін – аулап, оны ерлік белгісі ретінде көрсететін. Ал жануардың қалған бөлігі әдетте тасталатын. Бірақ кейбір мәдениеттер мұндай ысырапты жақтырмайды. Скандинавия елдерінде трофей үшін аң аулауға – және қазір де – қарсылық бар. XIX ғасырда Солтүстік Америкада аң аулау көбінесе азық-түлік қорын толықтыру мақсатында жүргізілсе, қазір көбінесе спорт үшін жасалады. Сафари әдісі – Африка, Үндістан және басқа да елдерде трофейлерді іздеу үшін кең ауқымды саяхаттарды қамтитын спорт аңшылығының бір түрі. Көшпенді заманда трофейлік аң ауру әлі де жалғасуда және кейбір аймақтарда маңызды өнеркәсіп болып табылады.

Сақтау құралы

АҚШ-тың Балық және жабайы табиғат қызметінің мәліметінше, аң аулау шаруаларға осы түрлерді өсіруді жалғастыруға “экономикалық түрткі” береді және аң аулау “түрлердің жойылу қаупін азайтады”. “Биологиялық консервация” журналында жарияланған ғылыми зерттеуде трофейлік аң аулау Африкада табиғатты сақтау үшін өте маңызды екені, себебі ол аумақтың кең бөлігінде, тіпті фотоэкотуризм сияқты баламалы жануарларға негізделген жерді пайдалануға қолайсыз аймақтарда да экономикалық түрткі жасайды делінген. Дегенмен, тағы бір зерттеуде трофейлік аң аулаушылардың шығындарының 3%-дан азы жергілікті деңгейге жетеді, яғни экономикалық түрткі мен пайда “аулау концессиялары алып жатқан кең аумақты ескерсек, өте төмен” екені айтылады. “Биологиялық консервация”, “Тұрақты туризм журналы”, “Тұрақты пайдалану арқылы жабайы табиғатты сақтау” және “Жануарларды сақтау” бойынша трофейлік аң аулаудан түсетін қаржылық түрткілер ұлттық паркте ғана сақталатын жер аумағымен салыстырғанда жануарларды сақтау үшін пайдаланылатын жер аумағын екі еседен астам арттырады. Жауапты туризм орталығы мен IUCN жүргізген зерттеулерде аң аулаудан гөрі экотуризм, оның ішінде аң аулау да, жақсы экономикалық түрткі екені, әр гектарға екі есе көп кіріс әкелетіні және 39 есе тұрақты жұмыс орындарын құратыны көрсетілген. Трофейлік аң аулау, экотуризм және табиғатты сақтаудың тоғысқан жерінде жасыл аң аулау бар – бұл трофейлік аң аулаудың баламасы, онда аңшылар сақтау жобалары үшін мазақтау қажет жануарларды ұсыну үшін ақы төлейді. 2016 жылы АҚШ-тың Табиғи ресурстар жөніндегі палаталық комитеті трофейлік аң аулау кейбір жануарлардың жойылуына себеп болуы мүмкін деген қорытындыға келді. Жануарларды қорғау ұйымдары, соның ішінде Халықаралық жануарларды қорғау қоры, трофейлік аң аулау жирафтардың “тыныш жойылуына” ықпал ететінін мәлімдейді. АҚШ-тың Балық және жабайы табиғат қызметінің бес жылда бір рет жүргізетін ұлттық сауалнамаға сәйкес, халық саны өскеніне қарамастан, аң аулаумен айналысатындардың саны азайып барады. Ұлттық қоғамдық радио 2016 жылғы статистиканы көрсететін графиктің нәтижесін хабарлады, онда 16 жастан асқан америкалықтардың шамамен 5 пайызы ғана аң аулайды, бұл 50 жыл бұрынғы көрсеткіштің жартысы. Аң аулаудың танымалдылығы келесі онжылдықта одан әрі төмендеуі күтілуде, бұл АҚШ-тың табиғатты сақтауға қалай қаржыландыратынына қауіп төндіреді.

According to the U. S. Fish and Wildlife Service, hunting "provides an economic incentive" for ranchers to continue to breed those species, and that hunting "reduces the threat of the species' extinction." A scientific study in the journal, Biological Conservation, states that trophy hunting is of "major importance to conservation in Africa by creating economic incentives for conservation over vast areas, including areas which may be unsuitable for alternative wildlife based land uses such as photographic ecotourism." However, another study states that less than 3% of a trophy hunters' expenditures reach the local level, meaning that the economic incentive and benefit is "minimal, particularly when we consider the vast areas of land that hunting concessions occupy." Financial incentives from trophy hunting effectively more than double the land area that is used for wildlife conservation, relative to what would be conserved relying on national parks alone according to Biological Conservation, Journal of Sustainable Tourism, Wildlife Conservation by Sustainable Use, and Animal Conservation. Studies by the Centre for Responsible Tourism and the IUCN state that ecotourism, which includes more than hunting, is a superior economic incentive, generating twice the revenue per acre and 39 times more permanent employment. At the crosssection of trophy hunting, ecotourism and conservation is green hunting, a trophy hunting alternative where hunters pay to dart animals that need to be tranquilized for conservation projects. The U. S. House Committee on Natural Resources in 2016 concluded that trophy hunting may be contributing to the extinction of certain animals. Animal welfare organizations, including the International Fund for Animal Welfare, claim that trophy hunting is a key factor in the "silent extinction" of giraffes. According to a national survey that the U. S. Fish and Wildlife Service conducts every five years, fewer people are hunting, even as population rises. National Public Radio reported, a graph shows 2016 statistics, that only about 5 per cent of Americans, 16 years old and older, actually hunt, which is half of what it was 50 years ago. The decline in popularity of hunting is expected to accelerate over the next decade, which threatens how US will pay for conservation.

Дау

Трофейлік аң аулау көбінесе сирек немесе жойылу қаупі төнген жануарларға қатысты сынға ұшырайды. Оған қарсылар трофейлік аң аулауды моральдық мәселе немесе жануарларға қатыгездік ретінде қарастырып, ойын-сауық үшін тірі жаратылыстарды өлтіруді айыптайды. Виктория дәуірінің драматургі У.С. Гилберт: "Егер бұғылардың мылтығы болса, бұғы аулау керемет спорт түрі болар еді" деген еді. Сондай-ақ, трофейлік аң аулаудың жергілікті экономикаға қаншалықты пайда әкелетіні туралы пікірталас бар. Аңшылар аң аулау ұйымдары мен жетекшілеріне айтарлықтай төлемдер жасап, жергілікті экономикаға үлес қосады және бұрын мал, шаруашылық және егінге бәсекелес ретінде қарастырылатын жануарларға құндылық береді. Дегенмен, бұл пікірді жануарларды қорғау ұйымдары және трофейлік аң аулауға қарсылар жоққа шығарады. Олар осы жануарлардың аң аулауға қарағанда экотуризм үшін қоғамға көбірек пайда әкелетінін айтады.

Экономика

Түрлі салалар аң аулаудан пайда көреді және оны экономикалық тұрғыдан қолдайды. Танзанияда сафариға шыққан аңшының бір экотуристен 50-100 есе көп ақша жұмсайтыны естіледі. Экотуристер көбінесе сәнді қонақжайларда тұратын болса, сафари аңшылары әдетте шатырлы лагерьлерде орналасады. Сафари аңшылары әдеттегі экотуристерге тартымсыз, шалғай аймақтарды да пайдаланады. Жақтаушылардың пікірінше, осы аңшылар браконьерлікке қарсы күреске және жергілікті қауымдастықтарға кіріс табуға мүмкіндік береді. Ұлыбританияда құс аң аулау индустриясы ауылдық экономика үшін өте маңызды деп есептеледі. 1997 жылғы Кобхэм есебінде оның құны шамамен 700 миллион фунт стерлингке бағаланған, ал аң аулау және ату лоббилері он жылдан кейін оның құны миллиард фунттан асып кеткенін мәлімдеді. АҚШ-та да аң аулаудың маңызды қаржылық әсері бар, көптеген компаниялар аң аулау жабдықтарына немесе арнайы туризмге маманданған. Аңшыларға көмектесу үшін көптеген технологиялар жасалған. Бүгінгі таңда аңшылардың арасында экономикалық, әлеуметтік және мәдени жағынан әртүрлі топтар өкілдік етеді. 2001 жылы он үш миллионнан астам аңшы орташа есеппен он сегіз күн аң аулап, спортқа 20,5 миллиард доллардан астам қаржы жұмсады. АҚШ-та аң аулау лицензиясынан түскен түсімдер мемлекеттік ойынды басқару бағдарламаларына, оның ішінде жануарлар мекендеу ортасын сақтауға жұмсалады. Аң аулау адамдардың калориялық қажеттілігінің бір бөлігін қамтамасыз етеді және өнеркәсіптік әдіспен өсірілген етті пайдаланудан бас тарту арқылы парниктік газдар эмиссиясын азайтуға оң әсер етеді.

Қоршаған орта мәселелері

Нысанасын жоғалтқан немесе өлікте қалған қорғасын оқ-дәрісі қоршаған ортада уытты затқа айналуы мүмкін, бірақ оқ-дәрідегі қорғасынның металл түріне байланысты, оның басқа түрлерімен салыстырғанда ерігіштігі төмен және коррозияға төзімділігі жоғары болғандықтан, биологиялық жүйелерге сіңуі қиын. Су құстары немесе басқа құстар қорғасынды жұтып алып, нейротоксикалық затпен уланып қалуы мүмкін, алайда зерттеулер оқ-дәрідегі қорғасынның жануарлар популяциясының мөлшері мен өсуіне тигізетін әсерінің шамалы екенін көрсетті. 1991 жылдан бері АҚШ федералды заңы су құстарын аулау кезінде қорғасын оқтарды қолдануға тыйым салады, ал 30 штаттың ішінде осыған қатысты белгілі бір шектеулер бар. 2014 жылдың желтоқсанында федералды апелляциялық сот, экологиялық ұйымдардың EPA-ны улы заттарды бақылау туралы заңға сәйкес оқ-дәрілер мен патрондардағы қорғасынды реттеуге міндеттеу туралы талап арызын қабылдамады. Аталған ұйымдар EPA-дан "қолданылған қорғасынды" реттеуді сұраған, бірақ сот EPA-ның патрондар мен оқ-дәрілерді реттеместен, қолданылған қорғасынды реттей алмайтынын анықтады.

Қорғау

Тарих бойы аңшылар жануарлар дүниесінің мекендеу орындарын және жануарларды одан әрі аңшылыққа пайдалану үшін сақтауды қамтамасыз ету қозғалысының басты күші болды. Дегенмен, шамадан тыс аңшылық және браконьерлер көптеген жануарлардың құрып кетуіне, мекендеу орындарынан жойылуына және толығымен жойылуына елеулі үлес қосты, мысалы, квагга, үлкен гагарка, Стеллер теңіз сиыры, тайлацин, көк антилопа, араб ориксі, Каспий және Ява жолбарыстары, маркхор, Суматра мүйізбұрышы, бизон, Солтүстік Америка пумасы, Алтай арқалы қойы, Азия пілі және тағы да көптеген түрлер, негізінен коммерциялық сату немесе спорт үшін ауланды. Бұл жануарлардың барлығы құрып кету қаупі төнген немесе жойылып кеткен. Браконьерлік қазіргі уақытта әлемдегі құстар мен сүтқоректілер популяциясына қауіп төндіреді. Биологиялық әртүрлілік және экожүйелік қызметтер туралы 2019 жылғы жаһандық бағалау есебінде жануарларды тікелей пайдалану, соның ішінде аңшылық, жерді ауыл шаруашылығына пайдаланудан кейін биологиялық әртүрліліктің жоғалуының екінші маңызды себебі деп көрсетілген. 2022 жылы IPBES тағы бір есеп жариялады, онда тұрақты емес аңшылық, орман шаруашылығы және балық аулау әлемдік жойылу дағдарысының негізгі қозғаушы күштері екені айтылды. 2023 жылы BioScience журналында жарияланған зерттеуде АҚШ-тағы мемлекеттік органдардың маңызды түрлерді қалпына келтіруден гөрі аң аулауға басымдық беруі биологиялық әртүрліліктің жоғалуын "күшейтеді" деген тұжырым жасалды.

Питтман-Робертсон 1937 жылғы Жабайы табиғатты қалпына келтіру туралы заң

1937 жылы американдық аңшылар АҚШ Конгресіне барлық аң аулау құралдарына он бір пайыздық салық салуды көздейтін Питтман-Робертсон жабайы табиғатты қалпына келтіру заңының қабылдануына қол жеткізді. Бұл өздігінен талған салық қазір жыл сайын 700 миллион доллардан астам қаражат түсіреді және ол жабайы жануарлардың тіршілік ету ортасын құруға, қалпына келтіруге және қорғауға ғана жұмсалады. Заң Невада штатының сенаторы Кей Питтман және Вирджиния штатының конгрессмені Абсалом Уиллис Робертсонның құрметіне аталған.

Федералды қаз таңбасы бағдарламасы

1934 жылғы 16 наурызда президент Франклин Д. Рузвельт 16 жастан асқан барлық аңшылардың жыл сайын марка сатып алуын талап ететін «Көшпелі құстарды аулау маркасы туралы» заңға қол қойды. Маркаларды бағдарлама атынан АҚШ пошта қызметі жасайды және олар жыл сайын өткізілетін байқау арқылы таңдалған жабайы табиғат суреттерін бейнелейді. Олар мекендеу орындарын сақтауда маңызды рөл атқарады, себебі олардың сатылуынан түсетін қаражаттың 98 пайызы тікелей Ұлттық жабайы табиғатты қорғау жүйесіндегі ылғалды жерлерді сатып алуға немесе жалға алуға жұмсалады. Су құстарынан басқа, елдегі құрып кету қаупі төнген түрлердің үштен бірінің шамамен азығы мен панасы осы «Батқақ маркасы» қаражатымен қорғалған аймақтарда ізделеді. 1934 жылдан бері Федералды қаз маркаларын сатудан 670 миллион доллар түсті, бұл мекендеу орындарын сатып алуға немесе жалға алуға көмектесті. Маркалар көшпелі құстарды аулауға рұқсат беруші құжат ретінде, барлық Ұлттық жабайы табиғат резерваттарына кіруге арналған билет ретінде қызмет етеді, сондай-ақ аңшылық және құс қадағалау қауымдастықтарынан тыс, эстетикалық себептермен коллекциялық заттар ретінде де сатып алынады. Қаз маркаларының айтарлық бөлігін аңшылар емес сатып алғанымен, олардың сату көлемінің 87 пайызы аңшылардың үлесіне тиеді. Қаражатты бөлуді Көшпелі құстарды сақтау комиссиясы (MBCC) басқарады.

Араб ориксінің

Арабиялық орикс – ірі антилопалардың бір түрі, бұрынғыда Таяу Шығыстың шөлді аймақтарында кеңінен таралған. Автомобильдер мен жоғау қуатты мылтықтардың пайдаланылуы олардың жалғыз басты артықшылығын – жылдамдығын жойды, және олар 1972 жылы тек спорттық аң аурудың салдарынан жабайы табиғатта жойылып кетті. Қылышша мүйізді орикс та осы жолдан өтті, ал аддакс – өте қауіпті түрге жатты. Дегенмен, Арабиялық орикс қазір қайта келді және консервациялық шаралар, мысалы, шаруашалық жағдайында өсіру арқасында "жабайыда жойылған" санатынан "қауіпті" санатына көтерілді.

Мархор

Маркхор – Орталық Азия мен Пәкістан тауларында қоныстанған, құрып бара жатқан жабайы ешкі түрі. Осы аймақтарды Ұлыбританияның отарлауы британдық аңшыларға осы түрге қол жеткізуге мүмкіндік берді, және олар оны қатты аулап, жойылуға айналдырды. Тек олардың тұтқындықта көбейтілуге дайындығы мен таулы өңірдің қиын жағдайы осының алдын алды. Бұл факторларға қарамастан, маркхор әлі де құрып кету қаупінде.

Америка бизоны

Америка бизоны – 1800 жылдарға дейін Солтүстік Американың батыс бөлігінде кеңінен таралған ірі мүйізді мал. Олар үлкен топтарда далаларда мекен еткен. Бірақ бизонның көптеген тобы сауда аңшыларын қызықтырды, олар тек терілері үшін ондаған бизонды өлтіріп, қалғанын шіріп қалдырды. Мыңдаған аңшылар бизон тобын жылдам қырып салғандықтан, 1800 жылдардың басындағы бірнеше миллионнан 1880 жылдарға қарай саны жүздерге дейін азайды. Қорғау шараларының арқасында популяциясы артты, алайда бизон мекендеу ортасының жетіспеуіне байланысты әлі де қауіп төмендеп тұр.

Ақ қарақұйрық

"Халықаралық жабайы табиғат заңдары мен саясаты" журналында Оңтүстік Африкада ақ мүйіз бұқаны аулауды заңдастыру жеке меншік иелерін осы түрді өз жерлеріне қайта орналастыруға ынталандырды деп көрсетілген. Нәтижесінде, елде ақ мүйіз бұқалардың саны жүзден кем болғаннан 11 мыңнан астамға дейін өсті, тіпті олардың бір бөлігі трофейлік мақсатта ауланды. Дегенмен, мүйіздері үшін мүйіз бұқаларды заңсыз аулау популяцияға зор зиян келтіреді және қазіргі уақытта әлемдік деңгейде өсуде, соңғы бағалау бойынша Оңтүстік Африкада ғана 1004 мүйіз бұқа өлтірілді. Ақ мүйіз бұқа (тағы да 4 мүйіз бұқа түрімен бірге) мүйіздерінің рак, артрит және басқа да ауруларды емдеуге қолданылатынына сену салдарынан браконьерлердің құрбаны болады, тіпті бұл туралы ғылыми дәлелдер жоқ екені анықталған.

Басқа түрлер

Ричард Коннифтің айтуынша, Намибияда шамамен 5000 қара мүйізді түлкінің 1750-і қоныстанған, себебі ол түрлі жануарларды трофейлік аң аулауға рұқсат береді. 1982 жылы Намибияда 1000-ға жуық тау зебрасы болса, қазір 27000-ға жетті. Пилдер, "басқа жерлерде сүйектері үшін атылып өлтіріледі", 1995 жылы 15000 болса, қазір 20000-ға жетті. "Сенегалдан Кенияға дейін" құрылысқа жақын болған арыстандар Намибияда көбейіп келеді. Керісінше, Ботсвана 2012 жылы жабайы жануарлардың күрт азаюына байланысты трофейлік аң аулауға тыйым салды. Ботсванада антилопалардың саны күрт төмендеді, нәтижесінде жыртқыштардың саны азайды, ал пілдердің саны тұрақты болды және бегемоттардың саны артты. Ботсвана үкіметінің пікірінше, мұның бір бөлігі трофейлік аң аулаудың салдары, бірақ браконьерлік, құрғақшылық және мекендеу ортасының жойылуы сияқты көптеген факторлар да себепкер. Уганда да жақында осылай істеді, "спорттық аң аулаудан алынған пайда тең емес және браконьерлікпен күресуге немесе [Уганданың] жануарлар дүниесін басқару қабілетін жақсартуға көмектеспейді" деп мәлімдеді. 2020 жылы Ботсвана мемлекеттік жерлерде трофейлік аң аулауды қайта ашты.

Зерттеулер

Wildlife Society жариялаған зерттеу аң аулау мен тұзақтаудың жануарлардың келтіретін зиянды азайтуға арналған тиімді құралдар екенін көрсетті. Бұл құралдар популяцияны ортаның көтере алатын деңгейден төмендетіп, жануарлардың мінез-құлқын өзгерту арқылы зиян келтіруін тоқтатады. Зерттеу сондай-ақ аң аулауды тоқтату жабайы табиғатқа ауыр зиян келтіруі, ауылдық жылжымайтын мүліктің құнының төмендеуі және жер иелерінің табиғи ортасын сақтауға деген ынтасының азаюына әкелуі мүмкін екенін мәлімдейді. Орманды кесу және орманның деградациясы тропикалық биоәртүрлілікке ең маңызды қауіптер деп есептелгенімен, Оңтүстік-Шығыс Азияда (Солтүстік-Шығыс Үндістан, Индокитай, Сундаланд, Филиппин) табиғи ортаның кең аумақтарында (>1 кг) салмағы бар жабайы жануарлардың саны аз, тек аң аулауға төзімді бірнеше түрлер ғана кездеседі.

Қарсылық

Жануарларды қорғаушы белсенділер жануарларды спорт үшін өлтіру этикалық емес, қатыгез және қажетсіз деп санайды. Олар спорт үшін аң аулау кезінде жануарларға келтірілетін азапты және қатыгездікті атап көрсетеді: "Көптеген жануарлар аңшылардың жаралағаннан кейін, бірақ өлтірмей қалған жағдайында ұзақ және қиналыспен өлімге ұшырайды. Аң аулау көші-қон және қысқы ұйқы үлгілерін бұзады және отбасыларды жояды." Жануарларды қорғаушы белсенділер сондай-ақ аң аулау экологиялық тепе-теңдікті сақтау үшін қажет емес екенін, ал "табиғат өзінің ісін өзі шешеді" дейді. Олар қоғамдық жерлерде аң аулауға қарсы күресу үшін "аң аулайтын аймақтарға жақын жерге бұзау шашуға немесе шаштараздықтан алынған адам шашын таратуға" болатынын айтады. Жануарларды қорғаушы белсенділер аң аулаудың түршілдікке жататындығын да көрсетеді:

Аңшылар өз іс-әрекеттерін жабайы жануарлардың салдарынан туындаған адам өлімдерін келтіріп, табиғатты қорғау туралы талаптар қойып, жануарлардың денесі желінгенше аң аулаудың қабылдандығын айту арқылы немесе жай ғана олардан алатын ләззат үшін ақтаруға тырысса да, егер біз адам емес жануарлардың мүдделерін ескерсек, аң аулау моральдық тұрғыдан қабылдауға болмайды деген факті өзгермейді. Аң ауланған жануарлар қорқыныш пен азапты бастан кешіреді, содан кейін олар өмірден айырылады. Түршілдіктің теріс әсерлерін түсіну және адам емес жануарлардың мүдделерін ескеру, адамның ләззаты адам емес жануарлардың азабын ақтамайтынын анық көрсетеді.