Кіріспе

1944 жылы Илья Эренбург пен Василий Гроссманның орыс тілінде жинақтаған "Советтік еврейлердің Қара кітабы" немесе жай ғана "Қара кітап" (ивритше: הַסֵּפֶר הַשָּׁחוֹר, Dos shvartse bukh) – бұл 500 беттік құжат. Ол бастапқыда 1944 жылдың соңында орыс тілінде жарыққа шығару үшін Илья Эренбург пен Василий Гроссманмен жинақталған. Бұл кітап Еврей антифашистік комитетінің (JAC) және американдық еврей қауымының мүшелерінің Холокост кезінде еврейлерге қарсы жасалған қылмыстарды және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде нацистерге қарсы қарсылық көрсету қозғалысына еврейлердің қатысуын құжаттау бойынша бірлескен күш-жігерінің нәтижесі болды. 1991 жылы Киевте жарық көрген "Қара кітаптың" кіші тақырыбы: "Кеңес Одағының уақытша оккупацияланған аймақтарындағы және 1941-1945 жылдардағы соғыс кезінде оккупацияланған Польша жерінде құрылған неміс нацистік өлім лагерьлеріндегі еврейлердің аяусыз қырғыны". Соғыс аяқталғаннан кейін бұл кітапты Совет Одағында басып шығаруға рұқсат берілмеді. Орталық Комитет еврей халқының басқа кеңес азаматтарынан артық және ерекше қиналуын қатаң талап еткендігі үшін оны кеңеске қарсы деп айыптады.

Өмірбаян

Белгілі еврей совет жазушылары мен журналистері Илья Эренбург пен Василий Гроссман Қызыл Армияның соғыс тілшілері болды. Гроссманның Треблинка мен Майданек қырып тастау лагерлерінің ашылуы туралы куәлік баяндамалары кейіннен Холокост деп белгілі болған оқиғалардың 1943 жылдың өзіндегі алғашқы куәгерліктерінің бірі болды. Оның "Треблинка тозағы" атты мақаласы Нюрнберг процесінде айыптау тарапына дәлел ретінде ұсынылды.

Қолжазбалар мен басылымдар

1944–1945 жылдары Эренбург пен Гроссман өз тәжірибелеріне және жинаған басқа да құжаттарға сүйене отырып, "Иврит тіліндегі халықтың қырғыны" (Murder of the People in Yiddish) деген атпен екі томдық еңбек жазды және қолжазбаны JAC-ке тапсырды. 1946 жылы оның көшірмелері АҚШ-қа, Палестинаның (қазіргі Израиль) британдық мандатына және Румынияға жіберілді, ал үзінділері сол жылы АҚШ-та ағылшын тілінде "Қара кітап" деген атпен жарияланды. Румынияда қолжазбаның бір бөлігі 1946 жылы жарық көрді. Ол Израильде де басылды. Кітаптың қолжазбасы Яд-Вашемде сақтаулы.