Кіріспе

Құс түрлері

Бақ күнқұсы (Cinnyris jugularis), бұрын зәйтүн арқалы күнқұс деп аталған, – Нектариниidae тұқымдасына жататын, Филиппин аралдарында, Палаван аралдарынан басқа жерлерде кездесетін өте ұсақ құс. Бұрын ол тағы жеті түрмен бір түр деп есептелген: әсем күнқұсы, Палаван күнқұсы, Сахул күнқұсы, Тукангбеси күнқұсы, Флорес теңізінің күнқұсы, Оңтүстік Молукка күнқұсы және Мамберамо күнқұсы. Оның қанаттары мен арқасы зәйтүн жасыл түсті, ал кеудесі ашық сары түсті, жарқын әрі кішкентай құс. Оның ұзын, төмен қарай иілген мүсігі бар, ол нектар алуға және жәндіктерді ұстауға пайдаланады. Ол негізінен нектармен қоректенеді, бірақ жәндіктер мен өрмекшілерді де жейді, әсіресе балапандарын тамақтандырған кезде.

Таксономия

1760 жылы француз зоологы Матурин Жак Бриссон Филиппинде жиналған бір данаға негізделген зәйтүнді арқалы күнқұс туралы сипаттамасын «Орнитология» атты еңбегінде жариялады. Ол француз тілінде Le petit grimpereau des Philippines және латын тілінде Certhia Philippensis Minor деген атауларды пайдаланды. Бриссон латынша атауларды бергенімен, олар есімдемелік жүйеге сәйкес келмейді және Зоологиялық номенклатура жөніндегі халықаралық комиссия тарапынан мойындалмайды. 1766 жылы швед табиғаттанушысы Карл Линней өзінің «Система Натурае» еңбегінің он екінші басылымын жаңартқанда, Бриссон бұрын сипаттаған 240 түрді қосты. jugularis деген сөз ортағасырлық латын тілінде «жұмбақ» деген мағынаны білдіреді. Қазіргі кезде бұл түр француз табиғаттанушысы Жорж Кувье 1816 жылы енгізген Cinnyris туысына жатқызылады. Бұрын бақ күнқұсы деп аталған зәйтүнді арқалы күнқұс 21 түршеден тұратын және Оңтүстік-Шығыс Азиядан Австралияға дейін тараған. Еркектердің қауырсындарындағы айырмашылықтар мен кейбір түршелердің митохондриялық ДНК тізбектерін салыстырған генетикалық зерттеулер нәтижесінде зәйтүнді арқалы күнқұс сегіз түрге бөлінді. Аталықтың (jugularis) түрінде денесінің жоғарғы бөлігі зәйтүн түсіне боялған, қанаттары қара, шеттері жасыл, ал құйрығы ақ ұштармен әшекейленген. Көз айналысы (лоры), мойны, жауырыны, кеудесі және төсі қара және көкшіл, сары төс қауырсындарымен бірге. Құстың төменгі бөлігі сарғыш қоңыр, кейде жұмбақ аймағын айналатын қоңыр жолақпен. Көздің қабықшасы қоңыр, ал тұмсығы мен аяқтары қара. Жұптаспайтын еркектерде көбінесе жылтыр қара түс тек ортаңғы мойын жолағында байқалады, бұл жас құстардың ересектерге айналу кезеңін көрсетеді. Ал аналықтарының денесінің жоғарғы бөлігі жасыл-зәйтүн түсіне боялған, көздерінен жоғары ақшыл сары жолақ, қанаттарының шеттері сарғыш, құйрығы қара және ақ дақтармен, ал денесінің төменгі бөлігі сары, құйрық астындағы қауырсындары сәл ақшыл. Жастар аналықтарға ұқсас, бірақ көбінесе ашық түсті және қоңыр болып келеді.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Зәйтүн арқалы күн құсы Филиппинге тән, ол Палаваннан басқа елдің барлық аймақтарында кездеседі. Обскуриор түрінің тармағы Солтүстік Филиппинде (Солтүстік Лузон аймағында), ал вуди түрінің тармағы Филиппиннің оңтүстігіндегі Сулу архипелагында таралған. Аталған түрдің негізгі тармағы құстың қалған ареалында кездеседі. Бастапқыда мангр тоғайларында мекендеген бұл құс, адамдарға жақсы бейімделіп, қазір көлемді елді мекендерде де жиі кездеседі, тіпті адамдар тұратын жерлерде де, оның ішінде үйлерде де ұя салады.

Өсіру

Мамыр және маусым айларында жұмыртқа салу туралы деректер тіркелген. Ұяны толығымен аналық құс салады. Ұясы ілініп тұратын, сопақша келген қалта тәрізді болады, кіреберісі қорғалған жағынан ашылады және көбінесе төмен ілінген "сақалы" болады. Ол шөп, мақта, мүк, лишайниктер, жапырақ сынықтары, өсімдік талшықтары және өрмек торы сияқты материалдардан шеберлікпен жасалады, ал іші қабық немесе қауырсынмен астарланады.

Тамақтандыру

Күн құстары – Ескі әлемге тән, өте кішкентай сайрақтар тобы. Олар негізгі қорегі – нектар, бірақ жас ұрпақтарын тамақтандырған кезде жәндіктерді де жейді. Олардың ұшуы қысқа қанаттарымен жылдам және тікелей болады. Көптеген түрлері нектарды ауада қалықтап алуға қабілетті, бірақ көбінесе тамақтану үшін қонды.