Франсуа де Лаваль: Жаңа Францияның алғашқы епископы және қасиеттісі

Кіріспе

Квебектің алғашқы католик епискобы (1623–1708)

Франсис Ксавье де Монтморенси Лаваль, көбінесе Франсуа де Лаваль деп аталады (30 сәуір 1623 – 6 мамыр 1708) – француз католик шіркеуінің прелаты, 1658 жылдан 1674 жылға дейін Жаңа Францияның апостолдық викарі, ал 1674 жылы құрылған Квебек епискобы, 1688 жылы денсаулығының нашарлауына байланысты зейнетке шыққанға дейін қызмет етті. Ол 1708 жылы қайтыс болғанға дейін Жаңа Францияда жұмысын жалғастырды. Оның ең маңызды жетістіктерінің бірі – 1663 жылы Квебек семинариясын құру. Лаваль Монморенси әулетінің мүшесі болған, бірақ рухани мансабын қуу үшін мұрагерлік құқықтарынан бас тартты. 1980 жылдың 22 маусымында Иоанн Павел II оны мақұлдады, ал 2014 жылдың 3 сәуірінде Папа Франциск оны қасиетті деп жариялады.

Ерте өмір

Лаваль 1623 жылғы 30 сәуірде ежелгі Перше провинциясындағы Монтиньи-сюр-Авр қаласында дүниеге келді. Оның әкесі Хью де Лаваль, Лаваль әулетінің мүшесі, Монтиньи, Монбодри, Аленкорт және Реверкорт сеньоры болды. Оның анасы Мишель де Перикар Нормандиядағы корольдік мұрагерлік лауазымдарды иеленген отбасынан шыққан. Оның отбасының тарихына қарамастан, оның ата-анасы бай деп есептелмеді. Монтиньи жақсы көлемді нарық қаласымен теңестірілді. Лавальдың бес інісі мен екі қарындасы болды. Оның кіші інісі Генри бенедиктин орденіне, ал қарындасы Анна Шарлотта – Қасиетті Тағаланың қарындастары қауымына кірді. Лавальдың анасы оған ізгілік үлгісі болды және оны мұқтаж жандарға қайырымдылық жасауға шақырып отырды. Лаваль шіркеулік өмір салтына бейімделген деп жиі айтылды, ол өткір көзқарасты және зиялы бойжеткен ретінде танылды және ол «Қасиетті Мария қауымын құрайтын мәртебелі топқа» қабылданды. Бұл иезуиттер құрған қоғам, олардың мақсаты жастарды діни өмір салтын қабылдауға шақыру және тұрақты дұға мен рухани тәжірибелерге ұқсату болды. Сегіз жасында Лаваль тонзура алды және кіші лауазымдарға ие болды, содан кейін 1631 жылы Ла Флеш колледжіне түсуге мүмкіндік алды. Бұл мекеме элиталық отбасылардың ұлдарын оқытып, оларға сапалы білім беруге кепілдік берді. Лаваль Канададағы гурондарға иезуиттердің миссиялары туралы естіді, бұл оны өзінің қамқоршысы Франциск Ксавьер сияқты миссионер болуға ынталандырды. 1636 жылғы қыркүйекте Лавальдың әкесі қайтыс болғаннан кейін, оның отбасы қиын қаржылық жағдайға түсті. Франсуа канон лауазымына байланысты пребендтен кіріс алды, бұл оған білімін жалғастыруға мүмкіндік берді. Он тоғыз жасында классикалық білімін аяқтағаннан кейін Лаваль Париждегі Клермон колледжінде философия мен теологияны оқу үшін Ла Флештен кетті. Алайда, 1634 жылы Нордлинген және 1644 жылы Фрайбург шайқастарында оның екі үлкен інісінің қазасы оны отбасының басшысы етіп тағайындады. Оның анасы, Эврэ епископы және туысы оның шіркеулік мансабын тастауы керек деп талап етті. Оның орнына Лаваль анасына отбасылық істерді реттеуге көмектесті және тұңғыш ұл құқығынан бас тартты, ол одан кейін оның інісі Жан Луиге өтті. Лаваль Парижде оқуын жалғастырды және 1647 жылғы 1 мамырда діни қызметкер болып тағайындалды. Эврэ епископы Лавальді мансабын өзгертуге көндіруге тырысқанына өкініп, оны 1647 жылғы желтоқсанда өз епархиясының архидиаконы етіп тағайындады. Бұл лауазымда Лаваль 155 приходты және төрт шіркеуді басқарды. Лаваль бұл міндетті құлшыныспен орындады. Келесі жылдары ол приходтарда тәртіп орнатуға, кедейлерге көмек көрсетуге, науқастарға қамқорлық жасауға және түрлі қайырымдылық іс-шараларға белсенді қатысты. 1654 жылы Азияда миссионер ретінде қызмет ету мүмкіндігі туғанда, ол архидиакондық лауазымынан кетті, бірақ жобадан бас тартты және діни лауазымынан айырылды. Барлық міндеттен босатылған Лаваль үш жыл бойы Каен маңындағы Эрмитаж деп аталатын рухани оқшаулану орнында болды, ол Жан де Берньер де Лувиньи құрған, Франциядағы католик шіркеуін реформалауда жетекшілік еткен. Ол жерде ол негізін қалаушының жүрдек інісі Анри де Берньермен танысты, ол кейінгі жылдары баға жетпес көмекшісі болды. Дұға ету мен қайырымдылықпен қатар, ол моральдық тұрғыдан нашар деп саналған монастырды реформалауды өз міндетіне алды және екі әйелдер монастырының басшысы болды. Бұл жобаларға берілгені үшін Баеу епископы Франсуа де Сервиен оны «үлгілі дін қызметкері» деп атап, «ұқыпты, парасатты және іскерлік мәселелерде ерекше қабілетті» деп сипаттады.

Laval was born on 30 April 1623 in Montigny Sur Avre in the ancient Province of Perche, now the Department of Eure et Loir. His father Hugues de Laval, a member of the House of Laval, was the Seigneur of Montigny, Montbaudry, Alaincourt and Revercourt. His mother Michelle de Péricard was from a family of hereditary officers of the Crown in Normandy. Despite his family's heritage, his parents were not considered to be wealthy. Montigny was considered equivalent to a good sized market town. Laval had five brothers and two sisters. His youngest brother Henri entered the Benedictine Order and his sister Anne Charlotte entered the Congregation of Sisters of the Blessed Sacrament. Laval's mother served as an example of piety and encouraged him to be charitable to those who were less fortunate. Often described as destined for an ecclesiastical lifestyle, Laval was recognized as a clear sighted and intelligent boy and he was admitted into the "privileged ranks of those who comprised the Congregation of the Holy Virgin." This was a society founded by the Jesuits, who aimed to inspire young people to adopt religious lifestyles, and encouraged regular prayer and spiritual practices. At the age of eight, Laval received the tonsure and took minor orders, which then allowed him to enter the College of La Flèche in 1631, an institution that educated the sons of the elite families and guaranteed him a good education. There Laval came into contact with reports of the Jesuit missions to the Huron in Canada, which inspired him to become a missionary, like his patron saint Francis Xavier. In 1637, Laval was appointed a canon of the Cathedral of Évreux by the Bishop of Évreux. The death of Laval's father in September 1636 left his family in a precarious financial situation. François received revenue from the prebend attached to his position as a canon, which allowed him to continue his education. Once he completed his classical education at the age of nineteen, Laval left La Flèche to study philosophy and theology at the College de Clermont in Paris. However the death of his two eldest brothers in the battles at Nördlingen in 1634 and Freiburg in 1644 made him the head of the family. His mother, the Bishop of Évreux, and his cousin all argued he should abandon his ecclesiastical career. Instead Laval helped his mother settle the family's affairs and renounced his rights of primogeniture, which then passed to his brother Jean Louis. Laval returned to his studies in Paris and on 1 May 1647 he was ordained a priest. The Bishop of Évreux, regretting his earlier attempt to persuade Laval to change his career path, appointed him archdeacon of his diocese in December 1647. In this post Laval oversaw 155 parishes and four chapels. Laval was said to approach this task with fervour and enthusiasm. In the following years, he devoted himself to establishing order in the parishes, providing relief for the poor, caring for the sick, and engaging in various charitable activities. In 1654, presented with the possibility of serving as a missionary in Asia, he resigned as archdeacon, but the project was abandoned and he was left without a clerical position. Freed of all responsibility, Laval spent three years at a spiritual retreat near Caen known as the Hermitage, founded by Jean de Bernières de Louvigny, a lay leader in the reform of the Catholic Church in France. There he also made the acquaintance of the founder's nephew, Henri de Bernières, who became an invaluable assistant in later years. In addition to prayer and charitable work, he took on the responsibility of reforming a monastery whose morals were thought to be too lax and became the administrator of two monasteries of nuns. His dedication to these projects earned him commendation from François de Servien, Bishop of Bayeux, who described him as a priest "of great piety, prudent and of unusually great competence in business matters, [who had set] fine examples of virtue".

Өмірбаян

Жаңа Францияда еуропалық қоныстанудың алғашқы 50 жылында епископ болмады. Колониялық діни қызметкерлер, реколекттер немесе иезуиттер рухани істерді басқарды. 1646 жылы Римнің қысымымен Руан архиепискобы Жаңа Франциядағы шіркеудің билігі ретінде мойындалды, бірақ оның өкілеттігі колонияға саяхаттайтын дін қызметкерлеріне құқықтар берумен ғана шектелді. Дегенмен, шіркеудің орнықты болуының қажеттілігін ешкім жоққа шығармады. Епископты тағайындау иезуиттер мен жаңадан келген сульпициандар арасындағы даулы мәселе болды. Алғашқылары тәуелсіз жұмыс істеуге әдеттенген еді және сульпициандық епископ шіркеуді монархқа бағындырады деп санады. Сулпициандар өздерінен Габриэль Тюбиер де Леви де Квейлюс кандидатурасын ұсынды, ал иезуиттер Лавальді қолдады және королева-ана Анна Австрияның қолдауымен корольдік мақұлдауды оңай алды. Папалық бекіту алу тағы бір қиындыққа толы болды. Лавальдің тағайындалуына қатысты Ватикан сақтық танытты, себебі Иманды тарату жөніндегі Конгрегация Франциядағы католик шіркеуі құрылымының бір бөлігі болған жаңа епархияда иезуиттерге билік берудің орнына, колониядағы папалық билікті нығайтуды көздеді. Лавальді Жаңа Франция епархиясының епископы етіп тағайындаудың орнына, ол жаңадан құрылған апостолдық викариаттың епископы болды – бұл Иманды тарату жөніндегі Конгрегация арқылы Ватиканның тікелей басқаруындағы юрисдикция түрі: Жаңа Франция апостолдық викариат.

Жаңа Франция викариат

1658 жылдың 3 маусымында Лавальді Жаңа Францияның апостолдық викарі және Палестинадағы Петраның титулярлық епискобы етіп тағайындау туралы папалық бұйрықтарға қол қойылды. 1658 жылдың 8 желтоқсанында Париждегі Сен-Жермен-де-Пре аббаттығының шіркеуінде Лаваль Францияның апостолдық нунциясы, кардинал Селио Пиколоминиден епископтық киелену рәсімін алды. Оған Родез епископы Хардуин де Перефикс де Бомон және Туль епископы Андре дю Сосси көмектесті. Лаваль француз патшасына адалдық серт беріп, 1659 жылдың 13 сәуірінде Ла-Рошельден Жаңа Францияға аттанды. 16 маусымда ол Квебекке келді. Ол дереу жұмысты бастап, келген күні жас гуронды крещение рәсімінен өткізіп, өліп бара жатқан адамға соңғы діни қадамдар жасады. Шағын болғанына қарамастан, колония Лаваль үшін көптеген қиындықтар туғызды. Ол өзін бұрын ешқашан ойламаған жағдайларда, сирек және шашыраңқы орналасқан, сонымен қатар шіркеудің қатаң тәртібін сақтауға құштар емес халыққа жеңілдіктер жасауға мәжбүр болды. Сонымен қатар, ол Руан архиепискобының билігімен бас викарий ретінде колониядағы шіркеу істерін басқарып келген де Квейлюспен де күресуге тура келді, ол Жаңа Францияға шіркеулік билігін тануды талап етті. Де Квейлюс шамамен екі жыл бойы өзінің билігін сақтап тұрды, ал Лаваль патшадан және Рим Папасынан қолдау сұрады. Лаваль өмірі бойы шіркеудің билігін мемлекеттің араласуынан қорғауға күш салды. Лаваль келгеннен кейін губернатордан басымдығын дәлелдеуге тырысты. Ол бірден губернатор Д'Аргенсонмен қарым-қатынасын нашарлатты, әсіресе рәсімдер мен протоколға қатысты. Сонымен қатар, жергілікті тұрғындарға алкоголь сату мәселесі олардың арасындағы араздықтарды күшейтті. Лаваль маскүнемдер колонияның беделін түсіреді және айналасындағылардың өміріне қауіп төндіреді деп сенді. Ол осы саудамен айналысатындарды қауымнан шығарып тастаумен қорқытты. Губернатор Д'Аргенсон бұл әрекетті мемлекеттік іске шіркеудің араласуы деп бағалап, оны жек көреді. Д'Аргенсон көп ұзамай отставкаға кетіп, оның орнына д'Авугур тағайындалды. Д'Авугур Лавальмен қақтығысқа түспеу үшін жергілікті тұрғындарға алкоголь сатумен ұсталғандарға қатаң жазалар тағайындады. Лаваль бұл жағдайға да наразы болды, өйткені ол қауымнан шығаруды әлдеқайда адамгершіліксіз жаза деп санайды. Жаңа Францияның жағдайына көңілі толмаған Лаваль 1662 жылдың тамызында Францияға XIV Людовикпен кеңесу үшін сапарға шықты. Лаваль келесі жылы д'Авугурды қайтарып алуға қол жеткізді. Лаваль Жаңа Францияға оралғанда оның өкілеттігі артты. Патша Людовик XIV Лавальді болашақта епископ болып тағайындалатынына сендірді, Квебекте Егемендік Кеңес құруды сұрады және тіпті Лавальдан Жаңа Францияның келесі губернаторын таңдауды өтінді. Губернатор ретінде Лаваль Каен Эрмитажындағы досы Шевалье де Мезиді таңдады. 1663 жылдың 18 қыркүйегінде алғашқы отырысын өткізген Егемендік Кеңесте Мези Лаваль мен Гаудей Дюпоннан кейін бірінші өкілетті тұлға болды. Лаваль Мезиді жоғары мемлекеттік лауазымды тұлғалардың арасынан одақтас табуға үміттеніп тағайындады. Ол Мезиде жергілікті тұрғындарға алкоголь саудасында одақтас тапты; екеуі бірге алкоголь саудасына тыйым салды. Алайда, Егемендік Кеңестің құрылуы екеуінің де шіркеу мен мемлекет мәселесінде қарама-қайшы мүдделерді білдіретінін көрсетті. Көп ұзамай Лаваль мен губернатор арасындағы тағы бір жанжал туындады, бұл Лавальды дау-жанжал туралы өз нұсқасын айту үшін домбырамен көшеге шығуға мәжбүр етті. Мези қайтыс болғаннан кейін, Егемендік Кеңес қайта құрылды. Интендант Жан Талон қосылды және дереу бұрын Лаваль атқарған функцияларды қабылдады. Бұл өзгерістерден кейін Лаваль кеңес отырыстарына жиі қатыспай бастады; Содан бері Лаваль мемлекеттік істерден біршама бас тартып, тек шіркеу мәселелеріне назар аударды. Лавальдың апостолдық викарий ретіндегі басты міндеттерінің бірі - діни қызметкерлер мен шіркеу басшыларын оқыту және даярлау болды. Квебектің бас семинариясы 1663 жылдың 26 наурызында ашылды. Ол Париждегі Шетелдік миссионерлер семинариясымен байланысты болды. 1668 жылдың қазан айында Лаваль ұлдарды оқыту үшін кіші семинария қосты. Бұл француз және жергілікті тектес діни қызметкерлердің еркек балаларын даярлау үшін жасалды. Ол сегіз француз студенті мен алты гуронмен ашылды, бірақ француз миссионерлері, әсіресе сульпициандар мұғалім ретінде қызмет ету үшін келгендіктен тез өсті. Лаваль бұл ұстаздардың өз институтының колонияда заңдар мен биліктің басқа бір көзі емес, қайырымдылық пен дінге деген махаббат сезімін қалыптастыруға бағытталғанын жеткізуін қалады. Лавальдың Бас семинарияға деген көзқарасы оны жай ғана оқу ошағынан артық деп есептеді. Ол оның барлық приходтық діни қызметкерлерге үй болуын және олардың ауру немесе қарттық шағында жүгінетін орынға айналуын үміттенеді. Сонымен қатар, ол семинарияның барлық діни қызметкерлер мен приходтарға жалақы төлеуші орталыққа айналуын қалады, яғни оның қаржылық жағдайы жақсы болуы керек еді. Бұл мақсатқа жету үшін Лаваль семинарияға өзінің барлық мүлкін сыйлады, өйткені ол енді оның үйіне айналды. Ол сонымен қатар король, XIV Людовикке Франциядағы үш әртүрлі аббаттың кірісін беруге көндірді. Сонымен қатар, оның институты барлық діни қызметкерлерге жалақы төлеуі керек болғандықтан, Лаваль олардың приходтарынан жиналатын кірістерді алудың қалыпты жайт екенін ойлады. Алайда, бұл идея халықтан көп қарсылыққа ұшырады, олар діни мекемелерді ұстауға үлес қосуға дағдыланбаған. Олардың шаруашылық өнімдерінің бір он үшін бөлігін салық ретінде талап ету әрекеті зор қарсылыққа ұшырады, бұл оны бір жиырма алтыншы бөлігіне дейін төмендетуге мәжбүр етті. Лаваль өзінің әкімшілік жұмысының үлкен бөлігін басқа діни қызметкерлермен бөлісіп, олардың тәжірибесін дамытуға көмектесті. Семинарияны басқару үшін ол Франциядан келген серігі Анри де Берньерді тағайындады, осы лауазымды Берньердің Квебек приходының пасторы ретіндегі басқа міндетімен байланыстырды. Сонымен қатар, ол епископтың кеңесші органы болар бес басқа директорды да тағайындады. 1668 жылы ол бұрынғы қиындықтар тудырған де Квейлюсты Виль-Маридегі жаңа семинарияның алғашқы басшысы етіп тағайындады. Лаваль қолөнершілер мен шаруаларға арналған практикалық білім беруге де қызығушылық танытты, Сен-Жоакимде өнер және қолөнер мектебін құрды.

On 3 June 1658, the papal bulls were signed appointing Laval vicar apostolic of New France and titular bishop of Petra in Palestina. On 8 December 1658, in the church of the Abbey of Saint Germain des Prés in Paris, Laval received his episcopal consecration from Cardinal Celio Piccolomini, Apostolic Nuncio to France, assisted by Bishop Hardouin de Péréfixe de Beaumont of Rodez and Bishop André du Saussay of Toul as co consecrators. Laval took an oath of loyalty to the French king and sailed from La Rochelle for New France on 13 April 1659. On 16 June he arrived at Quebec. He began work immediately and on the day he arrived he baptized a young Huron and gave a dying man his last sacraments. While small in size, the colony still provided a number of challenges to Laval. He found himself having to make concessions where he never thought to before to a population that, while scarce, was spread out, and was less inclined to continue under strict church discipline. Additionally, he had to deal with the Sulpician de Queylus, who had been managing Church affairs in the colony as vicar general under the authority of the Archbishop of Rouen, who continued to claim ecclesiastical jurisdiction over New France. De Queylus continued to assert his authority for nearly two years, while Laval repeatedly appealed to the king and the Holy See for support. Laval struggled a great deal throughout his career to defend the church's power against state intrusion. Upon his arrival, Laval was adamant in asserting his primacy over the governor. He was immediately in opposition with Governor d’Argenson, particularly regarding ceremony and protocol. Also, the issue of selling alcohol to the natives further fueled their feud. Laval believed that intoxicated natives were an embarrassment to the colony and endangered the lives of those around them. He quickly imposed the threat of excommunication on those who continued to deal in this trade. Governor D’Argenson abhorred this action, deeming it an intrusion of church into state affairs. D’Argenson soon resigned and was replaced by d’Avaugour, who, in order to avoid any conflict with Laval, decreed harsh penalties against anyone caught selling alcohol to the natives. Again, Laval was displeased, believing that excommunication was a far more humane consequence. When alcohol was again being sold freely to natives, in a moment of despair over the state of New France, Laval departed for France in August 1662 to consult with Louis XIV on the matter. Laval succeeded in bringing about d’Avaugour's recall the following year. When Laval returned to New France he had increased powers. King Louis XIV had assured Laval that he would have a future appointment as bishop, requested that he establish a Sovereign Council in Quebec, and even asked Laval to choose New France's next governor. For governor, Laval chose Chevalier de Mézy, a friend from his time at the Hermitage of Caen. In the developing Sovereign Council, which held its first session 18 September 1663, Mézy represented the first figure of authority, followed by Laval, and Gaudais Dupon, commissioner. Laval appointed Mézy hoping to have an ally among high ranking state official. In the trade of alcohol to the natives he did find in Mézy an ally; together the two forbade the trading of alcohol. However, constituting the Sovereign Council revealed that the two represented conflicting interests in matters of church and state. Soon, another conflict between Laval and governor ensued, leading Laval to take to the streets with drums to tell his version of the feud. Upon Mézy's death, the Sovereign council was reorganized. Intendant Jean Talon was added, and immediately assumed the functions previously exercised by Laval. With this change in the council Laval began to attend the council's meetings less frequently; from then on Laval retreated somewhat from state affairs and focused purely on ecclesiastical matters. One of Laval's principal projects as apostolic vicar was the education and training of priests and church administrators. The Major Seminary of Quebec opened on 26 March 1663. Affiliated with the Séminaire des Missions Étrangères, in Paris. In October 1668, Laval added a minor seminary to train boys It was meant to train boys who might have priestly vocation both of French and indigenous origins. It opened with eight French students and six Huron, but grew quickly as French missionaries, especially Sulpicians, arrived to serve as teachers. Laval wanted these teachers to spread the word that his institution was to establish a sense of charity and love for religion in the colony and not another source of law or authority. Laval's view of the Grand Séminaire was greater than a mere teaching academy. He hoped that it would become a home for all parochial priests. Laval encouraged them to see it as their true home and as a place to which they may turn to in sickness or old age. Furthermore, he wanted the seminary to become a paymaster for all priests and parishes, which meant that it had to be well funded. In order to accomplish this feat, Laval donated most of his own fortune to the seminary since it had now become his home as well. He also convinced the king, Louis XIV, to give him the income of three different abbeys in France. Moreover, since his institution was expected to pay off all priests, Laval thought it would be normal to receive the incomes levied by their parishes. This idea was however met with a lot of resistance from the population, which was not accustomed to contributing to the upkeep of religious institutions. His original goal of demanding a tax worth one thirteenth of the produce of farms was met with violent resistance, which forced him to reduce it to one twenty sixth. Laval shared a large part of his administrative work with other clerics to develop their experience. To lead the seminary he appointed his companion from France, Henri de Bernière, linking this role with Bernière's other assignment a pastor of the parish of Quebec. Furthermore, he also appointed five other directors who would form the bishop's advisory body. In 1668 he appointed the previously troublesome de Queylus as the first Superior of a new seminary in Ville Marie. Laval also took interest in practical education for craftsmen and farmers, founding a school of arts and crafts at Saint Joachim.

Квебек епархиясы

1674 жылы, Жаңа Францияға келгеннен кейін он бес жыл өткен соң, Лаваль викариатты диоцез деңгейіне көтеруді сұрады. Қасиетті Тақ 1674 жылғы 1 қазанда Квебек диоцезін құрды және Лавальды оның алғашқы епископы етіп тағайындады. Ол аборигендерге алкоголь сату мәселесіне қайта оралды. 1675 жылы Лаваль, губернатор Луи де Буаде де Фронтенақтың қарсылығына қарамастан, оларға алкоголь сатқандардың барлығын анафемаға ұшыратты. 1679 жылғы 24 мамырда Лаваль сауданы тыйым салатын патша жарлығын алуға жетті. 1678 жылы ол колонияда тұрақты пасторлықтар құрылатынын күндіздейтін патша жарлығын алды. 1681 жылы ол приходтардың шекараларын белгіледі.

Зейнеткерлік

Лаваль ақырында денсаулығының нашарлап жатқанын және Акадиядан Мичиган көліне дейінгі аумақты қамтитын үлкен епархиясын басқара алмайтынын түсінді. 1688 жылы ол епископтық қызметін Жан Батист де Ла Крой де Шеврире де Сент-Вальерге жүктеді. Лаваль өмірінің соңына дейін колонияның жоғары діни билігімен тығыз байланыста болды. Ол кедейлерге көмектесіп, олармен бірге болды және қайырымдылық жасады. Денсаулығы нашарлағанына қарамастан, ол ешқашан миссаны немесе ораза күнін өткірмейтін. 1707 жылы ол жараға ұшырады, ол 6 мамырда 1708 жылы оның өмірін қиды. Оның денесі собордағы табытқа қойылды, ал жүрегі өмірінің көп бөлігі мен байлығын арнаған семинарияның шіркеуінде сақталды.

Құрмет

Лавалдың денесі Квебек қаласындағы Нотр-Дам соборындағы жеке құрметтеу үшін арналған мазарға қойылған. Оның ізгілігі 1890 жылдың 24 қыркүйегінде ресми түрде ашылды, соның нәтижесінде ол Құдайдың қызметшісі атағын алды. 1980 жылы Иоанн Павел II оны мақұлданды. 2014 жылдың 3 сәуірінде Папа Франциск оған эквивалентті қасиет беру құқығын берді. 1663 жылы Лаваль Квебек семинариясын құрды, ал 1852 жылы оның құрметіне ол Лаваль университеті деп аталды. Монреальдің солтүстігінде орналасқан Квебек провинциясының Лаваль қаласы да оның есімімен аталған.