Жан-Батист Луи Грессе: Француз ақыны және драматургі

Кіріспе

Француз ақыны және драматургы (1709–1777)

Жан Батист Луи Грессе (29 тамыз 1709 – 16 маусым 1777) – француз ақыны және драматургы, ең белгілі туындысы «Vert Vert» поэмасы.

Өмір

Грессе Амиенде дүниеге келген. Өмірінің соңғы жиырма бес жылында ол жастық шағындағы беймәлімдігіне өкініп, ең әйгілі өлеңін жазуға мүмкіндік алды. Оны Амиендегі иезуиттер тәрбиеледі. Он жеті жасында жаңадан кіруші ретінде қабылданды, ол Париждегі Луи-ле-Гранд колледжінде оқыды. Курсты бітіргеннен кейін он тоғыз жасында Руандағы колледждің көмекші ұстазы лауазымына тағайындалды. Грессе 1734 жылы Руанда «Верт-Верт» атты кітап жариялады. Бұл – бір бауырластың күлкілі оқиғасы, ол дұғалар мен ізгі ниеттер туралы әңгімелейтін монастырьдың қуанышы және оны басқа монастырға мейман ретінде қалай жеткізгені туралы. Жолда ол жаман серіктерге ілесіп, монастырь тілін ұмытып, келген кезде әпкелерін құрметсіз сөздермен таң қалдырады. Ол ұятпен қайтарылады, жалғыздық пен қарапайым нанмен жазаланады, өкініп, түзетулер жасайды және соңында мейірімділікпен қаза табады. Тақырыпты беру тәсілі, оны қоршаған атмосфера және монахтардың ұсақ-түйек әңгімелері, олардың қызғаныштары мен алакөздіктерін нәзік көрсету оқырманды толығымен таң қалдырады. Өлең француз конт-ан-верс өлеңдерінің арасында да теңдесіз. Содан кейін әйгілі болған Гресет Руаннан Парижге кетті, ол Луи-ле-Гранд колледжінде бала кезінде баспана тапқан сол шатыр астында баспана тауып, екінші өлеңін жазды. Одан кейін «Carême impromptu», «Lutrin vivant» және «Les Ombres» шығармалары жарық көрді. Біраз уақыттан кейін оның өлеңдерінің адалсыздыққа шақыруы туралы шағымдар айтылды, шағымның нақты себебі – «Верт-Верт» діни қауымды қорлағаны және басқа өлеңдердің дінге қарсы көзқарасы болды. Гресет Ла-Флеш иезуит мектебіне ауыстырылды, көп ұзамай (1735 жылдың 30 қыркүйегінде) дін қызметкері болып тағайындалмай, орденнен кетті. Жалғыз өмір сүруге үйренбеген Гресет қатты күйзеліп, «Иезуиттерге қоштасу» атты әсерлі шығармасын жазды. 1740 жылы Парижге барып, «Эдуард III» трагедиясын (1740) және «Сидней» (1745) комедиясын жазды. Олардан кейін Фердинанд Брунетьер 18 ғасыр француз театрының ең жақсы өлең комедиясы деп атаған «Le Méchant» қойылымы жарық көрді, ол тіпті Алексис Пиронның «Метроманиясынан» да асып түсті. Гресет 1748 жылы Француз академиясына қабылданды. 1751 жылы Амиеннің бұрынғы мэрінің қызына үйленгеннен кейін ол осы қалаға көшіп, өзі құрған «Амиен академиясы» арқылы әдеби қызметін жалғастырды. Алайда, моральдық дағдарыс пен діни ояну кезінде ол өткеннің жеңілтек жазбаларынан бас тартты. Ол 1777 жылдың 16 маусымында Амиенде қайтыс болды.

Gresset was born at Amiens. During the last twenty five years of his life, he regretted the frivolity of his youth, which enabled him to produce his most famous poem. He was brought up by the Jesuits of Amiens. Accepted as a novice at the age of seventeen, he was sent to study at the Collège Louis le Grand in Paris. After completing his course he was appointed, at the age of nineteen, to a post as assistant master in a college at Rouen. Gresset published Vert Vert at Rouen in 1734. It is the humorous story of a parrot, the delight of a convent whose talk was all of prayers and pious ambitions, and how it was conveyed to another convent as a visitor to please the nuns. On the way it falls among bad companions, forgets its convent language, and shocks the sisters on arrival by profane swearing. It is sent back in disgrace, punished by solitude and plain bread, repents, reforms and is finally killed by kindness. The treatment of the subject, the atmosphere which surrounds it, and the delicacy with which the little prattling ways of the nuns, their jealousies and trifling concerns, are presented, takes the reader entirely by surprise. The poem stands absolutely unrivalled, even among French contes en vers. Gresset, now famous, left Rouen for Paris, where he found refuge in the same garret which had sheltered him when a boy at the Collège Louis le Grand, and there wrote his second poem, La Chartreuse. It was followed by the Carême impromptu, the Lutrin vivant and Les Ombres. Soon, complaints were made to the fathers of the alleged licentiousness of his verses, the real cause of complaint being the ridicule which Vert Vert seemed to throw upon the religious community and the anti clerical tendency of the other poems. Gresset was transferred to the Jesuit school of La Flèche, and soon after (30 September 1735) left the Order, without having been ordained priest. Gresset, who had never been taught to stand alone, was devastated: he wrote a moving Adieux aux Jésuites. He went to Paris in 1740 and there produced Edouard III, a tragedy (1740) and Sidnei (1745), a comedy. These were followed by Le Méchant which was qualified by Ferdinand Brunetière as the best verse comedy of the French 18th century theatre, even surpassing the Métromanie of Alexis Piron. Gresset was admitted to the Académie française in 1748. After his marriage, in 1751, to the daughter of a former mayor of Amiens, he withdrew to that city, where he carried on his literary activities through the 'Académie d'Amiens' which he had founded. However, going through a moral crisis and religious awakening he disowned the more frivolous writings of the past. He died at Amiens on the 16 June 1777.