Кіріспе

Алдамшы – назарды аудару үшін жасалған адам, құрылғы немесе оқиға.

Алдамшы (голланд тілінен "de kooi" – "қосқыш" немесе "ende kooi" – "өзбек құс қосышқысы" деген сөзден шыққан) әдетте жеке адам немесе топ іздеп отырған нәрсеге ұқсас, бірақ оларды алдау мақсатында ғана жасалады. Алдамшылар ғасырлар бойы қолданылып келеді, ең алдымен аң аулауда, сондай-ақ соғыс уақытында және қылмыстар жасау немесе оларды ашуда пайдаланылады.

Аң аулау

Жабайы құстарды аулауда "алдау құрылғысы" термині екі түрлі құрылғыны білдіруі мүмкін. Біріншіден, қаздарға арналған алдау (құрылыс) – бұл жабайы қаздарды ұстау үшін кішкентай тоғанға орнатылған ұзын конус пішіндес тоқулы туннель. Қаздар көлге қонғаннан кейін, оларды үйретілген кішкентай ит туннельге жетелеп кіргізеді. Бұрын ұсталған қаздарды тағам ретінде сатуға жіберген, ал қазір оларды тек орнитологтар қаздарды сақиналау және босату үшін пайдаланады. "Алдау" сөзі, бастапқыда ағылшын тілінде "coy" деп те аталады, голланд тіліндегі de Kooi (қосқыш) сөзінен шыққан және 17 ғасырдың басында, осы типтегі қаз тұзағы Голландиядан Англияға әкелінген кезде пайда болды. "Алдау" адамды немесе құрылғыны білдіруге жиі қолданылғандықтан, алғашқысы "алдау тоғаны" деген ретронимді алды. Екінші түрі – қаздың моделі (үлгісі), басқаша айтқанда, "алдау қаз", "аң аулауға арналған алдау" немесе "жабайы құстарға арналған алдау" – бұл нақты өлшемде жасалған модель. Аңшы оларды аң аулайтын аймаққа орналастырады, себебі олар жабайы құстарды жақын жерге қонуға ынталандырады, нәтижесінде жасырынған аңшының қашықтығына ілігуі мүмкін. Бастапқыда ағаштан ойылып жасалған, қазір олар көбінесе пластиктен жасалады. Жабайы құстарға арналған алдаулар (негізінен қаздар, аққулар, жағалау құстары және қарғалар, бірақ басқа да түрлер де бар) халық өнерінің бір түрі саналады. Алдауларды жинау халық өнері коллекционерлері мен аңшылар үшін маңызды хоббиге айналды. Әлемдік рекорд 2007 жылдың қыркүйегінде тіркелді, А. Элмер Кроуэлл жасаған "қанатты қаз" және "Канада қазы" әрқайсы 1,13 миллион долларға сатылды.

Бомбалық жем

Қалыпсыз соғыста қолдан жасалған жарылғыш құрылғылар көбінесе әскери патрульдерді нысанаға алу үшін жол жиегіндегі бомба ретінде қолданылады. Кейбір партизандар азаматтарды қорқыту, бомбаны залалсыздандыру күштерін бекер жұмыстату немесе шабуылға тұрақ орнату мақсатымен имитациялық жарылғыш құрылғыларды пайдаланады. Ал кейбір террористік ұйымдар кепілге алу кезінде кепілді құтқару операцияларын шектеу үшін жалған бомбаларды қолданады.

Сонарлық тозақ

Сонарлық алдау құрылғысы – сонарда жалған нысана сияқты қате оқылымдар жасауға арналған құрылғы.

Биохимияда

Биохимияда алдау рецепторлары, алдау субстраттары және алдау РНК кездеседі. Сонымен қатар, ақуыздың бүктелуін модельдеу үшін цифрлық алдаулар пайдаланылады.

Қалпына келтіру рецепторы

Декой рецепторлары немесе сіңіргіш рецепторлары – лигандты байланыстырып, оның қалыпты рецепторымен байланысуына бөгет жасайтын рецепторлар. Мысалы, VEGFR 1 рецепторы тамыр эндотелийлік өсу факторының (VEGF) VEGFR 2 рецепторына байланысуын тоқтатуға мүмкіндік береді.

Қалпына келтіру субстраттары

Алдаушы субстрат немесе псевдосубстрат – фермент субстратына ұқсас құрылымы бар ақуыз, ферменттің нақты субстратына емес, псевдосубстратқа байланысуын қамтамасыз ету үшін, осылайша ферменттің активтілігін тоқтатуға мүмкіндік береді. Осы ақуыздар ферменттердің тежегіштері болып табылады. Мысалы, вакциния вирусы өндіретін K3L, иммундық жүйенің eIF2 субстратын фосфорилдеуіне кедергі келтіреді, себебі ол eIF2-ге ұқсас құрылымға ие. Осылайша вакциния вирусы иммундық жүйеден қорғанады.

Цифрлық жемдер

Ақуыз бүктелу симуляцияларында, декой – ақуыздың нақты құрылымымен бәсекелесу үшін компьютерде жасалған ақуыз құрылымы. Декойлар ақуыз моделінің дұрыстығын тексеру үшін қолданылады; модель тек ақуыздың декоилер арасындағы туа бастапқы күйін анықтай алса ғана дұрыс деп есептеледі. Декойлар әдетте ақуызды бүктеу симуляцияларындағы негізгі мәселені шешу үшін қолданылады: конформациялық кеңістіктің үлкендігі. Ақуыздың өте егжей-тегжейлі модельдері үшін, бастапқы күйді табу үшін барлық мүмкін конфигурацияларды зерттеу іс жүзінде мүмкін емес. Бұл мәселені шешу үшін декойларды пайдалануға болады. Бұл идеяның мәні – бастапқы конформацияны табу үшін барлық мүмкін конформацияларды соқыр іздеудің қажеті жоқ; іздеу құрылымдардың тиісті кіші жиынтығымен шектелуі мүмкін. Алдымен, барлық жиынтық емес конфигурацияларды жоюға болады. Типикалық декой жиынтығына әртүрлі пішінді шар тәрізді конформациялар кіреді, кейбіреулерінде екіншілік құрылымдар жоқ, ал кейбіреулерінде спиральдар мен қабаттар әртүрлі пропорцияда болады. Тестіленіп жатқан компьютерлік модель ақуыздың декой конфигурацияларындағы бос энергиясын есептеу үшін қолданылады. Модельдің дұрыс болуы үшін қажетті ең төменгі талап – ол бастапқы күйді ең төменгі бос энергия күйі ретінде анықтауы керек (Anfinsen догмасына қараңыз).