Кіріспе

Американдық джаз домбырашысы (1914–1985)

Кеннет Кларк Спирман (9 қаңтар 1914 – 26 қаңтар 1985), кәсіби тұрғыда Кени Кларк деп танылған және «Клук» деген лақап атымен белгілі, американдық джаз домбырашысы және оркестр жетекшісі болған. Ол бибоп стиліндегі домбыраның маңызды жаңашысы, уақытты сақтау үшін хай-хэттің орнына райд-симбалдарды қолдануды және иррегулярлық акценттер үшін бас-домбыраны пайдалануды («бомба тастауды») алғаш рет енгізген. Пенсильвания штатының Питтсбург қаласында туған ол шамамен бес жасында жетім қалған, ал сегіз немесе тоғыз жасында жетімдер үйінің мұғалімінің ынтасымен домбыра ойнауды бастады. 1931 жылы он жеті жасында кәсіби музыкантқа айналған ол 1935 жылы Нью-Йорк қаласына көшіп, өз домбыра стилін және беделін қалыптастыра бастады. 1940-жылдардың басында Minton's Playhouse-дың ресми домбырашысы ретінде ол бибоптың тууына әкелген түнгі джем-сессияларына қатысты. 1943-1946 жылдар аралығында АҚШ және Еуропада әскери қызметтен кейін ол Нью-Йоркке оралды, бірақ 1948-1951 жылдары көбінесе Парижде болды. 1951-1956 жылдары Нью-Йоркте Modern Jazz Quartet тобымен өнер көрсетіп, Майлс Дэвистің алғашқы жазбаларында ойнады. Содан кейін ол Парижде тұрақты түрде қоныстанды, онда еуропалық және американдық музыканттармен бірге өнер көрсетіп, жазбалар жасады және 1961-1972 жылдар аралығында Кенни Кларк/Фрэнси Боланд биг-бандын бірлесіп жетектеді. 1985 жылғы қаңтарда жүрек талмасынан қайтыс болғанға дейін өнер көрсетуді және жазбалар жасауды жалғастырды.

Ерте өмір және мансап (19141935)

Кларк 1914 жылдың 9 қаңтарында Пенсильвания штатының Питтсбург қаласында дүниеге келді. Ол Питтсбургтен шыққан пианист Марта Грейс Скотт пен Джорджия штатының Уэйкросс қаласынан келген тромбоншы Чарльз Спирманның екі ұлының кішісі болды. Отбасының үйі Питтсбургтің Төменгі ауданындағы Уайли даңғылында орналасқан еді. Кларктың әкесі Вашингтон штатының Якима қаласында жаңа отбасы құру үшін кетіп қалды, ал анасы, көп ұзамай баптист уағыздаушысымен қарым-қатынас бастағаннан кейін, Кларк шамамен бес жасқа келгенде кенеттен қайтыс болды, оны жетім қалдырды. Ол әкесімен бірге қара нәсілді балаларға арналған Колеман индустриалды үйіне орналастырылды. Жетімдер үйінің оркестрінде ол сегіз не тоғыз жасында бірнеше қола аспаптарды сынағаннан кейін, ұстазының ынтасымен домбыраны (snare drum) ойнай бастады. Кішкентай кезінде анасы қарапайым әуендер ойнатуға үйреткен фортепианода да, сонымен қатар шіркеудегі сорғы аспабында ән-жырлар орындап, сол жерде таныстырылған шығармаларын жазды. Он бір не он екі жасында ағасымен бірге өгей әкесінің үйіне қайта оралды, бірақ ол музыканы және онымен айналысатындарды жақтырмады. Кларк он бес жасында Херрон Хилл орта мектебін тастап кетті. Соған шамамен бір уақытта, өгей әкесі Кларк пен оның бауырын үйден қуды, олардың арасындағы даудан кейін. Кларк ағасысыз асыраушы отбасында бір жылға жуық тұрды, он алты жасқа толғанға дейін. Музыка сыншысы Бёрт Коралл өзінің "Джаздың жүрек соғуы: Драммерлер" атты кітабында осы кезең туралы былай деп жазды: "Кларк жай ғана уақытты сақтаудан асып түсті. Ол ансамбльдің, қола және саксофонның үлгілерін белгілеп, баса назар аудара бастады және жақын арада өзінің ерекшелігі ретінде танылатын стильде солистерді қолдады. Свинг барабан стилінің қайта қаралуы әлі толыққанды байқалмады. Бірақ Кларк жаңа бір нәрсемен айналысып жатқаны анық болды". Ол бас барабанда ретсіз акценттер (бомба тастау) ойнады, сонымен қатар хай-хэтті кері соққыларда пайдаланып, барабанға әртүрлі түс қосты. 1951 жылы Нью-Йоркке оралғаннан кейін ол Билли Экстинмен гастрольде болды, саксофонист Чарли Паркердің квинтетімен және Милт Джексонның квартетімен бірге жазбалар жасады. Джексонның ансамблі, оның құрамында Кларктың досы Джон Льюис болды, "Заманауи джаз квартеті" атанды. Ол 1954 жылы алғашқы Ньюпорт джаз фестивалінде осы топпен бірге өнер көрсетті және олардың "Заманауи джаз квартеті" (1952), "1953: Ерекше кездесу" (1953) және "Джанго" (1953–1955) альбомдарына жазбалар енгізді. 1955 жылы ол ансамбльден шығып кетті, "Төрт немесе бес жыл он сегізінші ғасырдың қонақ бөлмесіндегі джаз ойнағаннан кейін барабанды өз жолыммен қайта ойнай алмаймын" деді. Ол сондай-ақ "Walkin'" және 1959 жылғы "Майлз Дэвис және заманауи джаз алыптары" альбомдарында ойнады. Коралл осы жазбаларды "50-ші жылдардың ең жақсы жұмысы – мүмкін, бүкіл мансабындағы ең жақсысы" деп сипаттады, "Кларк сезімдерге еріп, импульстің ішінде өмір сүреді, әр солистің және әр шығарманың контурларын, динамикасын және мәнін анықтайды. Дэйв Таг сияқты, ол өзімшіл емес ойнаушы – көзге түспейді, бірақ рухты және руханилыққа толы" деді. Осы кезеңде ол Savoy Records компаниясының тұрақты барабаншысы және талантты іздеушісі болды, Cannonball Adderley және Pepper Adams саксофонистері, Дональд Бёрд тромпетисі сияқты жаңа таланттарды лейблге таныстырды. 1967 жылы ол Сен-Жермен-ан-Лей консерваториясында сабақ беруді бастады (онда 1972 жылға дейін жұмыс істеді). 1988 жылы сыншылардың пікірі бойынша DownBeat Jazz Hall of Fame-ге енгізілді.