1839 жылғы Еуропалық дауыл: Ұлы жел түнi – Ұлыбритания мен Ирландияны қамтыған күштi дауыл. 42 кеме қирады, жүздеген адам қаза болды. Тарихтағы ең ауыр дауылдардың бірі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1839 жылғы еуропалық дауыл
1839 European windstorm
Үлкен желдің түні (Oíche na Gaoithe Móire) – 1839 жылдың 6 қаңтарынан бастап Ұлыбритания мен Ирландияның сол кездегі Біріккен Корольдігіне соққан, мүлікке ауыр зақым келтіріп, жүздеген адамның өліміне себеп болған күшті еуропалық дауыл болды. Солтүстік Дублиндегі үйлердің 20-25 пайызы зақымдалды немесе қирады, ал 42 кеме құлады. Дауылдың барометрлік қысымы өте төмен болды және солтүстік Ирландия арқылы шығысқа қарай жылжып, Англияның солтүстігінен континенттік Еуропаға жетті, онда ол бірте-бірте әлсіреді. Ол кезде бұл Ирландияны 300 жыл ішінде шалған ең қауісті дауыл еді. Ливерпуль де ауыр зардап шекті, көптеген кеме апаттары мен құрылыстардың зақымдануы болды. Тек қана қалада осындай оқиғалар салдарынан 120 адам қаза тапты. Екі ірі кеме апаты кем дегенде 500 000 фунт стерлинг сомасындағы зиян келтірді.
The Night of the Big Wind (Oíche na Gaoithe Móire) was a powerful European windstorm that swept across what was then the United Kingdom of Great Britain and Ireland, beginning on the afternoon of 6 January 1839, causing severe damage to property and several hundred deaths. 20 to 25% of houses in north Dublin were damaged or destroyed, and 42 ships were wrecked. The storm attained a very low barometric pressure of and tracked eastwards to the north of Ireland, with gusts of over before moving across the north of England to continental Europe, where it eventually dissipated. At the time, it was the worst storm to hit Ireland for 300 years. Liverpool also suffered severely, with many shipwrecks and much structural damage. 120 people died as a result of such accidents in the city alone. Two major shipwrecks resulted in damage of at least £500,000, .
Метеорологиялық жағдай
Дауыл әдеттен тыс ауа райынан кейін пайда болды. 5 қаңтар түні Ирландияның бүкіл ауманында сирек кездесетін қар жауды, ал 6 қаңтар таңында Атлантикалық жылы фронт оны ығыстырып, тығыз, қозғалмайтын бұлтты және толыққанды тыныштық кезеңін әкелді. Күндіз температура маусымдық нормадан жоғары көтеріліп, қардың жылдам еруіне себеп болды. 6 қаңтардың кешкі уақытында терең Атлантикалық депрессия Ирландияға қарай жылжуды бастады, құрлықтағы жылы ауамен соқтығысып суық фронт құрады, нәтижесінде қатты жел мен күшті жаңбыр болды. Дауылды ауа райы туралы алғашқы хабарламалар түстен кейін Mayo округінің батысынан түсті, және дауыл күні бойы арал арқылы өте баяу жылжып, күшейе берді.
The storm developed after a period of unusual weather. Heavy snow, rare in Ireland, fell across the country on the night of 5 January, which was replaced on the morning of 6 January by an Atlantic warm front, which brought a period of complete calm with dense, motionless, cloud cover. Through the day, temperatures rose well above their seasonal average, resulting in rapid melting of the snow. Later on 6 January, a deep Atlantic depression began to move towards Ireland, forming a cold front when it collided with the warm air over land, bringing strong winds and heavy rain. First reports of stormy weather came from western County Mayo around noon, and the storm moved very slowly across the island through the day, gathering strength as it moved.
Мұра
"Үлкен желдің түні" ирланд халықтық дәстүрінің бір бөлігіне айналды. Ирланд халық аңыздары бойынша, Сот күні 6 қаңтарда, Эпифания мерекесінде болады деп есептелген. Мұндай қатыгез дауыл көптеген адамдарды әлемнің аяғы жақындады деген сенімге жеткізді. 1908 жылғы "Егдескерлер зейнетақысы туралы" заң 70 жастан асқандарға зейнетақы тағайындады, бірақ 1863 жылғы "Туылғандар мен қайтыс болғандарды тіркеу туралы" заңға дейін көптеген ирланд католиктерінің тууы тіркелмеген. Жасын анықтау үшін қолданылған сұрақтардың бірі - үміткердің "Үлкен желдің түнін" есінде сақтап қалғандығы туралы болды.
The Night of the Big Wind became part of Irish folk tradition. Irish folklore held that Judgment Day would occur on the Feast of the Epiphany, 6 January. Such a severe storm led many to believe that the end of the world was at hand. The Old Age Pensions Act 1908 introduced pensions for over 70s, but many Irish Catholics prior to the Registration of Births and Deaths (Ireland) Act 1863 had no birth registration. One of the questions used to establish proof of age was whether the applicant remembered the Night of the Big Wind.
Қарым-қатынас жазуы
Бұл оқиғаға қатысты ирланд тіліндегі өлеңдердің қатарында Мишеал де Бурк (1800–1881 жж.) жазған "Oíche na Gaoithe Móire" және Сеан О Риордайн (1916–1977 жж.) жазған "Oíche Nollaig na mBan" бар. Соңғысының атауы "Әйелдер Рождествосының түні" деген мағынаны білдіреді; Әйелдер Рождествосы Ирландияда Эпифания мерекесінде (6 қаңтар) тойланады. Бірінші шумақта сол күні (5 қаңтарда) болған дауыл суреттеледі, ал екінші шумақта ақынның болашақтағы өлімі осындай дауылмен бірге келуіне деген ниеті айтылады. Сонымен қатар, Франк Дуллаханның "OÍCHE NA GAOITHE MÓIRE" өлеңі "Rattle #79" журналының 2023 жылғы көктемгі санында жарияланды.
Irish language poems about the event include "Oíche na Gaoithe Móire" by Micheál de Búrc (c.1800–1881) and "Oíche Nollaig na mBan" by Seán Ó Ríordáin (1916–1977). The latter's title means "Night of Women's Christmas"; Women's Christmas is observed in Ireland on the feast of the Epiphany (6 January). The first verse describes a storm on that date (5 January) while the second recounts the poet's desire that his eventual death should coincide with a similar storm. Also Frank Dullaghan's poem "OÍCHE NA GAOITHE MÓIRE" published in "Rattle #79" Spring 2023.