Кіріспе

Пойыз тонауы – пойызда тасымалданып бара жатқан ақшаны немесе құнды заттарды ұрлауға бағытталған тонау түрі.

Тарих

Пойыз тонаулары Американың батыс аймағында жиі кездесетін, онда құнды жүктерді, мысалы, жалақы төлеулерін баяу тасымалдайтын пойыздар жиі нысанаға алынар еді. Мұндай жүктерді "экспресс вагонындағы" жүкті қорғау міндетімен жүк тасымалдаушы күзетші сақтар еді. Динамит ойлап табылғанға дейін сейфтерді бұзу мүмкін емес еді. Қылмыскерлер сейфтерді ашу үшін комбинациялық құлыпты қажет ететін және көбінесе экспресс-күзетшіден оны алуға сенеді. Оның пайда болуы және кеңінен қолданылуынан кейін сейфтерді бұзу және пойыздарды тонау әлдеқайда оңай болды. Кейде қылмыскерлер қару қолданып, пойыз вагондарындағы жолаушылардан әшекейлерін немесе ақшаларын ұрлап алатын. Голливудта бейнеленген романтикалық әдіске қарамастан, заңнан тыс адамдар жылдам келе жатқан пойызға аттан секіріп түсетін емес. Әдетте, олар пойызға мініп, тонауға қолайлы уақыт күтетін немесе пойызды тоқтатып немесе рельстен шығарып, тонауды бастайтын. Белгілі пойыз тонаушыларының ішінде Бутч Кэссиди, Билл Майнер және Джесси Джеймс бар. Джесси Джеймс Америка батысындағы алғашқы сәтті пойыз тонауын жасады деп жиі жаңылысады. 1873 жылдың 21 шілдесінде Джеймс-Янгер тобы Айова штатының Адаир қаласынан оңтүстік-батысқа қарай Рок-Айленд темір жолының пойызын рельстен шығарып, 3000 АҚШ долларын ұрлап кетті. Алайда, АҚШ-та бейбіт уақыттағы алғашқы пойыз тонауы 1866 жылдың 6 қазанында болды, онда тонаушылар Индиана штатының Сеймур қаласынан шыққаннан кейін Огайо және Миссисипи пойызына мінген. Олар бір сейфті бұзып, екіншісін пойызбен бірге құлатып жіберіп, содан кейін секіріп түсті. Пинкертон ұлттық детективтік агенттігі кейіннен қылмыстың ізі Рено тобына жеткенін анықтады. 1865 жылдың мамырында бұрынғы бір пойыз тонауы болған, бірақ оны қарулы жасақтар жасағандықтан және Азамат соғысы аяқталғаннан кейін болғандықтан, ол АҚШ-тағы алғашқы пойыз тонауы деп есептелмейді. 2021 жылы Лос-Анджелестегі пойыз тонаулары нәтижесінде жүздеген тасталған жұмалар рельстерге шашырап кетті. Пойыздар жылдамдығын азайтуға және қол жеткізу оңай болатын учаскелерде нысанаға алынды. Ұрылар тілімдегіштерді пайдаланып, контейнерлердің құлыптарын кесіп, ішіндегі жұмаларды ұрлап алып жатыр. Union Pacific ұрланған тауарлардың құны миллиондаған долларды құрады деп бағалады.