Кіріспе
1703 жылғы Ұлы дауыл – 1703 жылғы 26 қарашада Англияның орталық және оңтүстік бөліктерін қампқан құрылтайлық экстратропикалық циклон. Күшті желдің салдарынан Лондонда 2000 түтін мұржасы құлап, 4000 еменнен айырылған Жаңа Орман зардап шекті. Кемелер жүздеген шақырымға жолынан ауытқып, Гудвин құмдарында ғана 1000-нан астам теңізші қаза тапты. Сол кезде Англияның барлық аймақтарында қаза болғандар мен келтірілген зиян туралы хабарлар сатылды – ол кезде бұл жаңалық еді. Англия шіркеуі бұл дауылдың ұлттың күнәсі үшін Құдайдың жазасы екенін мәлімдеді. Дэниел Дефо Испания мұрагерлік соғысында католик әскерлеріне қарсы нашар күрес салдарынан құдайдың жазасы деп ойлады.
The Great storm of 1703 was a destructive extratropical cyclone that struck central and southern England on 26 November 1703. High winds caused 2,000 chimney stacks to collapse in London and damaged the New Forest, which lost 4,000 oaks. Ships were blown hundreds of miles off course, and over 1,000 sea men died on the Goodwin Sands alone. News bulletins of casualties and damage were sold all over England – a novelty at that time. The Church of England declared that the storm was God's vengeance for the sins of the nation. Daniel Defoe thought it was a divine punishment for poor performance against Catholic armies in the War of the Spanish Succession.
Қателігі
Қазіргі заманғы бақылаушылар барометрлік қысымды 973 миллибарға дейін (Оңтүстік Эссексте Уильям Дерхам өлшегендей) тіркеген, бірақ дауыл Мидленд аймағында 950 миллибарға дейін күшейген болуы мүмкін деп есептеледі. Кері перспективадағы талдау көрсеткендей, бұл дауыл 2-санатты дауылға тең келуі мүмкін.
Зақым
Тек Лондонда ғана шамамен 2000 үлкен түтін үйіндісі құлап түсті. Вестминстер аббатханасының қорғасын жабыны ұшып кетті, ал королева Анна түтіндіктер мен төбелердің бір бөлігі құлауынан қашу үшін Сент-Джеймс сарайының жертөлесіне тығылды. Темзада Лондон көпірінен төмен ағыстағы Лондон тоғанында 700-ге жуық кеме жиынтықталды. Темза өзеніндегі зор толқындар Лондон тарихында ешқашан тіркелмеген 6 фут биіктікке дейін су көтеріп, өзен жағасындағы 5000-нан астам үйді қиратты. "Авангард" кемесі Чатемде жайылды. Адмирал сэр Клаудсли Шоуэллдің "Ассоциация" кемесі Англияға қайтуға мүмкіндік болмас бұрын Швецияның Гетеборг қаласына дейін соғылып кетті. Кембридждегі Кингс колледжінің шіркеуінің басындағы тік бұрыштар қирады. Батыс аймақта, әсіресе Бристоль маңында, кең ауқымды және ұзаққа созылған су тасқыны болды. Сомерсет жазығында су тасқынынан жүздеген адам, мыңдаған қой мен мал батып кетті, ал бір кеме 24 шақырым ішке табылды. Шамамен 400 жел диірмені қирады, жел олардың ағаш тісті дөңгелектерін соншалықты жылдам айналдырды ki, кейбіреулері өртеніп кетті. Уэллсте епископ Ричард Киддер және оның әйелі сарайдағы екі түтін үйіндісінің үстіне құлап, төсекте ұйықтағанда қаза тапты. Сол дауыл Уэллс соборындағы үлкен батыс терезесінің бір бөлігін қиратты. Уэльстің Кардифф қаласындағы Лландаф соборының оңтүстік-батыс мұнарасына ауыр зақым келді. Теңізде көптеген кемелер сүңгіп кетті, олардың кейбіреулері Испанияның мұрагерлік соғысында французға қарсы күресуге көмектесіп қайтып келді, Испанияның таққа таласушысы Архигерцог Карлға көмек көрсеткен. Олардың ішінде HMS "Стерлинг Касл", HMS "Нортумберленд", HMS "Мэри" және HMS "Реставрация" кемелері болды, олардың шамамен 1500 теңізшісі, әсіресе Гудвин құмдарында қаза тапты. Барлығы 8000 мен 15000 арасында адам қаза тапты. Кейбір дереккөздерде 10000 мен 30000 аралығындағы сан көрсетілген. Корнуоллдағы Хелфорд өзеніндегі бекінісінен жыртылған тағы бір кеме сегіз сағаттан кейін Уайт аралында жерге отырды, бұрын 322 шақырымға дейін соғылып кеткен. Дауыл сондай-ақ Милфорд-Хейвенде баспана іздеп келген 130 сауда кемесін және оларды сүйемелдеген "Долфин", "Камберленд", "Ковентри", "Лоу", "Гестингс" және "Гектор" әскери кемелерін қамтыды. Келесі күні сағат 15:00-ге дейін 30 кеме жоғалып кетті. Жаңа Орманның өзінде ғана 4000-қа жуық емен ағашы жойылды. Плимут, Халл, Коуз, Портсмут және Бристоль қалалары қирады.
Әдебиет
Ұлы дауыл ағылшын журналистикасының өркендеуімен бірге келді және ұлттық деңгейде жаңалыққа айналған алғашқы ауа райы құбылысы болды. Мүліктің зардап шегуі мен қаза тапқан адамдардың оқиғаларын егжей-тегжейлі баяндайтын арнайы шығарылымдардағы кең парақтар жарық көрді. Дэниел Дефо осы апатқа жауап ретінде "Англияның барлық ормандарын және тоғайларын қиратқан дауыл" деп атаған "Дауыл" атты толық кітабын (1704 жылдың шілдесі) жариялады. Ол былай деп жазды: "Оны бастан кешпеген адам сипаттауға, айтуға немесе түсінуге шамасы келмейді". Портсмут сияқты жағалау қалалары "жау шапқандай және қатты қирағандай" көрінді. Желдің жылдамдығы 400-ден астам жел диірмендерін қиратты. Дефо кейбіреулерінің қанаттары соншалықты жылдам айналғанда, ағаш тежегіштері мен дөңгелек арасындағы үйкеліс ағашты қыздырып, өртке әкелгенін хабарлады. Ол корольдік флоттың жойылуын Испания мұрагерлік соғысының бірінші жылында Франция және Испанияның католик әскерлеріне қарсы нашар күрескені үшін жаза деп есептеді.
Күні: ескі стиль
26 қараша күні 1703 жылы қолданыста болған Юлиан күнтізбесі бойынша есептелген. Бүгінгі Григориан күнтізбесі бойынша бұл күн 7 желтоқсан болар еді.