Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Колорадо штатының Моффет және Роутт округтеріндегі өзен.
River in Moffat and Routt counties in Colorado, United States
Ямпа өзені Колорадо штатының солтүстік-батысынан 402 километр (250 миль) қашықтыққа ағып өтеді. Роки тауларында бастау алып, Грин өзенінің саласы және Колорадо өзені жүйесінің маңызды бөлігі болып табылады. Ямпа – АҚШ-тың батысындағы еркін ағып жатқан аз өзендердің бірі, оның бойында неше түрлі шағын бөгеттер мен су бұру құрылыстары бар. Өзеннің аты жылан тайпасының Perideridia өсімдігін атау үшін қолданған сөзінен шыққан, оның тамыры жеуге жарамды. Джон С. Фремонт 1843 жылы жазған күнделігінде «Ямпа» атауын алғашқылардың бірі ретінде тіркеген, өйткені ол су алабында осы өсімдіктің көптеп өсетінін байқаған.
The Yampa River flows 250 mile (402 km) through northwestern Colorado, United States. Rising in the Rocky Mountains, it is a tributary of the Green River and a major part of the Colorado River system. The Yampa is one of the few free flowing rivers in the western United States, with only a few small dams and diversions. The name is derived from the Snake Indians word for the Perideridia plant, which has an edible root. John C. Frémont was among the first to record the name 'Yampah' in entries of his journal from 1843, as he found the plant was particularly abundant in the watershed.
Курс
Ямпаның бастауы Колорадо штатының Роутт округіне қарасты Парк-Рейндж аймағында, Ямпа қаласына жақын жердегі Медведь өзені мен Филлипс сағасының қосылуында орналасқан. Екі өзеннің ішіндегі ең үлкені – Бэр өзені, Флат Топс даласындағы Дерби шыңындағы 3536 метр биіктіктегі қайнар көзінен ағып жатыр. Содан кейін Ямпа өзені солтүстікке қарай биік тау аңғары арқылы ағып, Стейджкоуч су қоймасы мен Катамаунт көлі арқылы, Стимбоут Спрингске жетуден бұрын батысқа қарай күрт бұрылады. Стимбоут Спрингстен төмен, Ямпа өзені Роки тауларының батыс етегінде орналасқан кең аңғар арқылы ағады. Ол солтүстіктен Ельк өзенін қабылдайды, содан кейін Милнер және Хейден қалаларынан өтеді. Моффет округіне кіргеннен кейін Ямпа Крейгті өтеді және Уильямс Форкпен қосылады. Крейгтен батысқа қарай Ямпа өзені құрғақ, аз халықты сальвиялы елді 80 шақырым бойы өтіп, Крос Маунтин каньонына жетеді, онда өзен атаулы тау арқылы 305 метр тереңдікте саңылауды кесіп өтеді. Крос-Маунтиннің астында Ямпа Лили Парктің ашық аңғарына кіреді, онда оған ең үлкен саласы Кіші жылан өзені қосылады. Батысқа қарай қарайтын болсақ, ол 64 шақырымнан астам қалың каньон мен су тасқынын басып өтетін Динозаврлар ұлттық ескерткішіне кіреді. Ямпа ұлттық ескерткіштің ішінде, Колорадо-Юта шекарасынан 8 шақырым қашықтықтағы Стимбоут Рок қаласында Эхо паркіне қосылады. АҚШ Геологиялық зерттеулер агенттігінің мәліметтері бойынша, өзеннің ағысы 1983-2013 жылдар аралығында, аузынан 80 шақырымдай жерде орналасқан. Жылдық орташа көрсеткіштің ең жоғары көрсеткіші 2011 жылы, ең төменгі көрсеткіші 2002 жылы болды. Ай сайынғы орташа ағындылық деңгейі мамыр айында ең жоғары, қыркүйек айында ең төмен болды. Ямпаның жылы, балшық сулары Колорадо өзенінің басқа бөліктеріндегі бөгетті су жолдарынан жоғалған Колорадо пикминоу және дөңес балық сияқты жергілікті балықтар үшін идеалды шағылысу ортасы болып табылады. Фримонт мәдениеті немесе Шөлдегі архаикалық адамдар 800 жылдан бастап Ямпа өзені бассейнінде өмір сүрді, бірақ 1400 жылдары белгісіз себептермен жоғалып кетті. Фримонт мәдениетінің құлдырауынан кейін Утелердің бір тармағы Ямпа өзені бассейніне көшіп келді. Ақ өзеннің утелері Ямпа және Ақ өзендер аңғарларында және Колорадоның солтүстік-батысындағы Роки тауларында өмір сүрді. Ямпа өзенінің аңғарында тұратын топ Ямпарика немесе Япудттака Утелері деп аталды. Кейде өзен солтүстікке қарай Уте және Шошон халықтарының шекарасы ретінде қызмет еткен; Ямпарика деп аталатын Шошон тобы да болған. Ямпарика атауы жылан индейлерінің "ямпа жеушілер" деген мағынаны білдіреді, "ямпа" – Перидеридия өсімдігінің жеуге болатын тамырына қатысты. "Ямпа" сөзінің өзі "су өсімдігі" немесе "жалпы өсімдік" деген мағынаны білдірген болуы мүмкін. 1843 жылы зерттеуші Джон К. Фремонт "Ямпа" атауын бірінші болып жазды, бұл өсімдіктің су айдынында ерекше көп екенін анықтады. 1800 жылдары кейбір тері саудагерлері Ямпаны уте сөзінен "айың" деп ойлады, ал Ямпаны ерте карталарда жиі Айың өзені деп атаған.
The headwaters of the Yampa are in the Park Range in Routt County, Colorado as the confluence of the Bear River and Phillips Creek, near the town of Yampa. The Bear River, larger of the two, flows from a source of 11600 feet (3536 m) at Derby Peak in the Flat Tops Wilderness. The Yampa River then flows north through a high mountain valley, through Stagecoach Reservoir and Lake Catamount, before reaching Steamboat Springs, where it turns sharply west. Below Steamboat Springs, the Yampa flows through a wider valley in the western foothills of the Rockies. It receives the Elk River from the north, then passes the towns of Milner and Hayden. After entering Moffat County the Yampa passes Craig and is joined by the Williams Fork. West of Craig, the Yampa crosses arid, sparsely populated sagebrush country for about 50 mile (80 km) before reaching Cross Mountain Canyon, where the river slices a 1000 feet (305 m) deep gap through the namesake mountain. Below Cross Mountain the Yampa enters the open valley of Lily Park, where it is joined by its largest tributary, the Little Snake River. Further west it enters Dinosaur National Monument, where it traverses more than 40 mile (64 km) of rugged canyons and rapids. The Yampa joins the Green in Echo Park at Steamboat Rock deep within the national monument, about 5 mile (8 km) from the Colorado–Utah border. According to a U. S. Geological Survey stream gage at Deerlodge Park, about 50 mile (80 km) above the mouth, the average river flow was between 1983 and 2013. The highest annual mean was in 2011, and the lowest in 2002. Monthly recorded average flows were highest in May at and lowest in September at The highest recorded peak flow was during the record snowmelt of May 18, 1984. The Yampa's warm, silty waters are an ideal spawning ground for native fish such as the Colorado pikeminnow and humpback chub which have largely disappeared from dammed waterways in other parts of the Colorado River system. The Fremont culture or Desert Archaic people inhabited the Yampa River basin starting about 800 AD, but disappeared for reasons uncertain during the 1400s. After the collapse of the Fremont culture, a branch of the Utes moved into the Yampa River basin. The White River Utes inhabited the valleys of the Yampa and White Rivers and the Rockies of northwestern Colorado. The band living in the Yampa River valley was known as the Yamparika or Yapudttka Utes. At times the river also served as a boundary between the Utes and Shoshone peoples to the north; there was also a band of Shoshone called the Yamparika. The name Yamparika is a Snake Indians word meaning "yampa eaters", "yampa" referring to the edible roots of the Perideridia plant. "Yampa" itself probably meant "water plant" or "common plant". In 1843 explorer John C. Frémont was among the first to record the name "Yampah", finding this plant to be of particular abundance in the watershed. Some fur traders in the 1800s thought Yampa was the Ute word for "bear", and the Yampa was often called the Bear River on early maps.
Плотиналар мен бұрылыс жобалары
1960 жылдары Ямпа және Грин өзендерінің шатқалдары АҚШ-тың су ресурстарын қалпына келтіру бюросының су жобасы – Эхо Парк бөгетінің арқасында құрылатын су қоймасымен су басуға тиіс болған. Экологтардың қарсылығы салдарынан бұл бөгет ешқашан салынбады және Ямпаның табиғи ағысы сақталды. Дегенмен, Эхо Паркті сақтауға жасалған келісімнің бір бөлігі ретінде, даулы Глен Каньон және Флеминг Гордж бөгеті жобаларына жол берілді, олар тиісінше Колорадо және Грин өзендерін тоқтатып тастады. Бүгінде Ямпа Колорадо өзені жүйесіндегі ағысында бірде-бір ірі бөгеті жоқ жалғыз маңызды сала болып табылады (1989 жылы салынған орташа көлемді Стейджкоуч бөгеті және бастауларындағы бірнеше бөгеттер оның ағысына шектеулі ғана әсер етеді). 2006 жылдың желтоқсан айында жарияланған есепте Ямпа өзенінен 200 миль шығысқа қарай, Континенттік бөліністің астынан, Фронт-Ренж бойындағы штаттың ірі қалаларына су тасымалдау ұсынылды. Бұл ұсынысқа кеңінен қарсылық білдірілуде, себебі су тасымалдау салдарынан жаз айларында өзеннің су деңгейі төмендеуі мүмкін.
During the 1960s, the Yampa and Green River canyons were slated to be flooded under a reservoir created by Echo Park Dam, a U. S. Bureau of Reclamation water project. Due to environmentalists' opposition, this dam was never built, and the free flowing character of the Yampa was retained. However, as part of the compromise to preserve Echo Park, the controversial Glen Canyon and Flaming Gorge dam projects were allowed to move forward, damming the Colorado and Green Rivers, respectively. Today the Yampa remains the only major tributary in the Colorado River system without a single large dam along its course (the moderately sized Stagecoach Dam, built 1989 and several others on the headwaters have only a limited impact on its flow). In December, 2006, a report proposed to pump water from the Yampa River 200 miles east, under the Continental Divide, to the state's major cities along the Front Range. The diversion was proposed to start near Maybell, 20 mile (32 km) downstream of Craig, Colorado The proposal faces widespread opposition because it could lower river flows in late summer due to the diversion.