Альфред де Виньи: Француз ақыны, драматургі және романисі

Кіріспе

Француз ақыны, драматург және романист (1797–1863)

Альфред Виктор, Виньи графы (27 наурыз 1797 – 17 қыркүйек 1863) – француз ақыны және француз романтизмінің ерте өкілі. Ол сонымен қатар романдар, пьесалар және Шекспирдің аудармаларын да жазды.

Өмірбаян

Виньи Лош қаласында (осы қалаға ешқашан қайтып келмеген) ақсүйек отбасында дүниеге келді. Оның әкесі – Жеті жылдық соғыстың 60 жастағы қатысушысы, ол Виньидің 20 жасқа толғанға дейін қайтыс болды; анасы, 20 жас кіші, Руссодан шабыттанған және Виньидің ерте біліміне жеке жауапкершілік алған, күшті жігерлі әйел болды. Оның анасының әкесі, Бараудин маркизі, корольдік флотта коммодор болып қызмет еткен. Виньи Парижде өсті, Лицей Бонапарттағы Эколь Политехникке дайындық курстарына қатысып, француз тарихы мен Киелі кітапты жақсы білгеннен кейін "қару алып жүрудің даңқына деген шексіз сүйіспеншілігін" дамытты. Кез келген ақсүйек отбасы сияқты, Француз төңкерісі отбасының жағдайын айтарлықтай нашарлатты. Ватерлоо шайқасында Наполеон жеңілгеннен кейін, Людовик XVI-ның інісі Бурбон Людовик XVIII билікке қайта келді, ал 1814 жылы Виньи Масон дю Ройдің (патшаның күзетшілері) артықшылықты аристократиялық роталарының біріне екінші лейтенант болып қабылданып, қызметке түсті. 1822 жылы бірінші лейтенант, ал келесі жылы капитан болып тағайындалса да, бейбіт уақыттағы әскери қызмет оған жақпады. Бірнеше рет демалысқа шыққаннан кейін ол 1827 жылы әскери өмірден бас тартты, бұған дейін 1820 жылы өзінің алғашқы "Le Bal" поэмасын және 1824 жылы Шайтанның құтқарылуы туралы танымал романтикалық тақырыптағы "Éloa" поэмасын жариялаған еді. Әскерден ұзақ мерзімге босап, ол 1825 жылы Пауда үйленген жас ағылшын әйелі Лидия Банберимен бірге Парижде қоныстанды. Ол өзінің соңғы туындыларын 1826 жылдың қаңтар айында "Poèmes antiques et modernes" жинағында біріктірді. Үш айдан кейін ол француз тіліндегі алғашқы маңызды тарихи роман, "Cinq Mars" жарық көрді. Ол Людовик XIII-нің сүйіктісі Анри Кофьер де Рузе, кардинал де Ришельеге қарсы сөз байласып, бес Марстың маркизі өмірінен алынған. Осы екі томның табысымен Виньи романтикалық даңққа ие болды, бірақ Виньидің досы Виктор Гюго көп ұзамай одан да танымал болды. Виньи Гюго туралы былай деп жазды: "Мен жақсы көрген Виктор енді жоқ, ол әзіл-қалжыңға құмар және либералдыққа бет бұрып жатыр, бұл оған жараспайды". 1830 жылдары бірте-бірте либералды, содан кейін радикалды болған Гюго мен Ламартеннен айырмашылығы, Виньи саясатында орталықтандырылған позицияны сақтады: ол шілде монархиясын қабылдады, алдымен екінші француз республикасын қабылдады, содан кейін қабылдамады, содан кейін Наполеон III-ті қолдады. Виньи кейіннен император полициясына республикалық көзқарастарға күдікпен қараған таныс адамдарды жазды. 1827 жылы Парижге ағылшын театр труппасының келуі француздардың Шекспирге деген қызығушылығын қайта жақтандырды. Виньи Эмиль Дешампен бірге "Ромео мен Джульетта" аудармасымен жұмыс істеді. 1831 жылы ол өзінің алғашқы түпнұсқалық пьесасын, "La Maréchale d'Ancre" ұсынды, бұл король Людовик XIII билікке келгенге дейінгі оқиғаларды баяндайтын тарихи драма. Театрға барғанда ол актриса Мари Дорвалмен танысты, ол 1838 жылға дейін оның сүйіктісі болды. (Виньидің әйелі мүгедек болып қалған және француз тілін еркін сөйлеуді ешқашан үйренбеген; олардың балалары болған жоқ, ал Виньи де күйеуінің қайтадан үйленуі жұпты күткен мұрадан айырған кезде көңілі қалды.) 1835 жылы Виньи жас кезінде өзін-өзі өлтірген ағылшын ақыны Томас Чаттертонның өміріне негізделген "Chatterton" атты драма шығарды. "Chatterton" француз романтикалық драмаларының ең жақсыларының бірі болып саналады және әлі күнге дейін жиі қойылады. Чаттертонның оқиғасы Виньидің философиялық романы "Stello" (1832) үш эпизодының біріне шабыт берді, онда ол поэзияның қоғаммен қарым-қатынасын зерттеді және әр әлеуметтік тәртіптегі адамдар күдікпен қарауға лайық поэттің әлеуметтік тәртіптен біршама алыстауы керек деген қорытындыға келді. "Servitude et grandeur militaires" (1835) – бұл солдаттың жағдайы туралы осындай үш бөлімді медитация. Ол Энтони Пауэллдің "Сүйектер аңғары" романындағы кейіпкерлермен талқыланады. Виньи жазушы ретінде табысқа жеткенмен, жеке өмірі жиі бақытсыз болды. Оның некесі көңіл көншілік әкелді; Мари Дорвалмен қарым-қатынасы қызғанышпен ауырады; соңында тіпті оның әдеби даңқы басқалардың жетістіктерімен көлеңкеге түсті. 1838 жылы анасы қайтыс болғаннан кейін ол Ангулемге жақын Майн Жироудың меншігін мұра етті, онда ол өзінің "абисин мұнарасына" (Виньиге қатысты қолданылған Сен-Бев) қайтып келді. Бұл жерде Виньи өзінің ең танымал өлеңдерінің кейбіреулерін жазды, соның ішінде "La Mort du loup" және "La Maison du berger". Пруст "Көлік үйін" 19-ғасырдың ең ұлы француз поэмасы деп санады. 1845 жылы бірнеше сәтсіз сайлау тырысынан кейін Виньи Француз академиясының мүшесі болды. Соңғы жылдары Виньи жариялануын тоқтатты. Дегенмен ол жазуын жалғастырды, ал оның "Journal" қазіргі ғалымдар тарапынан өз алдына жеке туынды деп есептеледі, бірақ оның толық ғылыми басылымы күтілуде. Виньи өзін әдеби автор ғана емес, философ деп санады; мысалы, ол буддизмге қызығушылық танытқан алғашқы француз жазушыларының бірі болды. Оның өмірге деген философиясы пессимистік және стоик болды, бірақ адамгершілік, білімнің өсуі және өзара көмекке баға берді. Ол әдеби тарихта "spleen" сөзін қайғы, күйзеліс, ашу сезімдерін білдіретін мағынада қолданған алғашқы адам болды, бұл қазіргі адамның жанының жағдайына сипаттама береді. Соңғы жылдары ол қазір "Les Destinées" деп белгілі поэмалар жинағын дайындаумен көп уақыт өткізді, оның бастапқы атауы "Poèmes philosophiques" болды. Ол Виньидің адамзатқа арналған соңғы үндеуі, "L'Esprit pur"мен аяқталады. Виньи алпыс жасына жеткенде асқазан рагына шалдыққан деп есептеледі. Ол бірнеше жыл бойы үлгілі стоицизммен ауруын көтерді: "Біз жер бетінде кім болғанымызды және қалдырып кеткенімізді көргенде, тек үнсіздік ғана ұлы, ал қалғаны – әлсіздік". (A voir ce que l'on fut sur terre et ce qu'on laisse / Seul le silence est grand ; tout le reste est faiblesse.) Виньи 1863 жылдың 17 қыркүйегінде Парижде қайтыс болды, бұл оның әйелінің қайтысынан бірнеше ай бұрын болды. Ол әйелінің қасында Монмартр зиратында жерленді. Оның көптеген туындылары қайтыс болғаннан кейін жарияланды.

Vigny was born in Loches (a town to which he never returned) to an aristocratic family. His father was a 60 year old veteran of the Seven Years' War who died before Vigny's 20th birthday; his mother, 20 years younger, was a strong willed woman who was inspired by Rousseau and took personal responsibility for Vigny's early education. His maternal grandfather, the Marquis de Baraudin, had served as commodore with the royal navy. Vigny grew up in Paris, and attended preparatory studies for the École Polytechnique at the Lycée Bonaparte, obtaining a good knowledge of French history and the Bible before developing an "inordinate love for the glory of bearing arms". As was the case for every noble family, the French Revolution diminished the family's circumstances considerably. After Napoléon's defeat at Waterloo, a Bourbon, Louis XVIII, the brother of Louis XVI, was restored to authority, and in 1814 Vigny enrolled in one of the privileged aristocratic companies of the Maison du Roi (king's guard) as a second lieutenant. Though he was promoted to first lieutenant in 1822 and to captain the next year, the military profession in time of peace bored him. After taking several leaves of absence he abandoned military life during 1827, having already published his first poem Le Bal during 1820 and an ambitious narrative poem Éloa in 1824 on the popular romantic theme of the redemption of Satan. Prolonging successive leaves from the army, he settled in Paris with his young English bride Lydia Bunbury, whom he married in Pau in 1825. He collected his recent works in January 1826 in Poèmes antiques et modernes. Three months later he published the first important historical novel in French, Cinq Mars, based on the life of Louis XIII's favorite Henri Coiffier de Ruzé, Marquis of Cinq Mars, who conspired against the Cardinal de Richelieu. With the success of these two volumes, Vigny seemed to be becoming a major Romantic celebrity, though one of Vigny's friends, Victor Hugo, soon became much more famous. Vigny wrote of Hugo: "The Victor I loved is no more now he likes to make saucy remarks and is turning into a liberal, which does not suit him." Unlike Hugo and Alphonse de Lamartine, who became gradually liberal and then radical during the 1830s, Vigny remained pliantly centrist in his politics: he accepted the July Monarchy, at first welcomed and then rejected the Second French Republic, and then endorsed Napoleon III. Vigny later denounced people he knew well whom he suspected of republican sympathies to the imperial police. The visit of an English theater troupe to Paris in 1827 revived French interest in Shakespeare. Vigny worked with Emile Deschamps on a translation of Romeo and Juliet. During 1831 he presented his first original play, La Maréchale d'Ancre, a historical drama recounting events just prior to the reign of King Louis XIII. Attending the theater, he met the actress Marie Dorval, who became his paramour until 1838. (Vigny's wife had become a near invalid and never learned to speak French fluently; they did not have any children, and Vigny was also disappointed when his father in law's remarriage deprived the couple of an anticipated inheritance.) During 1835 Vigny produced a drama titled Chatterton, based on the life of Thomas Chatterton, an English poet who committed suicide while young, with Marie Dorval acting as Kitty Bell. Chatterton is considered to be one of the best of the French romantic dramas and is still performed regularly. The story of Chatterton had inspired one of the three episodes of Vigny's philosophical novel Stello (1832), in which he examined the relationship of poetry to society and concluded that the poet, doomed to be regarded with suspicion by people of every social order, must remain somewhat aloof from the social order. Servitude et grandeur militaires (1835) was a similar tripartite meditation on the condition of a soldier. It is discussed by characters in the novel, The Valley of Bones, by Anthony Powell. Although Vigny gained success as a writer, his personal life was often unhappy. His marriage was a disappointment; his relationship with Marie Dorval was plagued by jealousy; and eventually even his literary fame was diminished by the achievements of others. After the death of his mother in 1838 he inherited the property of Maine Giraud, near Angoulême, where it was said that he had withdrawn to his 'ivory tower' (an expression Sainte Beuve coined with reference to Vigny). There Vigny wrote some of his most famous poems, including La Mort du loup and La Maison du berger. Proust regarded La Maison du berger as the greatest French poem of the 19th century. In 1845, after several unsuccessful attempts to be elected, Vigny became a member of the Académie française. During later years, Vigny ceased to publish. He continued to write, however, and his Journal is considered by modern scholars to be a great work in its own right, though it awaits a definitive scholarly edition. Vigny considered himself a philosopher as well as a literary author; he was, for example, one of the first French writers to take a serious interest in Buddhism. His own philosophy of life was pessimistic and stoical, but valued human fraternity, the growth of knowledge, and mutual assistance. He was the first in literary history to use the word spleen in the sense of woe, grief, gall, descriptive of the condition of the soul of modern man. During his later years he spent much time preparing the posthumous collection of poems known now as Les Destinées, for which his intended title was Poèmes philosophiques. It concludes with Vigny's final message to humanity, L'Esprit pur. Vigny developed what is believed to have been stomach cancer during his early sixties. He endured its torments with exemplary stoicism for several years: 'When we see what we were on Earth and what we leave behind/Only silence is great; everything else is weakness.' (A voir ce que l'on fut sur terre et ce qu'on laisse/Seul le silence est grand ; tout le reste est faiblesse.) Vigny died in Paris on 17 September 1863, a few months after the death of his wife. He was buried beside her in the Cimetière de Montmartre in Paris. Several of his works were published posthumously.

Шығармалары

"Бал" (1820). "Өлеңдер" (1822). "Элоа, немесе Періштелердің қарындасы" (1824). "Ескі және заманауи өлеңдер" (1826). "Бес Марс" (1826). "Ромео мен Джульетта" (1828, "Ромео мен Джульеттаның" аудармасы). "Шейлок" (1828, Уильям Шекспирдің түпнұсқасынан бейімделген). "Венециялық мавр" (1829, "Отеллоның" аудармасы). "Анкр маршалы" (1830). "L'Almeh: Шөл сахналары" (1831, аяқталмаған). "Стелло" (1832). "Quitte pour la Peur" (1833). "Әскери қызмет және мәртебе" (1835). "Чаттертон" (1835). "Дафна" (1837, аяқталмаған). "Тағдырлар" (1864, Николас Экманның 1933 жылғы суретімен). "Ақынның күнделігі" (1867). "Толық жинақ" (1883–1885).