Клод Карломан де Рюльер: Француз ақыны және тарихшысы

Кіріспе

Француз ақыны және тарихшысы Клод Карлман де Рулььер (немесе Рулььер) (12 маусым 1735 – 30 қаңтар 1791) француз ақыны және тарихшысы болған.

Өмірбаян

Ол Бондиде, Сен-Сен-Дениде дүниеге келген. Ол маршал Ришельеге көмекші болды, оны 1757 жылғы Ганновер науқаны арқылы 1758 жылы Бордодағы үкіметке ертіп барды; жиырма бес жасында Санкт-Петербургке легация хатшысы ретінде жіберілді. Мұнда ол Екатерина II-нің Ресей тағына отыруын білдірген төңкеріске куә болды және осылайша 1762 жылғы Ресей революциясы туралы анекдоттарда жазылған деректерді алды. Екатерина қолжазбаны жоюға бірнеше рет тырысты, бірақ ол патшайымның өлімінен кейін ғана жарияланды. Рульер 1773 жылы граф де Прованс (кейіннен Людовик XVIII) хатшысы болды, ал 1787 жылы Француз академиясына қабылданды. Өмірінің соңғы жылдарын негізінен Парижде өткізді, онда ол Сыртқы істер министрлігінде қызмет етті және қоғамдық өмірге белсенді қатысты; бірақ 1776 жылы Германия мен Польшаға сапар шекті. Оның аяқталмаған «Польшадағы анархия тарихы» (4 том, 1807) өлімінен кейін П.К.Ф. Даунудың редакциясымен жарық көрді. Өмірінде жарық көрген жалғыз маңызды тарихи еңбегі – «Нант эдиктының жойылған себептері туралы тарихи түсіндірмелер» (2 том, 1788), протестанттарға азаматтық құқықтарын қайтару мақсатында жазылған. Рульер Бондиде қайтыс болды. Оның 1762 жылғы орыс төңкерісі туралы қысқаша суреті француз тіліндегі осындай туындылардың арасындағы шедеврлердің бірі деп есептеледі. Үлкен «Польша» туралы Томас Карлайл, оның фактілерге берілген мәні көлеміне пропорционалды емес деп әділ айтады. Автор сонымен қатар «әдепті қоғам өлеңдері», қысқа сатиралар, эпиграммалар және т.б. жазды, сондай-ақ Николя Шамфорт, Антуан де Риварол, Луи Рене де Шампсенетц және т.б. кіретін өткір және жаман мінезді топ арасында белгілі болды. Екінші жағынан, ол Жан-Жак Руссоны қартайған шағында күткені үшін мақталады, бірақ Руссо әдеттегідей онымен дауласып кетті. Рульердің еңбектері Пьер Рене Огуидің алды сөзімен 1819 жылы жарық көрді (Париж, 6 том. 8). Ресей революциясы Дидот жинағының «Тарихи шедеврлер» бөлімінде, ал «Польша» – «Польша революциялары» деген атаумен сол жинақта табылуы мүмкін. Сондай-ақ, Эжен Ассенің Рульердің «Ришелье маршалы туралы анекдоттар» басылымының (1890) алдындағы ескертуін қараңыз; Sainte Beuve, «Дүйсенбі әңгімелері» (4 том).

He was born at Bondy, Seine Saint Denis. He became aide de camp to Marshal Richelieu, whom he followed through the Hanoverian campaign of 1757 to his government at Bordeaux in 1758; and at the age of twenty five he was sent to St Petersburg as secretary of legation. Here he witnessed the coup d'état which seated Catherine II of Russia on the throne, and thus obtained the facts noted in Anecdotes sur la révolution de Russie en 1762. Catherine made repeated efforts to secure the destruction of the manuscript, which remained unpublished until after the empress's death. Rulhière became secretary to the comte de Provence (afterwards Louis XVIII) in 1773, and he was admitted to the Académie française in 1787. The later years of his life were spent chiefly in Paris, where he held an appointment in the Foreign Office and went much into society; but he visited Germany and Poland in 1776. His unfinished Histoire de l'anarchie de Pologne (4 vols., 1807) was published posthumously under the editorship of PCF Daunou. The only important historical work which he published during his lifetime was his Eclaircissements historiques sur les causes de la révocation de l'édit de Nantes (2 vols., 1788), undertaken in view of the restoration to the Protestants of their civil rights. Rulhière died at Bondy. His short sketch of the Russian coup d'état of 1762 is justly ranked among the masterpieces of the kind in French. Of the larger Poland Thomas Carlyle, as justly, complains that its allowance of fact is too small in proportion to its bulk. The author was also a fertile writer of vers de société ("[polite] society verses"), short satires, epigrams, etc., and he had a considerable reputation among the witty and ill natured group also containing Nicolas Chamfort, Antoine de Rivarol, Louis René de Champcenetz, etc. On the other hand he has the credit of caring for Jean Jacques Rousseau in his morose old age, until Rousseau as usual quarrelled with him. Rulhière's works were edited, with a notice by Pierre René Auguis, in 1819 (Paris, 6 vols. in 8). The Russian Revolution may be found in the Chefs d'œuvre historiques of the Collection Didot, and the Poland, with title altered to Révolutions de Pologne, in the same collection. See also a notice by Eugène Asse prefixed to an edition (1890) of Rulhière's Anecdotes sur le Maréchal de Richelieu; Sainte Beuve, Causeries du lundi (vol. iv. ).