Кіріспе
Бельгиялық бандиттер
Брабант кісі өлтірушілері, голланд тіліндегі БАҚ-та Нижель тобы (De Bende van Nijvel) деп, ал француз тіліндегі БАҚ-та Брабанттың ақылсыз кісі өлтірушілері деп аталады. Олар 1982 және 1985 жылдар аралығында Бельгияның Брабант провинциясында негізінен орын алған бірнеше зорлық шабуылдарына жауапты. Барлығы 28 адам қаза тауып, 22 адам жарақат алды. Көзі үш адамнан тұратын топтың әрекеттері Бельгияның ең танымал шешілмеген қылмыстық оқиғасы ретінде белгілі болды. Топтың белсенді қатысушылары "Алып" (жетекші болуы мүмкін, бойы ұзын адам); "Қатқақ" (Le Tueur; негізгі атушы) және "Қарлы" (Le Vieux; жүргізуші, орта жастағы адам) деп аталды. "Брабант кісі өлтірушілерінің" кім екені және қазір қайда екені белгісіз. Бұл іске әлі де маңызды ресурстар жұмсалып жатқанмен, соңғы тұтқындалғандар – дәлелдерді жоғары қою фактісі бойынша зейнеткерлікке шыққан алғашқы аға детективтердің өзі. Топ 1985 жылы кенеттен қызметін тоқтатты. Одан кейін жүргізілген шатасқан тергеу оларды ұстауға немесе істі шешуде маңызды прогресс жасауға мүмкіндік бермеді. Бұл парламенттік сауалға және қоғамдық талқылауға әкелді, екеуі де топ мүшелерінің бельгиялық немесе шетелдік мемлекеттік қауіпсіздік қызметкерлері болуы мүмкіндігін қарастырды, олар жасырын тапсырмаларды орындап (мақсатты өлтірулерді жасырып) немесе саяси терроризмді жүзеге асырып жатқан болуы мүмкін.
1981 жыл
31 желтоқсан: Эттербектің жандармерия казармасына қарақшылық шабуыл жасалды. Автоматты қарулар, оқ-дәрі және бір көлік ұрланды. Кейіннен осы заттардың бір бөлігі Мадани Буушеге тиесілі гаражда табылды деген күдік туды.
1982 жыл
13 наурыз: Бельгияның Динан қаласында 10 калибрлі аң аулау мылтығы ұрланды. Екі адам қашып бара жатқаны көрінді. 10 мамыр: Остин Аллегро көлігін қару қолданып ұрлау. Қылмыскер маскасыз екі рет көрінді. Ол француз тілінде сөйледі, бұл тілі ана тілі болған және білімді адамға тән интонациясы бар еді. Көлік дереу тасталып кетті. Автокөлік салонынан "Фольксваген Сантана" ұрланды. 14 тамыз: Францияның Маубеж қаласындағы азық-түлік дүкенін қарулы тонау. Тағам мен шарап ұрланды. Оқиға орнына келген екі француз полиция қызметкері, тауар көлікке тиеу кезінде қарудан жарақат алып, ауыр жағдайда ауруханаға түсті. 30 қыркүйек: Бельгияның Вавр қаласында қару-жарақ дүкенін қарулы тонау. 15 қару ұрланды, оның ішінде автоматтары да болды. Бір полиция қызметкері оқиға орнында қаза тапты, ал тағы екеуі кейіннен атып, ауыр жарақат алды. 23 желтоқсан: Бельгияның Берсель қаласындағы мейрамхананы қарулы тонау. Қофе мен шарап ұрланды. Қызметкер азаптап өлтірілді.
1983 жыл
9 қаңтар: Бельгияның Брюссель қаласында такси жүргізушісі тоналанып, өлтірілді. Көлігі кейін Бельгияның Монс қаласында табылған. 28 қаңтар: Тапаншамен қарулап, «Пежо» көлігі ұрланды. 11 ақпан: Бельгияның Риксенсарт қаласындағы супермаркетті қарулы тонау. 18 000 доллардан кем ақша ұрланды. Бірнеше адам жарақат алды. Ешкім өлмеді. 22 ақпан: 11 ақпан оқиғасынан оқ тесіктері бар «Ауди 100» автокөлігі жөндеуден өтіп жатқан коммерциялық гараждан ұрланып, бірақ тез арада тасталып кетті. 25 ақпан: Бельгияның Уккле қаласындағы супермаркетті қарулы тонау. 16 000 доллардан кем ақша ұрланды. Ешкім өлмеді. 3 наурыз: Бельгияның Галле қаласындағы супермаркетте қарулы тонау және кісі өлтіру. 18 000 доллардан кем ақша ұрланды. Бір супермаркет қызметкері қаза тапты. 7 мамыр: Бельгияның Гуденг-Гугни қаласындағы супермаркетті қарулы тонау. 22 000 доллардан кем ақша ұрланды. Ешкім өлмеді. 10 қыркүйек: Бельгияның Темсе қаласындағы тоқыма фабрикасында қарулы тонау және кісі өлтіру. Жеті оқтан қорғалған жилет ұрланды. Бір жұмысшы қаза тауып, оның әйелі ауыр жарақат алды. Компания жақында (полиция үшін) жилеттерді шығара бастады, бұл кеңінен белгілі емес еді. 17 қыркүйек: Ерлі-зайыптылар таңертең ерте сағаттарда, 24 сағаттық жанармай құю станциясында «Мерседесін» тоқтатқаннан кейін, тонаушы топтың дүкеніне жақын жерде өлтірілді. Олар 20 килограмм шай мен кофе және 10 литр тамақ майын ұрлады. Оқиға орнына келген екі жандарм шақыруға жауап берген кезде атылып, біреуі қаза тапты, екіншісі ауыр жарақат алды. Топ 22 ақпанда ұрланған «Сааб турбо» және өлтірілген жұптың «Мерседесімен» қашып кетті. Оларды қуып жете алмай, полиция машинасына оқ атқаннан кейін, топ «Саабпен» аз танымал жолмен қашып кетті; жанармай багын атып, көлікті жоюға тырысқаннан кейін, оны «Ауди» ұрланған гаражға тастап кетті (сонымен қатар 1982 жылы ұрланған «Фольксвагенмен» байланысты, және 1985 жылғы 27 қыркүйекте шабуылға ұшыраған «Дельхейз» супермаркетіне жақын). Тергеушілер бұл жақындық кейбір мүшелердің сол аймақта тұрғанын көрсетеді деп санайды. «Саабтан» алынған маңызды дәлелдер жоғалып кетті. 2 қазан: Бельгияның Охайн қаласындағы мейрамхананы қарулы тонау. Ешнәрсе ұрланбады. Иесі өлтірілді. 7 қазан: Бельгияның Берсель қаласындағы супермаркетті қарулы тонау. 35 000 доллардан кем ақша ұрланды. Бір клиент қаза тапты. 1 желтоқсан: Андерлуестегі дүкенді қарулы тонау және оның иесі – ерлі-зайыптылардың өлтірілуі. Шамамен 3 000 евролық әшекей ұрланды. Топ дүкенге кірген кезде иесінің әйелі ескертусіз бірден атып өлтірілді. Иесі пистолетпен өзін қорғауға тырысты, бірақ атып өлтірілді. Топ кетер алдында бақылау камерасының жазбасын жойды. Ұрланған «Фольксваген» көлігінің нөмірлері сол модельдің заңды түрде иеленген «Фольксвагенінен» көшірілген жалған нөмірлер еді, ол «Ауди» ұрланған гаражбен байланысты, сондай-ақ 1982 жылы қарумен ұрланған жаңа «Фольксваген» сатып алынған жермен де байланысты.
1985 жыл
27 қыркүйек: Брейне-л-Альлеуд қаласындағы Граньетт көшесіндегі Delhaize супермаркетіне қарулы шабуыл жасалды. 6000 доллардан кем ақша ұрланды. Үш адам қаза тауып, екеуі жараланды. 15-25 минут өткен соң Оверьейдегі Брюссельстейнвегтегі Delhaize супермаркетіне де қарулы шабуыл жасалды. 25 000 доллардан кем ақша ұрланды. Бес адам қаза тауып, біреуі жараланды. Осы шабуылдардың нәтижесінде аймақтағы көптеген дүкендерде, оның ішінде қарулы күзетшілер де қоса, қауіпсіздік күшейтілді.
Жұмыс істеу әдісі
Олар алып кеткен заттар мен керек-жарақтар бандиттердің есірткі сату және ұрлықпен айналысатын, атыс спортына құмар ентузиасттар екенін көрсетеді, олардың қылмыстық қызметі күндізгі жұмыспен, мысалы, тамақ дайындау немесе металл қоқысымен сауда жасаумен үйлескен. Осы түсініктеме бойынша, қылмыстар көбінесе материалдық пайда үшін жасалған және өршілдікке беріліп, күшейген. Екінші жағынан, ерекше элементтер де байқалды: Ұрлықтан түскен табыс, қауіптің деңгейіне қарағанда, шамалы болды. Алғашқы шабуылдар көбінесе жаңабасқандықпен жасалған – мысалы, алып қолғап кимеген, ал Қатерлі және Қарлы автокөлікті қарумен тонап, бетпердесіз жүрген. 1985 жылы тоғыз жасар қыз және басқа да жандар еш себепсіз тұрақтан атылып өлтірілді, бұл бандиттердің дүкенге кірмес бұрын жасаған әрекеті болды. Атыс қаруларына ерекше қызығушылық танытты; қолданылған 12 калибрлі сорғылы мылтықтар, Бельгия жандармериясының бұрынғы арнайы тобы – Group Diane қолданған сирек кездесетін оқ-дәрілермен заряддалған. Кейбір полицейлер бандиттердің қарулы қақтығыстардағы тактикасы полиция курстарында оқытылатын тәсілдерге өте ұқсас деп ойлады. Көбінесе Volkswagen болған автокөліктер ерекше белгілерінен айырылып, қайта бояу сияқты түрлі модификацияларға ұшырады, бұл механиктік жабдықтар мен біліктіліктің болуын, сондай-ақ VW запчастин сақтау ниетін көрсетеді. Қашу жолдары жақсы жоспарланған және жоғары жылдамдықпен жүріп өтілген, бірақ қарулы полиция келген кезде бандиттер әлі де оқиға орнында болып жатқан. Банданың соңғы шабуылында кем дегенде бір көмекші болған деп есептеледі. 1986 жылы бандиттерге тиесілі қару-жарақ, оқтан қорғалған жилеттер және басқа да заттар Брюссельден 30 шақырым қашықтықтағы каналдан табылды. Бірақ, жаппай қырғынға қолданылған Винчестер сорғылы мылтықтары табылған жоқ.
Robbery proceeds were modest relative to the extreme risks. Early raids were often amateurish – for example, the Giant not wearing gloves, and the Killer and the Old Man allowing themselves to be seen without masks while taking a car at gunpoint. The pause in the raids and the killings followed by the escalated resumption in 1985, when a nine year old girl and other bystanders were shot dead for no reason in the parking lot before the gang had entered the supermarkets. Firearms were a particular interest; the 12 gauge pump shotguns used were loaded with a rare buckshot similar to that used by Group Diane (a former special forces unit of the Belgian Gendarmerie). Some policemen thought the gang used tactics in gunfights very similar to those taught on police courses. The cars used, often Volkswagens, were stripped of distinctive trim and had vehicle modifications including repainting, indicating a mechanic's facilities and expertise, but also a desire to retain VW parts. Getaway routes were well planned and navigated at top speed, but the gang were often still on the scene when armed police arrived. The gang is believed to have had at least one helper on its last raid. In 1986, weapons that the gang had were found along with bullet proof jackets and other items in a canal about 30 km outside Brussels. The Winchester pump shotguns used in the massacres were never found.
Ресми кінәлілік
1985 жылғы 9 қарашада Аальст қаласындағы Delhaize супермаркетіне жасалған қарақшылыққа байланысты болған бірқатар оқиғалар, бұқаралық ақпарат құралдарында тараған, топ пен Бельгия әскерінің, әсіресе Бельгия жандармериясының өкілдері арасындағы байланыс туралы қауесеттерді одан әрі күшейтті. Мысалы, супермаркетке әр жиырма минут сайын патрульдік жасақтар өтіп тұрғандарына қарамастан шабуыл жасалды, ал оқиға орнына жақын жердегі жандармдар қарақшыларды ұстамады немесе қуғынға түспеді. Мұндай байланыс ресми түрде дәлелденбесе де, "Брабант қылмыскерлері" ісі бойынша жеткілікті нәтижелер болмауы Бельгия жандармериясының кейіннен таратылуына себеп болды. S. D. R. A VIII (Operation Gladio) құпия желісімен байланыс та болған деген болжамдар айтылды. Алайда, ресми парламенттік сауалдастыру осы желінің қандай да бір террористік әрекеттерге қатысқандығын немесе қылмыстық топтардың оған енгенін көрсететін нақты дәлелдер табылған жоқ. "Брабант қылмыскерлері", Gladio және Пол Латинус басқарған, сол кезде таратылған бельгиялық оңшыл ұйым Westland New Post арасындағы байланыс туралы 1992 жылы BBC Timewatch деректік фильмі "Operation Gladio" (режиссері Аллан Франкович) көрсетілді, онда Латинус өзінің ұйымына Бельгия үкіметінің рұқсат бергенін айтқандығы туралы мәлімдеме жасалды.
Westland New Post (Вестленд жаңа поштасы)
1981 жылдың наурыз айында Пол Латинус және Front de la Jeunesse мүшелері Westland New Post ұйымын құрды. Бұл әскериленген жақтас топ 1980 жылы Солтүстік Африкалық бір топ адамға оқ атқан оқиғадан кейін тергеуге алынды, нәтижесінде бір адам қаза тауып, елде үлкен наразылық туды. Оқ атқан адам, полиция офицері Мадани Буушемен дос болған қару-жараққа құмар адаммен бірге болды. Он жылдар өткен соң, Бууше екі адамды өлтіргені үшін өмір бойына бас бостандығынан айырылғаннан кейін, ол француздық мүлікті пайдалануға рұқсат алды. WNP айналасында француздық террористік ұйым OAS-тың бұрынғы (қазір қайтыс болған) мүшесі және кейіннен Брабант кісі өлтірушілері қолданған орманды аймақтарда әскери дайындықтан өткен Front de la Jeunesse-ден бірнеше адам болды. WNP құпия ұйым болды. Брабант кісі өлтірушілерімен байланыс туралы болжамдар, бұрынғы WNP мүшелері – оның ішінде жалғыз жандарм – бельгиялық супермаркеттердегі қауіпсіздік шараларын жасырын бақылауға алып, есеп дайындауға бұйрық алғанын еске алғаннан кейін күшейді. WNP-де жасырын әдістер бойынша кеңес беретін нағыз барлау операторы болды. НАТО-ның желінің артындағы бөлімдері ұрылық жоспарын оқу жаттығуы ретінде пайдаланғаны белгілі. Westland New Post-тың бұрынғы оң қол оқушысы Мишель Либерт, Латинус берген супермаркеттер туралы егжей-тегжейлі ақпарат жинау тапсырмасын мойындады, бірақ бұл тапсырманың мақсаты жасырын дағдыларды дамытудан аспайды деп мәлімдеді. Либертпен бірге тұрған WNP мүшесі Марсель Барбьер 1983 жылдың тамыз айында оқ атысқаннан кейін тұтқындалды және бір жыл бұрын синагогтағы қос кісі өлтіруге қатысты деген күдік туды. Латинус полицияға Барбиер мен тағы бір WNP мүшесі синагогтағы кісі өлтіруді жасағанын, ал ол (Латинус) Барбиерге қылмыс құралын жоюға көмектескенін айтты. Бұл WNP ішінде келіспеушілікке әкелді, себебі Латинус ұйымға опасыздық жасады деп есептелді. 1983 жылы WNP-нің бірнеше мүшелері, Front de la Jeunesse (Бельгия) мүшелері ретінде, оны заңсыз әскери ұйым ретінде ұйымдастырғаны үшін айыпталды және түрмеге жабылды. WNP-нің жетекші мүшелері НАТО-ның төменгі деңгейдегі құпия құжаттарын заңсыз иеленгені үшін де тұтқындалды. Латинус 1984 жылдың сәуір айында өзіне-өзі қол жұмсады, ал оның ізбасарлары өзара бәсекелес топтар құрды. Кейбір теориялар осы фактілерді 1983 жылдың желтоқсаны мен 1985 жылдың қыркүйегі аралығында Брабант кісі өлтірушілері тобының белсенділігінің азаюымен байланыстырды, сондай-ақ 1985 жылдың 27 қыркүйегі мен 9 қарашасындағы супермаркеттердегі жаппай қырғын кезінде олардың қоғамға қарсы өшпенділігінің күшеюімен байланыстырды. Бууше бұрынғы жандарм және қару-жарақ дүкенінің иесі, бірнеше зорлық қылмыстарына қатысқан деген күдік болды. Ол 1986 жылы Хуан Мендестің өлтірілуіне қатысты тұтқындалды, ол Буушеден ұрланған кейбір қарулар Брабант кісі өлтірушілерінің қылмыстарында қолданылған деп қорқыныш білдірген. 1988 жылы босатылғанына қарамастан, полиция Бууше ұрланған көліктерді, 1981 жылы Эттербектің жандармерия күзет бекетін тоналау кезінде ұрланған қару-жарақтарды және Брабант кісі өлтірушілерімен байланысы болуы мүмкін жалған автокөліктің нөмірлерін сақтау үшін гараждарды жалдағанын анықтады.
Тергеу
1983 жылы қаруды сот сараптамасы негізінде және Саабты жасырып көргенін айтқан куәгерлердің көрсетуімен, билік қару иесіне (бұрынғы қалалық полиция қызметкері) және тағы бірнеше адамға («Борайн») Брабанттағы кісі өлтірулер ісі бойынша айып тақты. Полиция қылмыстық құлықты растайтын, кінәлі екенін білдіретін мәлімдемелер алды. «Борайн» деп аталатын күдіктілер қамауда болған кезде зергерлік дүкендегі қос кісі өлтіру оқиғасы болды. Айыпталушыларға қарсы басты айғақтарды жоққа шығарған неміс баллистикалық сарапшылардың баяндамасын прокурордың жасырғаны анықталғаннан кейін, «Борайн» айыпталушыларға тағылған айыптар алынып тасталды. Босатылғандар 36 сағаттық қатыгез сұрақ-жауаптар кезінде қысым көрсетілгенін және жалған мойындауларға қатысты егжей-тегжейлі ақпарат берілгенін ашулы түрде мәлімдеді. 2015 жылы алғашқы күдікті («Борайн») іс бойынша ақпарат беру үшін қайтадан сұраққа тартылды, бірақ нәтиже болмады. Тергеудің бастапқы үміттерінің бірі – қылмыстық әлемде танымал, қарулы тонаушылар тобын басқарған, рома ұлтынан шыққан отбасының мүшесі болды. Ол Брабант кісі өлтірушілерінің бірі деп айыпталды және кейіннен бас тартып алған, бірақ тобымен бірге оқиғаға қатысқандығын мойындады, бірақ ешқандай егжей-тегжейлі мәлімет бермеді, ал бұл бағыт бойынша тергеу сәтті болмады. 2020 жылдың маусым айында бельгиялық детективтер 1986 жылы полицияға жіберілген фотосуреттегі адам туралы ақпарат сұрады. Олар SPAS 12 мылтығын ұстап тұрған адамның суретін қайта жариялады. Сурет судьяның бұйрығымен қайта жарияланды. Сондай-ақ, 1983 жылдың қазан айында Брюссельдің оңтүстік жағындағы Берсел қаласындағы Delhaize супермаркетіне жасалған шабуылға қатысқан, мойнының артқы жағында 3,5 см шарапқа байланысты туа пайда болған адамның жеке басын анықтау үшін ақпарат сұрады. Аталған іс бойынша шектеу мерзімі 2025 жылы аяқталады, сол кезде топтың негізгі мүшелері, егер тірі болса, кем дегенде жетпіс жасқа толады. Бұл оқиға 1985 жылдың 9 қарашасында Брабант кісі өлтірушілерінің Аальстағы Delhaize супермаркетіне жасаған қанды шабуылына негізделген. Оқиғада Гилберт және Тереза Ван де Стин, олардың қызы Ребекка сияқты сегіз бейкүнә адам қаза тапты. Олардың тоғыз жасар ұлы Дэвид аяғына ауыр жарақат алғанмен, атыстан аман қалды және әжесі мен атасы тәрбиеледі. Бұл фильм Дэвидтің әкесі Альберттің (рольді Ян Деклер ойнады) 25 жыл бойы қылмыскерлерді әділетке тарту үшін күрескен тарихын көрсетеді. 2023 жылы бельгиялық Eén және La Une телеарналары Вутэр Бувийн мен Виллем Валлин жасаған «1985» атты телесериалды көрсетті, ол Брабант кісі өлтірушілеріне арналған. Нидерланд тілінде сөйлейтін Фландрияның VRT және француз тілінде сөйлейтін Валонияның RTBF қоғамдық телеарналарының бірлескен, екі тілді жобасы болып табылатын бұл сериал үш жастың – Марк, Вики және оның інісі Фрэнкидің – 1980-ші жылдардың басындағы Брюссельдегі қыржын оқиғаларға қалай қатысқанын, олардың әртүрлі мүдделерге бөлінуін және тарихи фонды көрсетеді. Сериалда 1970-ші жылдардың соңы мен 1980-ші жылдардың басындағы бельгиялық музыка, сондай-ақ The Psychedelic Furs, Gruppo Sportivo және The Clash сияқты шетелдік әртістердің музыкасы қолданылған.