Кіріспе

АҚШ-тың федералды мемлекеттік агенттігі

АҚШ-тың Балық және жабайы табиғат қызметі (USFWS немесе FWS) – АҚШ-тың Ішкі істер министрлігіне қарасты АҚШ-тың федералды мемлекеттік агенттігі, ол АҚШ-тағы балық, жабайы табиғат және табиғи орталарды басқаруды қадағалайды. Агенттіктің миссиясы – «Америка халқының мүддесі үшін балық, жануарлар дүниесі, өсімдіктер және олардың мекендеу орындарын сақтау, қорғау және жақсарту мақсатында басқалармен бірлесе жұмыс істеу». Балық және жануарлар дүниесінің көп бөлігі АҚШ үкіметінің бақылауында болмайтын мемлекеттік немесе жеке меншік жерлерде орналасқан. Сондықтан USFWS «Ұшудағы серіктестер» және Спорттық балық аулау және қайықпен жүзу серіктестік кеңесі сияқты жекелеген ұйымдармен тығыз байланыс орнатып, мекендеу орындарын ерікті түрде сақтау және қалпына келтіруді ілгерілетеді. Балық және жабайы табиғат қызметі 1940 жылы Ішкі істер министрлігінің құрамындағы екі бұрынғы басқарманы біріктіру арқылы құрылды. Қазіргі директоры – Марта Уильямс, ол 2022 жылдың 8 наурызында АҚШ Президенті Джо Байден тағайындады. USFWS шамамен 8000 адамды жұмыспен қамтиды. Спенсер Фуллертон Бэйрд алғашқы АҚШ Балық шаруашылығы комиссары ретінде оны басқаруға тағайындалды. 1903 жылы Балық комиссиясы АҚШ Балық шаруашылығы бюросы ретінде қайта ұйымдастырылып, АҚШ Сауда және еңбек министрлігінің құрамына енді. 1913 жылы Сауда және еңбек министрлігі АҚШ Сауда министрлігі мен АҚШ Еңбек министрлігіне бөлінген кезде Балық шаруашылығы бюросы Сауда министрлігінің құрамына кірді. Бастапқыда балық шаруашылығы ғылымы мен балық өсіруге бағытталған Балық шаруашылығы бюросы басқа да міндеттерді өз мойнына алды; 1906 жылы АҚШ Конгресі оған Аляска территориясында балық шаруашылығы және терілі итбалықтарды аулау ережелерін сақтауды, ал 1910 жылы Прибилов аралдарындағы солтүстік терілі итбалықтарын, түлкілерді және басқа да терілі жануарларды басқару мен жинауды, сондай-ақ аралдардағы алеут қауымдастықтарының күтімін, білімін және әл-ауқатын қамтамасыз етуді тапсырды. 1939 жылы Балық шаруашылығы бюросы Сауда министрлігінен Ішкі істер министрлігіне көшті.

Биологиялық зерттеу бюросы

USFWS-тің тағы бір ата-бабасы 1885 жылы АҚШ Ауыл шаруашылығы министрлігі құрамында құрылған Экономикалық орнитология бөлімі ретінде басталып, 1886 жылы Экономикалық орнитология және сүтқоректілер бөліміне айналды. 1896 жылы ол Биологиялық зерттеу бөлімі болып өзгерді. Клинтон Харт Мерриам 25 жыл бойы бөлімді басқарды және АҚШ-тағы құстар мен сүтқоректілер туралы ғылыми білімді жетілдіруде ұлттық деңгейде танымал болды. 1934 жылы Биологиялық зерттеу бөлімі Биологиялық зерттеу бюросы ретінде қайта ұйымдастырылды, ал Джей Норвуд Дарлинг оның басшысы болып тағайындалды. Сол жылы Конгресс ең көне федералдық экологиялық сараптама заңдарының бірі – Балық және жабайы табиғатты үйлестіру туралы заңды (FWCA) қабылдады. Дарлингтің басшылығымен Бюро АҚШ-тың бүкіл аумағында маңызды табиғи орталарды қорғауды қалыптастырды. 1939 жылы Биологиялық зерттеу бюросы Ауыл шаруашылығы министрлігінен Ішкі істер министрлігіне көшірілді.

Балық және жабайы табиғат қызметі

1940 жылғы 30 маусымда Балық шаруашылығы бюросы мен Биологиялық зерттеу бюросы біріктіріліп, Ішкі істер департаментінің Балық және жабайы табиғат қызметі құрылды. 1956 жылы Балық және жабайы табиғат қызметі АҚШ Балық және жабайы табиғат қызметі ретінде қайта ұйымдастырылды және Ішкі істер департаментінің құрамында қалды. Оның жұмысы екі бюроға бөлінді: Спорттық балық шаруашылығы және жабайы табиғат бюросы және Коммерциялық балық шаруашылығы бюросы. Соңғысы ескі АҚШ Балық комиссиясы мен АҚШ Балық шаруашылығы бюросының тарихы мен мұрасын иеленді. 1970 жылғы 3 қазанда Сауда департаменті құрамында Ұлттық мұхит және атмосфералық басқарма (NOAA) құрылғаннан кейін Коммерциялық балық шаруашылығы бюросы, Спорттық балық шаруашылығы және жабайы табиғат бюросының тұзды су зертханаларымен бірігіп, бүгінгі Ұлттық теңіз балық шаруашылығы қызметін (NMFS) құрды, ол NOAA құрамына кірді. USFWS-тің қалған бөлігі 1970 жылы Ішкі істер департаментінде қазіргі USFWS-тің негізі ретінде сақталды. Бірақ 1985 жылы жыртқыштарды бақылауға жауапты Жануарларға зиян келтіруді бақылау агенттігі USFWS-тен Ауыл шаруашылығы департаментіне берілді және Жабайы табиғат қызметі бөлімі деп аталды.

Ұлттық жабайы табиғат қоры жүйесі

USFWS Ұлттық жабайы табиғат паналары жүйесін басқарады, ол 570 Ұлттық жабайы табиғат панасынан тұрады. Бұл паналар барлық 50 АҚШ штатында кездесетін батпақтар, далалар, жағалау және теңіз аймақтары, сондай-ақ қоңыржай, тундра және сорлы ормандарды қоса алғанда, тіршілік орталарының толық спектрін қамтиды. Одан әрі, ол мыңдаған шағын батпақтарды және басқа да арнайы басқару аймақтарын да басқарады.

Құрып бара жатқан түрлер

USFWS 1973 жылғы жойылып бара жатқан түрлер туралы заңды басқару жауапкершілігін NOAA құрамындағы Ұлттық теңіз балық шаруашылығы қызметімен (NMFS) бөліседі, NMFS теңіз түрлеріне, ал USFWS тұщы су балықтарына және басқа барлық түрлерге жауапты. Екі ұйым теңіз және құрлықта кездесетін түрлерді бірлесіп басқарады. USFWS тоқсан сайын жойылып бара жатқан түрлер туралы хабарлама жариялайды.

Ұлттық балық ұрықтауыш жүйесі

USFWS балық шаруашылығы бағдарламасы Ұлттық балық шаруашылық жүйесін (NFHS) басқарады, оған 70 Ұлттық балық шаруашылық орталығы және 65 Балық және жабайы табиғатты қорғау кеңселері кіреді. NFHS бастапқыда АҚШ-тағы көл және жағалау балықтарының қысылуын тоқтату үшін құрылған, кейіннен оның міндеттері жабайы және шаруашылық балықтардың гендерін сақтауды; балықтардың, тұщы су мидияларының және қосмекенділердің туған жеріне тән сулы популяцияларын, соның ішінде Құрып кету қаупі бар түрлер туралы заңға сәйкес тізімделген түрлердің популяцияларын қалпына келтіруді; АҚШ үкіметінің су шаруашылығы жобаларынан туындаған балық шаруашылығының зиянын азайтуды; және балықты американдықтар мен Ұлттық жабайы табиғат паналарына беруді қамтыды. NFHS сондай-ақ насихаттау, білім беру және ғылыми зерттеулермен де айналысады.

Ұлттық балық өткізу бағдарламасы

Ұлттық балық өту бағдарламасы балықтар мен су жануарларының еркін қозғалысын қамтамасыз ететін жобаларға қаржылық және техникалық көмек көрсетеді. Көбінесе бөгеттерді бұзу және балықтардың өтуіне арналған құрылыстар салу сияқты жобалар іске асырылады. 1999 жылдан 2023 жылға дейін бағдарлама 2000-нан астам жергілікті әріптеспен бірлесіп жұмыс істеді, нәтижесінде 3400 су кедергісін жою немесе оны айналып өту арқылы өзен ағысы бойындағы 8000 шақырымнан астам мекенжай ашылды.

Көшіп-қонушы құстар бағдарламасы

Көшіп-қонушы құстарды басқару бөлімі Көшіп-қонушы құстар бағдарламасын іске асырады, ол АҚШ Қоршаған ортаны қорғау қызметінің (USFWS) серіктестерімен бірлесіп, барлық көшіп-қонушы құстар популяцияларының ұзақ мерзімді экологиялық тұрақтылығын қамтамасыз ету, құстардың әлеуметтік-экономикалық пайдасын ұлғайту, құстарды аулау, құстарды қарау және құстарға қатысты басқа да сыртқы іс-шаралардың сапасын арттыру, сондай-ақ көшіп-қонушы құстар мен олардың мекендеу орындарының эстетикалық, экологиялық, ойын-сауық және экономикалық маңыздылығы туралы хабардарлықты арттыру арқылы құс популяцияларын және олардың мекендеу орындарын қорғау, қалпына келтіру және сақтау жұмыстарын жүзеге асырады. Бөлім зерттеулер жүргізеді, АҚШ Қоршаған ортаны қорғау қызметінің (USFWS) қызметін мемлекеттік-жеке құс қорғау серіктестіктерімен үйлестіреді, АҚШ Қоршаған ортаны қорғау қызметінің (USFWS) серіктестерін қатыстыратын қорғау шараларына қаржылай қолдау (гранттар) береді, көшіп-қонушы құстарға қатысты саясаттар мен ережелерді әзірлейді және қорғау заңдарын басқарады, жеке тұлғалар мен ұйымдарға көшіп-қонушы құстарды қорғау жұмысына қатысуға рұқсаттар береді, жануарларды қорғау тақырыбында балаларды тәрбиелеуге және оларды қызықтыруға көмектеседі, сондай-ақ ата-аналар мен педагогтарға балаларға табиғатты және құстарды зерттеуге көмектесу үшін қажетті ресурстарды ұсынады.

Құқық қорғау қызметі

Құқық қорғау басқармасы жабайы табиғат заңдарын сақтайды, жабайы табиғатқа қатысты қылмыстарды тергейді, жабайы табиғат саудасын реттеумен айналысады, АҚШ азаматтарына жабайы табиғатты қорғау заңдарын түсінуге және орындауға көмектеседі, сондай-ақ жабайы табиғат ресурстарын сақтау мақсатында халықаралық, штаттық және тайпалық құқық қорғау органдарымен өзара іс-қимыл жасайды. Бұдан өзге, ол АҚШ үкіметінің, АҚШ штаттарының, тайпалардың және шетелдік құқық қорғау қызметкерлерін оқытады.

Кларк Р. Бавин Ұлттық балық және жабайы жануарлар криминалистік зертханасы

USFWS Кларк Р. Бавин Ұлттық балық және жабайы табиғат криминалистік зертханасын басқарады, ол жабайы табиғат заңдарын сақтауға арналған әлемдегі жалғыз криминалистік зертхана. Халықаралық келісімдерге сәйкес, ол сонымен қатар жойылып бара жатқан жабайы фауна мен флора түрлерімен халықаралық сауда жөніндегі конвенцияның (CITES) және Интерполдың жабайы табиғат тобының ресми қылмыстық зертханасы болып табылады. Зертхана жануардың өлімінің себебін анықтау үшін оның бөліктерінің, мүшелерінің немесе өнімдерінің түрлерін анықтайды, жабайы табиғат инспекторларына заң бұзушылық орын алғанын анықтауға көмектеседі, сондай-ақ күдіктілерді қылмыс орнымен және жануардың өлімімен байланыстыратын физикалық дәлелдерді анықтап, салыстырады.

Құқық қорғау бөлімінің баспана

АҚШ Балық және жабайы табиғат қызметінің баспаналарындағы құқық қорғау қызметі – табиғи ресурстарды және қоғамдық қауіпсіздікті қорғауға жауапкершілік жүктелген кәсіби құқық қорғау офицерлерінен тұрады. Федералдық жануарлар дүниесі офицерлері жануарлар дүниесі заңдарының орындалуын қадағалау арқылы түрлердің сақталуын және қоршаған ортаның салауаттылығын қамтамасыз етеді. Олар сондай-ақ келушілерді қарсы алып, көбінесе паналарда жұртшылықпен АҚШ Балық және жабайы табиғат қызметінің қызметкерлерімен алғашқы кездесетін адамдар болып табылады. Федералдық жануарлар дүниесі офицерлеріне (FWO) ұлттық жабайы табиғат баспаналары жүйесі жерлерінде табиғи ресурстарды, келушілерді және қызметкерлерді қорғау міндеті жүктелген.

Федералды қаз таңбасы

USFWS жыл сайын Federal Duck Stamp шығарады, көшіп-қонушы су құстарын аулау үшін міндетті түрде сатып алынатын коллекциялық мөртабан. Бұл сонымен қатар ұлттық жануарлар қорықтарына кіру үшін төлемсіз келуге мүмкіндік береді.

Халықаралық істер бағдарламасы

USFWS Халықаралық істер бағдарламасы жабайы табиғат пен оның мекендеу орындарын қорғау, қалпына келтіру және жақсарту жөніндегі ішкі және халықаралық күш-жігерді үйлестіреді, халықаралық деңгейде алаңдау тудыратын түрлерге баса назар аударады. Бұл бағдарлама USFWS-тің шамамен 40 шарт бойынша халықаралық міндеттемелерін, сондай-ақ АҚШ заңдары мен ережелерін орындауға бағытталған. Ол жеке тұлғалармен, жергілікті қауымдастықтармен, АҚШ үкіметінің басқа да органдарымен және АҚШ штаттарының мекемелерімен, шетелдік үкіметтермен, үкіметтік емес ұйымдармен, ғылыми және табиғатты қорғау ұйымдарымен, өнеркәсіптік бірлестіктермен және мүдделі басқа да тараптармен шарттар мен заңдарды іске асыру және әлемдегі түрлерді сақтау мәселелері бойынша жұмыс істейтін бағдарламаларды басқарады.

Ұлттық табиғат қорғау оқу орталығы

USFWS Ұлттық консервациялық оқу орталығы USFWS қызметкерлерін және USFWS серіктестерін USFWS миссиясын жүзеге асыруға дайындайды.

Жыртқыштарды бақылау

1896 жылы құрылғанда, Биологиялық зерттеу бөлімінің жұмысы құстардың егістік зиянкестерін бақылаудағы рөліне және АҚШ-тағы өсімдіктер мен жануарлардың географиялық таралуын картографиялауға бағытталған. 1905 жылға қарай, қаржы тапшылығына байланысты, Бөлім өз міндетіне қасқырларды, койоттарды және басқа да ірі жыртқыштарды жоюды қосты. Бұл оларға фермерлер мен батыстың заң шығарушыларының қолдауын әкелді, нәтижесінде 1914 жылы Конгресс «ұлттық орман шаруашылығы және мемлекеттік жерлерде қасқырларды, койоттарды және ауыл шаруашылығы мен мал шаруашылығына зиян келтіретін басқа да жануарларды жоюға» 125 000 долларлық бюджетті мақұлдады. Осы аралықта, Джозеф Гриннелл және Америка Экологиялық қоғамын құрған Чарльз Адамс сияқты ғалымдар «табиғаттың тепе-теңдігі» теориясын жақтады – жыртқыштардың үлкен экожүйенің маңызды бөлігі екендігі және оларды жоюға болмайтындығы туралы идея. 1924 жылы Американдық маммалогтар қоғамы (ASM) ұйымдастырған конференциядағы пікірсайыс Бөлімдегілер мен ASM өкілдері арасындағы қақтығысқа әкелді, біріншілері жоюды, екіншілері белгілі бір келісімге келуді жақтады. Бөлімнен Эдвард А. Голдман Еуропалықтардың Солтүстік Америкаға келгенімен табиғаттың тепе-теңдігі «зорлықпен бұзылған және ешқашан қалпына келтірілмейтін» екенін атап көрсетті. Ол «Мал мен аңға зиян келтіретін ірі жыртқыш сүтқоректілердің біздің дамып келе жатқан өркениетімізде орны жоқ» деген тұжырымға келді. Бөлім кейіннен батыста 2 миллионнан астам уланған әрекеттерді орналастырды және 1930 жылға қарай «48 штатынан қасқырларды жойып, Йеллоустоун және Глейшер ұлттық парктерінен сұр қасқырларды жоюға кеңес берді және көмектесті». Бөлім содан кейін 1931 жылғы Жануарларға зиян келтіруді бақылау туралы заң арқылы үйлестірілген койоттарды жоюға көшті. Әртүрлі агенттіктердің қайта ұйымдастырылуымен бұл практика 1970 жылдардың басына дейін жалғасты, бірақ жүздеген мыңдаған койоттар өлтірілсе де, олардың жоғары бейімделу қабілеті мен төзімділігі жалпы популяцияның айтарлықтай азаюына әкелмеді, керісінше, олардың қалалық аймақтарды қоса, кеңейтілген ареалға көшуына себеп болды. 1960 жылдардың соңы мен 1970 жылдардың басында экологиялық сананың артуы 1972 жылы Никсонның Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі уларды тыйым салуына және 1973 жылы Жойылып бара жатқан түрлер туралы заңның қабылдануына әкелді. Сондай-ақ 1972 жылы Никсон әкімшілігі Жануарларға зиян келтіруді бақылау туралы заңды қайта жазды, оны күшін жойып, жыртқыштарды бақылау миссиясын штаттарға берді. Мал шаруашылығы және ауыл шаруашылығы қауымдастықтары үшін мал шаруашылығын қорғау үшін федералдық қаржыны жоғалту тым ауыр болды, 1980 жылға қарай Рейган улан-құс өлтіруге тыйым салуды алып тастады және жыртқыштарды бақылау жауапкершілігін АҚШ Ауыл шаруашылығы министрлігінің Жануарлар мен өсімдіктердің денсаулық сақтауын тексеру қызметіне қарасты Жабайы табиғат қызметі бағдарламасына тапсырды. Бағдарламаның миссиясы «ауыл шаруашылығын, жабайы табиғатты және басқа да табиғи ресурстарды, мүлікті, адам денсаулығы мен қауіпсіздігін» қорғауға дамыды.

Өркениеттер арасындағы қарым-қатынастар

Бүркіт қауырсыны туралы заңға, Федералды ережелер кодексінің 50-тарау, 22-бөліміне (50 CFR 22) және Аққалпақ және алтын бүркітті қорғау туралы заңға сәйкес, USFWS Ұлттық бүркіт қоймасын және бүркіт қауырсынының жергілікті американдықтардың діни мақсаттарда пайдалануына арналған рұқсат жүйесін басқарады. Бұл ерекшеліктер көбінесе федералды үкіметте тіркелген және федералды түрде мойындалған тайпаға мүше болып тіркелген түпкілікті американдықтарға ғана қолданылады. 1990 жылдардың соңы мен 2000 жылдардың басында USFWS тайпалық ғалымдардың зерттеулерін қорғау шешімдеріне енгізе бастады. Бұл, жергілікті американдықтардың дәстүрлі экологиялық білімінің (TEK) табиғи әлемді басқару туралы білім алудың ақылға қонымды және құрметке лайық әдісі ретінде ғылыми қауымдастықта мойындалуына байланысты болды. Сонымен қатар, АҚШ үкіметінің құрамындағы басқа табиғи ресурстар агенттіктері, мысалы, АҚШ Ауыл шаруашылығы министрлігі, тайпаларды, жергілікті халықтарды және тайпалық құқықтарды ескеруге көбірек баса назар аударды. Бұл, тарихи түрде тайпалар мен мемлекеттік органдар арасындағы шиеленістерден гөрі, ынтымақтастыққа негізделген қарым-қатынасқа өтуді білдірді. Бүгінде бұл агенттіктер тайпалық үкіметтермен тығыз байланысқан күйде жұмыс істейді, ең тиімді қорғау шешімдері қабылданатынын және тайпалар өздерінің егемендігін сақтай алатынын қамтамасыз етеді.

Танымал мәдениетте

1959 жылы АҚШ Балық және жабайы табиғат қызметінің (USFWS) жануарларға зиян келтіруді бақылау бағдарламасында қолданылатын әдістер Том Лерердің "Паркте көгершіндерді улау" әнінде көрсетілді. Джереми Реннер 2017 жылғы "Жел өзені" фильмінде АҚШ Балық және жабайы табиғат қызметінің жыртқыштарды бақылау маманы рөлін ойнады.