Кіріспе

Католик шіркеуінің аумағы

Квебек архиепископиясы (Archidiœcesis Quebecensis;) – Канаданың Квебек провинциясындағы Католик шіркеуінің латын шіркеуінің шіркеулік юрисдикциясы немесе архиепископиясы. Бұл Мексиканың солтүстігіндегі Жаңа дүниедегі ең көне епископтық орын және Канаданың бас епископтығы. Квебек архиепископиясы Чикутими, Сент-Анн-де-ла-Покатиер және Трой-Ривьер епархияларына бағыныс­ты шіркеулік провинцияның митрополиттік орталығы болып табылады. Архиепископтық собор Квебек қаласындағы Нотр-Дам-де-Квебек соборы.

Жаңа Франция

Жаңа әлемді отарлаудың бастапқы кезеңдерінен бастап, шіркеу Жаңа Францияның саясаты мен бағыт-бағдарларына әсер етті. Жаку Картье 16 ғасырда алғашқы сапарларын бастаған кезде-ақ, миссионер дін қызметкерлері барлаушылармен бірге Жаңа әлемге жасаған саяхаттарында оларды сүйемелдеді. Акадияға қоныстанудың екі сәтсіз талпырысынан кейін, 1608 жылы Самуэль де Шамплен Квебек қаласын құрды, бұл шіркеуге дінді жергілікті халық арасында тарату үшін берік негіз сырғаты. 1615 жылы Квебекке рекольлет миссионерлері келді, ал 10 жылдан кейін иезуит миссионерлері келді. Олардың қатысуы отарларды басқаруға көмектесті, отарлаушыларға өздерінің болуының моральдық себебін берді, сонымен қатар шіркеуге ішкі және жергілікті саясатта ықпалды ұстанымдарды қамтамасыз етті. 1658 жылы шіркеу Папа Александр VII арқылы апостолдық викариат құрды, бұл Жаку Картьедің 1534 жылғы алғашқы сапарынан бері 124 жыл өткен еді. Апостолдық викарий Франсуа де Лаваль болды. Квебектің апостолдық викарі ретінде Лаваль Жаңа Францияның Егемендік Кеңесінің маңызды мүшесі болды. Ол Жаңа Францияның рухани мәселелерімен ғана айналысса да, шіркеудің жоғары өкілі болғандықтан және король Людовик XIV-пен жақсы қарым-қатынаста болғандықтан, ең көп ықпалға ие болды. 1663 жылы Лаваль Квебек семинариясын құрды. 1674 жылы Жаңа Франция халқының қарқынды өсуімен және Квебек семинариясының студенттер қабылдауының артуымен, Папа Клемент X апостолдық викариатты диоцез деңгейіне көтерді, ол тікелей Қасиетті Таққа бағынышты болды; бұл шара кейіннен Жаңа Франция 1760 жылы Ұлыбританияның қолдарына өткеннен кейін оның мәңгілігін сақтауға мүмкіндік берді. Өзінің гүлдену кезеңінде, 1712 жылы Квебек диоцезі бүкіл Америка құрлығын Мексика шығанағына дейін қамтыды. Тек кейіннен АҚШ-қа айналған британдық колониялар мен Флоридадағы испан колониясы ғана Квебек епископының билігіне бағынбады.

Британдық билік

Британдық үстемдік кезінде Квебек халқы католик діні мен тіліне қатысты кемсітілді. Британ империясында лауазымға тағайындалғысы келген әрбір адам өзінің дінінен бас тартатын сынақ серт беруге міндетті болды. Колонияның көп бөлігі француз тілінде сөйлейтін католиктерден тұрғандықтан, бұл серт жергілікті халықтың жергілікті саясатқа қатысуына кедері келтірді. Алайда, 1774 жылы британ Парламенті Квебек заңын қабылдады, ол Квебекке жеке мәселелерде британдық ортақ құқық жүйесімен қатар француздық әдет-ғұрып құқығын ("Coutume de Paris") қолдануға және шіркеуге римдік католиктердің кәсіптері мен мүлкінен алым жинауға рұқсат берді. 1819 жылы дінбасылық архиепископтыққа дейін көтерілді. 1840 жылға қарай саяси лидерлер шіркеуді ресми түрде мойындады. Квебек архиепископтығы халық санының өсуіне байланысты жаңа дінбасылықтарға бөлінді.

Бүгін

Ол 1817 жылы Галифакс және Кингстон епархияларының, 1829 жылы Шарлоттаун епархиясының, 1844 жылы Сент-Бонифаций епархиясының және 1852 жылы Монреаль епархиясының құрылуымен аумағының үлкен бөлігін жоғалтты. Квебек архиепископтарының қызмет етіп тұрғанда немесе ірі архиепископтыққа немесе Рим Куриясындағы қызметке ауысқанда кардинал атағын алуы жиі кездеседі, бірақ бұл атақтың мәнісіне енбес ерекшелік.

Канаданың приматы

1956 жылдың 24 қаңтарынан бастап Квебек архиепискобы Канаданың приматы атағын салтанатты түрде алды; бұл атақ Папа Пий XII тарапынан Квебек архиепискобына берілді.

Епископ сарайы мен Епископ сарайының шіркеуі

1693-1694 жылдары Жан Батист де Ла Крой де Шеврире де Сент-Вальье бұйрығымен салынған Епископ сарайының шапелі Квебек епискобының жеке құдайға сыйынған орны болды және резиденцияның (немесе Епископ сарайының) ішінде орналасқан. Британдықтардың басып алуынан кейін, шапель 1777 жылдан 1791 жылға дейін Квебек провинциясының Заң шығару кеңесіне, ал 1791 жылдан 1833 жылға дейін Төменгі Канаданың Заң шығару жиналысына және Төменгі Канаданың Заң шығару кеңесіне жалға берілді. 1831 жылы шапель екі заң шығару палатасының 1834-1839 жылдар аралығында отырған жаңа ғимаратты салу үшін бұзылды. Жаңа қосымша және епископтың резиденциясы 1852-1853 жылдарға дейін сақталды, содан кейін бұзылды. Томас Бейллардж 1844-1847 жылдары жаңа епископ резиденциясын салды. Парламенттің Квебек қаласына оралуына дайындық ретінде, 1853-1854 жылдары Кот-де-ла-Монтанда жаңа парламенттік ғимарат аяқталды, бірақ ол көп ұзамай өртенді. Парламент қала ішінде Квебек музыкалық залы мен Квебек қалалық сотына көшірілді, бас қала қайтадан ауысқанға дейін. 1860 жылы қайта салынды және 1866 жылға дейін Парламентке қызмет етті. Ғимарат 1867 жылы жаңа Квебек провинциясының Парламенті ретінде қайта пайдаланылды. 1883 жылы өрт осы ғимаратты жойды және 1877 жылдан бері салынып жатқан жаңа үйге көшу туралы шешім қабылданды. Өртенген ғимарат 1894 жылға дейін бұзылды. Бүгінде ескі Парламент орны Монморенси саябағына айналды.

Кәдімгілер

Төменде Квебек архиепископиясының және оның негізі қаланғаннан бергі басқарушы юрисдикцияларының басшыларының тізімі келтірілген.

Көмекші епископтар

Коадъюторлардан айырмашылығы, көмекші епископтардың 1983 жылғы Канондық құқық кодексінің 975-ші каноны, 1-тармағына сәйкес, мұрагерлік құқығы жоқ. 2015 жылдың 4 мамырында Рим папасы Франциск епископ Грондинді Римуски архиепискобы қызметіне тағайындады. 2016 жылдың 2 шілдесінде Рим папасы Франциск епископ Проулкті Гаспе епискобы қызметіне тағайындады. 2016 жылдың 25 қазанында ол Луи Корриво мен Марк Пелшатты архиепархияның көмекші епископтары қызметіне тағайындады. 2019 жылы ол епископ Корривоны басқа епархиялық қызметке ауыстырды, ал 25 қарашада Мартин Лалиберте, П.М.Е.-ні осы архиепархияның көмекші епискобы қызметіне тағайындады.