Кіріспе
Шығыс АҚШ-тағы өзен. Жаңа өзен – Солтүстік Каролина, Вирджиния және Батыс Вирджиния штаттары арқылы ағып, Батыс Вирджиния штатының Gauley Bridge қаласындағы Kanawha өзенін құрауы үшін Gauley өзенімен қосылатын өзен. Огайо өзенінің суайдынының бөлігі, ұзындығы шамамен 360 миль (579 км). Бұрын полковник Абрахам Вудтың құрметіне, 17 ғасырдың ортасында осы өзенді зерттеген Вирджиниялық ағылшын саяхатшысының атымен Вуд өзені деп аталған. Атауына қарамастан, Жаңа өзен геологиялық тұрғыдан әлемдегі ең көне бес өзеннің бірі болып саналады. Дегенмен, өзеннің әлемдегі екінші ең көне өзен екендігі туралы мәлімдеме Батыс Вирджиния геологиялық және экономикалық зерттеулер басқармасы мен Ұлттық саябақтар қызметі тарапынан күмәндануда. Көптеген миллион жылдар бұрын пайда болған Аппалач тауларының төменгі өткелі, Американың Шығыс жағалауы мен Орта Батыстың жазықтары арасында көптеген өсімдік және жануар түрлерінің таралуына мүмкіндік берген биогеографиялық дәліз болып табылады. Шатқалдың тік беткейлерінде немесе үстіңгі жартастарында сирек кездесетін өсімдіктер өседі. Бұл дәліздің кейбір бөліктері қазір әртүрлі теміржолдар мен тас жолдар үшін пайдаланылады, ал өзеннің кейбір бөліктері гидроэлектр энергиясын өндіру үшін тоғандармен жабдықталған. Жаңа өзен шатқалы ғажайып көріністерге ие ғана емес, сонымен қатар рафтинг және каяк сияқты тау өзендерінде демалуға көптеген мүмкіндіктер ұсынады. Шатқалдың жиегіндегі көптеген ашық жартастар танымал панорамалық көріністерді ұсынады, олардың ішінде Hawks Nest штатының паркі және Жаңа өзен шатқалы ұлттық паркі мен қорығының жерлеріндегі түрлі қарау орындары бар. Жаңа өзен шатқалы және оны кесіп өтетін АҚШ-19 көпірі 2005 жылы басылған Батыс Вирджиния штатының тоқсанында бейнеленген.
The New River is a river which flows through the U. S. states of North Carolina, Virginia, and West Virginia before joining with the Gauley River to form the Kanawha River at the town of Gauley Bridge, West Virginia. Part of the Ohio River watershed, it is about 360 mile (579 km) long. It was once called Wood's River for Colonel Abraham Wood, an English explorer from Virginia, who explored the river in the mid 17th century. Despite its name, the New River is one of the five oldest rivers in the world geologically. However, a claim that the river is the second oldest in the world is disputed by the West Virginia Geological and Economic Survey and the National Park Service. This low level crossing of the Appalachians, many millions of years old, has long been a biogeographical corridor allowing numerous species of plants and animals to spread between the lowlands of the American East Coast and those of the Midwest. Unusual kinds of plants occur on the gorge's cliffs or rim top ledges. Portions of this corridor are now also used by various railroads and highways, and some segments of the river have been dammed for hydroelectric power production. The New River Gorge is not only quite scenic, but also offers numerous opportunities for white water recreation such as rafting and kayaking. Many open ledges along the rim of the gorge offer popular views, with favorites including Hawks Nest State Park and various overlooks on lands of the New River Gorge National Park and Preserve. The New River Gorge and the U. S. 19 bridge crossing it are shown on the West Virginia State Quarter, minted in 2005.
Курс
Бұл ежелгі өзен Солтүстік Каролина штатының Блю-Ридж тауларында басталады, ал оның Солтүстік және Оңтүстік салалары Солтүстік Каролина штатының Бун қаласының жанында қосылады. Ол негізінен Солтүстік Каролина және Вирджиния штаттарының батысындағы Ұлы Аппалачи аңғарының Жаңа өзен аңғары арқылы солтүстік-шығысқа қарай ағады. Содан кейін ол Ридж және Долина аймағынан өтіп, Уокер тауы мен Синкинг Крик тауының арасымен, содан кейін Ист-Ривер тауы мен Питерс тауының арасымен кесіп өтеді. Одан кейін ол бағытын өзгертіп, солтүстік-батысқа қарай Батыс Вирджиния штатына қарай ағады, онда ол Жаңа өзен шатқалында Аппалачи жазығын кесіп өтеді. Ол Батыс Вирджиния штатының оңтүстік-орталық бөлігінде Гаули өзенімен қосылып, Канава өзеніне айналады. Бұл көпір Америкадағы төртінші ең биік көпір болып табылады. Салынған кезде Жаңа өзен шатқалы көпірі, тұрақты қозғалысқа арналған жолды алып жүретін әлемдегі ең биік көпір еді, және 2001 жылы Қытайдағы Люгуанхэ көпірі ашылғанға дейін бұл атақ сақталды.
Геология
Қызығы, кейбір геологтар Жаңа өзенді әлемдегі ең көне өзендердің бірі деп санайды, және әрине Солтүстік Америкадағы ең көне өзендердің бірі. Жаңа өзен негізінен оңтүстіктен солтүстікке қарай ағады, кейде оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай бағытталған Апалачи тауларының қырлары мен геологиялық құрылымын кесіп өтеді және тікелей Апалачи үстіртінде ағып өтеді. Бұл Вирджиния мен Солтүстік Каролинадағы және Апалачи тауларының батыс жағындағы көптеген ірі өзендердің батыстан шығысқа қарайғы ағысынан өзгеше. Ол кем дегенде 65 миллион жылдан бері қазіргі бағытында болуы мүмкін. Геологиялық өткенде Жаңа өзен әлдеқайда ұзын арнаға ие болған. Геологтар оны "Тейс" деп атаған. Плейстоценнің соңғы мұз дәуіріндегі материктік мұздың кеңеюі осы өзеннің көп бөлігін жапқан. Сол кезде Жаңа өзеннің суы мұздықтардың құрамында пайда болған өзендерге (қазіргі Огайо және Канахва өзендері) бұрылған.
Табиғат тарихы
Жаңа өзен Жаңа өзен шатқалы арқылы өтетін бағытында кең геологиялық құрылымнан өтеді. Көтерілген тау жыныстары мен тау жыныстарының шөгінділері әртүрлі мекендеу ортасын құрап, бай және көптеген өсімдіктер мен жануарлар түрлерін қамтамасыз етеді. Шатқалда өзен төңірегі мен жақын жатқан үстірт арасындағы биіктік айырмашылығы әдетте 1000 футқа жетеді. Жаңа өзен Аппалачи тауларының барлық физиографиялық аймақтарын кесіп өтеді, сондықтан ол оңтүстік өсімдіктер мен жануарлар түрлерінің Батыс Вирджинияға қозғалуына мүмкіндік беретін дәліз деп есептеледі. Кейбір түрлерге пана болудан басқа, Жаңа өзен шатқалы басқа түрлердің шығыс-батысқа таралуын шектейтін географиялық тосқауыл қызметін атқарады.
Өсімдіктер
Жаңа өзен ойысы әлемдегі салыстырмалы түрде бөлшектенбеген, орта ендіктегі орманның қалған ең үлкен бөлігінің ядросында орналасқан. Жаңа өзеннің шатқалдық бөлігі орталық және оңтүстік Аппалач тауларындағы кез келген өзен шатқалының ең алуан түрлі өсімдік құрамын қамтамасыз етеді. Бұл, ішінара, шатқалдың қабырғасы мен өзен арасындағы ылғал градиентінің ең жоғары және ең төменгі деңгейлеріне байланысты. Оңтүстік Батыс Вирджинияның осы бөлігі Аралас мезофиттік орман аймағына кіреді. Танылған орман түрлеріне емен-гиккори, аралас емен, емен-көрік, емен-сары қарағай, гемолока, солтүстік қатты ағаштар, шатқал қатты ағаштары және жазық жерлер мен тасқын аймақтарының қатты ағаштары жатады. Жаңа өзеннің басқаша атауларының ішінде Абрахам Вудтың атымен аталған «Wood River» және «Wood's River» бар. Мэри Дрейпер Инглз 1755 жылы Шоуни тайпасының тұтқындығынан қашу кезінде осы шатқалдан өтіп кеткен. Бүгінде Жаңа өзен шатқалынан жаяу немесе көлікпен өтетін адамдар ескі тас қабырғаларды, үйлер мен ғимараттардың іргетастарын, көмір шахталарының кіреберістерін және теміржол бойында шіріп жатқан кокс пештерін көре алады. Жаңа өзен, оның шатқалы мен аңғары өзеннің көп бөлігінде қорғалатын саябақтар мен демалыс аймақтарына айналдырылды. Конгресс Жаңа өзен шатқалын «Жаңа өзен ұлттық өзені» деп жариялады. Ұлттық өзен мәртебесін беруге қатысты тараптар арасындағы ұзақ пікірталас нәтижесінде келді. Жергілікті халықтың біріккен күштері Конгресте аймақты қорғау қажеттігін қозғады. Дегенмен, бастапқы мақсат Батыс Вирджиниядағы шатқалды қорғау емес, Вирджиния мен Солтүстік Каролина шекарасындағы инженерлік жобаны тоқтату болды. 1960 жылдардың басында Вирджиниядағы Жаңа өзенді бұғаттап, суды Солтүстік Каролинаға сорғылап, гидроэлектр энергиясын өндіру және ластануды төмен ағысқа шығару үшін резервуар құру жоспарлары ұсынылды. Бұл жобаны қолдаушылар оны «Көк таулы сорғылық сақтау жобасы» деп атады. Батыс Вирджинияның көптеген азаматтары мұндай бұғаттың шатқалға зиян келтіретініне сенді. Су ағыны мен сапасы ең маңызды мәселелер болды. Батыс Вирджиниядағы бұғатқа қарсылар Вирджиния мен Солтүстік Каролинадағылармен бірігіп, Батыс Вирджиниядағы Жаңа өзенді қорғауға көшпес бұрын бұғат құрылысын тоқтатуға көмектесті. Коалиция Конгресте сәттілікке жете алатын Жаңа өзен шатқалы үшін мәртебе таңдады. Бұл мәртебе 1978 жылы Конгресте бекітілді.
Демалыс
Жазда Нью-Риверде II-IV дәрежелі кедергілер кездеседі, осылайша ол рафтинг және каяк спортымен айналысу үшін танымал орынға айналады. Көктемгі су тасқыны IV және V дәрежелі кедергілерді әкеледі. Бірнеше коммерциялық фирмалар жетекшілік етумен өзен саяхаттарын ұсынады. Нью-Ривер-Гордж ұлттық паркі мен қорығында жаяу серуендеуге және тау велосипедтеріне арналған көптеген жолдар, сондай-ақ 1400-ден астам белгіленген тау шағылыстары бар. Жаңа өзен Батыс Вирджиния штатындағы Фейетвилл қаласының жанында Жаңа өзен шатқалының көпірімен (АҚШ 19 тас жолы) кесіп өтеді. Көпірдің астындағы 2 фут (1 метр) енді болаттық жүргінші жолында "Көпір бойынан серуен" экскурсиясы ұсынылады. Көпірде жыл сайынғы Көпір күнінде BASE-jumping (түскі секіру) үшін мүмкіндік ашылады.
Қоршаған орта факторлары
Батыс Вирджиния арқылы өзеннің көп бөлігі Нью-Ривер-Гордж ұлттық паркі мен қорығы деп белгіленген, ал Нью-Ривер елдің американдық мұра өзендерінің бірі болып табылады. 1975 жылы Солтүстік Каролина өзеннің бір бөлігін "Жаңа өзен штатының көрнекті өзені" деп жариялап, оны штаттың табиғи және көрнекті өзендер жүйесіне қосты.