Кіріспе

Аль-Андалус билеушісі, араб андалузиялық әскери көшбасшы және мемлекет қайраткері (шамамен 938 – 1002) Әбу Әмір Мұхаммад ибн Абдулла ибн Әби Әмір әл-Маафири (أبو عامر محمد بن عبد الله بن أبي عامر المعافري), лақап аты әл-Мансур (المنصور, "Жеңімпаз"), испан тілінде Almanzor, каталон тілінде Almansor және португал тілінде Almançor деп латынға аударылады (шамамен 938 – 8 тамыз 1002), мұсылман араб андалузиялық әскери көшбасшы және мемлекет қайраткері. Омейяд халифалығының Кордоба канцлері және халифа Хишам II-нің хажибі (кабиле бастығы) ретінде Альманзор Ислам Ибериясының тиімді билеушісі болды. Йемен арабтарының туысы, кейбір заңгерлік ата-бабалары бар ибн Әби Әмір, жас кезінде Кордобаға факих ретінде білім алуға кетті. Сәл ғана бастамалардан кейін ол сарай әкімшілігіне қосылды және көп ұзамай халифа Әл-Хакам II-нің балаларының анасы Субхтың сенімін жеңіп алды. Оның қолдауы мен өзінің тиімділігінің арқасында ол өзінің рөлін тез кеңейтті. Әл-Хакам II халифаты кезінде ол бірнеше маңызды әкімшілік лауазымдарды атқарды, оның ішінде монетахана директоры (967), Субх пен оның балаларының әкімшісі, мұрагерлік мүлікті басқарушы және генерал Ғалиб ибн Абд әл-Рахман армиясының жабдықтаушысы (973). Халифаның 976 жылы қайтыс болуы халифалық биліктің осы шенеунік тарапынан басталуын белгіледі, ол оның өлімінен кейін екі ұлы Абд әл-Малик әл-Музаффар мен Абд әл-Рахман Санчуэлоның үкіметтерімен 1009 жылға дейін жалғасты. Халифаттың палата басшысы (978 жылдан бастап) ретінде ол Аль-Андалус мемлекетінде, бүкіл Иберия түбегінде және Магрибтің бір бөлігінде ерекше билік жүргізді, ал халифа Хишам II тек қана номиналды билеушіге айналды. Оның билікке көтерілуі билікке деген шексіз құштарлықпен түсіндіріледі, бірақ тарихшы Эдуардо Манзано Морено "мұны Умайя әкімшілігінің ішінде дамыған күрделі ішкі күрес аясында қарастыру керек" деп ескертеді. Дініне берілген ол саяси билікті ұстауына мұсылман билігінің қолдауын алды, бірақ олардың арасында мерзім-мерзімді шиеленістер де болды. Оның билігінің негізі – оның халифа атынан жариялаған джихадты қорғауы болды. Оның исламның қорғаушысы ретіндегі бейнесі үкіметтік билікті өз қолына алуын ақтады. Халифалықтағы саяси үстемдікті монополиялаған ол сыртқы және ішкі саясатта терең реформалар жүргізді. Ол Магриб пен Иберияда көптеген жеңіске жеткен жорықтар жасады. Жарым аралда оның христиан мемлекеттеріне қарсы қанды және өте қиратушы шабуылдары олардың оңтүстікке қарай жылжуын уақытша тоқтатты.

Туған жері мен жастық шағы

Нақты туған күніне күмән болғанымен, барлық көрсеткіштер оның шамамен 939 жылы туғанын айтады. Ол Йемендік тегі бар араб жер иеленуші отбасында дүниеге келген, бұл отбасы әл-Маафир тайпасына жататын. Олар визиготтар Иберияны басып алғаннан бері Торрокс қаласындағы Гуадиаро өзенінің жағасындағы шаруашылықта қоныстанған. Бұл шаруашылық әл-Жазираның (қазіргі Алгесирас орналасқан ал-Жазира әл-Хадра – Жасыл Арал) cora (әкімшілік бөлінісі) құрамына кірген. Оның отбасы Тарик ибн Зиядтан атасы Абд әл-Маликке, Мавр Умайяларының Испанияны жаулап алу кезінде Картейяны алуда көзге түскені үшін, сыйлық ретінде жер алған. Отбасының бір бөлігі қадилер мен заңгерлер болып қызмет еткен. Ибн Әби Әмірдің әкесінің әкесі Севилья қадиі болып тағайындалғанда және Бадахоздың губернаторы, халифа Абд әл-Рахман III-нің дәрігері болған везирдің қызына үйленгенде отбасының жағдайы едәуір жақсарды. Ибн Әби Әмірдің әкесі Абдаллаһ, сондай-ақ ізгі, мейірімді және қанағатқа толы адам ретінде сипатталған. Ол Меккеге қажылық сапарынан оралғанда Триполиде қайтыс болды. Оның анасы Бурайха да араб отбасынан шыққан. Дегенмен, отбасы орташа табысты, қарапайым және провинциялық болған.

Халифалық соттың билігіне көтерілу

Әлі жас болса да, Ибн Әби Әмір Кордоваға көшіп келді, онда анасының ағасының жетекшілігімен заң және әдебиет саласындағы білімін жетілдірді. Бұл оқу мемлекеттік басқаруға жол ашу үшін жасалды, себебі әскери мансапқа қадам басу мүмкіндігі тек арабтарға ғана шектелген. Бай отбасылардан шыққан көптеген жастар сияқты, ол Құранды түсіндіру, Пайғамбардың хадистері және шариғатты қолдану бойынша білім алды. Осылайша ол судья болу ниетімен фәқиһ дәрежесіне жетті және сол кезден бастап әдебиетке деген құштарлығын сақтады. Ислам заңнамасы және әдебиетінің белгілі шеберлерінен тәлім алған ол осы салалардағы қабілетін көрсетті. Әкесінің қазасы мен отбасының қиын жағдайы оны оқуын тоқтатып, хатшы болып жұмыс істеуге мәжбүр етті. Кордованың алқазар және мешітінің жанында, әкімшілік кеңселеріне жақын жерде қарапайым хатшы қызметін атқарып, күнкөрісін табу үшін, ол көп ұзамай таланты мен амбициясымен көзге түсті және саяси мансабын бастады. Ибн Әби Әмір жақын арада азаматтық басқарудың басшысы, визир Джафар әл-Мушафидің назарына ілікті, ол оны халифалық сараймен таныстырды, мүмкін Ибн әл-Салимнің ұсынысы бойынша. Өзінің білімімен және кәсіби шеберлігімен танымал болған ол әкімшілікте лауазымдарды жинақтауға кірісті. Ол отызға жуық шақта Аль-Хакамның билігінің басында соттың жаңа буынға ауысуына қатысқан жас шенеуніктердің бірі болды. 967 жылдың ақпан айының соңында ол Аль-Хакам II-нің ұлы және мұрагері, оның сүйіктісі, баск Субх (Аврора) – ән айтудан ислам құқығына, поэзияға дейін алуан түрлі білім алған құлдың ұлына қамқорлық етуге тағайындалды. Ол өз билігін халифаның балаларының анасы ретінде беделділікке қарыз болды. Осылайша Ибн Әби Әмір онымен өте пайдалы қарым-қатынас орнатты. Оның рөлі екінші деңгейде болса да, таққа мұрагердің және оның анасының иеліктерін басқару жауапкершілігі Ибн Әби Әмірге биліктегі отбасымен жақын байланыс жасауға мүмкіндік берді және ол тез арада маңызды лауазымдарды жинақтауға кірісті. Алғашқы тағайындалғаннан кейін жеті ай өткен соң, патшаның сүйіктісінің арқасында ол монетахана директоры болды, ал 968 жылдың желтоқсанында бос қалған мүліктердің қазынашысы болып тағайындалды. Келесі жылы ол Севилья және Нибла қадиі, мемлекеттегі ең маңызды лауазымдардың біріне тағайындалды, ал 970 жылы оның басшысы Абд әл-Рахман қайтыс болғанда, ол жас мұрагер Хишам үшін сол рөлге тағайындалды. Осы уақытқа дейін ол халифаның күзетшілерінің басшысы, жаңа мұрагердің қолдаушысының қарындасына үйленді және байлық жинауға кірісті. Ол әл-Русафада, бұрынғы Абд әл-Рахман I сарайының жанында резиденция салды және халифаның гареміне жомарт сыйлықтар жасады. 972 жылдың наурыз айында ол ақша жымқыруда айыпталып, осы айыптаманы жабу үшін қаржылай көмек алды. Ол полиция басшысы болып тағайындалды және мұрагерлік мүліктерге жауапкершілігін сақтады. 973 жылы ол Мағрибте Идрисидтерге қарсы халифалық науқанның логистикалық, әкімшілік және дипломатиялық аспектілерін жүзеге асырды, сонымен қатар Солтүстік Африкадағы Үмәйдтердің қадісі лауазымын атқарды. Флоттың науқандағы маңызы және оның Севильяға тәуелділігі, онда Ибн Әби Әмір қаді болғандықтан, оның нысандарына жауапты болды, және халифаның өзі мен оның кеңесшісінің сенімі, оның осы тағайындалуын жеңілдетті. Бұл тапсырыс азаматтық және әскери қызметкерлерге билік берумен және іс жүзінде науқанды бақылаумен бірге келді. Оның басты міндеті аймақтың беделді адамдарын сыйлықтар беру арқылы бағынуға көндіру болды, оларды қабылдау халифаның билігін қабылдағанын және адалдыққа уәде бергенін білдірді. Әскери жеңістермен бірге бұл жаудың позициясын әлсіретті. Идрисидтерге қарсы жеңіске жеткеннен кейін Ибн Әби Әмір 974 жылдың қыркүйегінде Кордова сотына аурумен оралды, жазылып, қызметін жалғастыруды ниеттенді. Ол Солтүстік Африкаға ешқашан қайтып бармады. Мағрибтік науқанға шақырылған әскерлердің бақылаушысы ретіндегі тәжірибесі оған оларды бақылауға алған жағдайда олардың саяси пайдалылығын түсінуге көмектесті. Бұл оған аймақтың тайпа басшыларымен және операцияның әскери аспектілерін басқарған болашақ күшті қайын атасы Ғалиб ибн Абд әл-Рахманмен қарым-қатынас орнатуға мүмкіндік берді. Ибн Әби Әмірдің науқанның ұйымдастырушылық және экономикалық аспектілерін басқару қабілеті кеңінен танылды және бірнеше ай бұрын монетахана директоры болып қайта тағайындалды, бұл оның саяси табысының бастамасы болды. Әл-Хакамның ауруының соңғы айларында ол Ибн Әби Әмирді кәсіби әскерлер инспекторы етіп тағайындады, оған халифа Мағрибтен әкелген берберлердің көп бөлігі кірді.

Үміткерлерді жою және триумвират құру

Халифа Әл-Хакам II-нің 1 қазанда 976 жылы қайтыс болуы және оның ұлы Хишамның оны мұрагер ретінде жариялануы Ибн Әби Әмірдің саяси мансабында жаңа кезеңді ашты, сондай-ақ халифат тарихындағы маңызды оқиға болды, кейіннен оның билік етуімен және үшінші халифаның біртіндеп ықпалынан кетуімен белгіленді. Аль-Андалус осы кезде ауыр мұрагерлік дағдарысқа тап болды, себебі тағайындалған мұрагер, 965 жылы туған Хишам, билік жүргізуге тым жас еді. 974 жылы әкесі оны үкімет ісімен таныстырғанда ол сегіз немесе тоғыз жаста болған, ал әкесі қайтыс болған кезде ол әлі кәмелетке толмаған еді. Бұл ерекше жағдай болды, өйткені бұрын әмірлік немесе халифат баланың қолында болған емес. Ислам құқығының кейбір мектептері кәмелетке толмаған баланың халифа болу мүмкіндігін қабылдамады, бірақ Омейяд Аль-Андалус дәстүрі атадан балаға мұрагерлікті қамтамасыз етті, ал Абдул Рахман III-нің мысалы тұңғыш балаға мұрагерлік берудің үлгісін көрсетті. Осы жағдайға байланысты, және әл-Хакамның өмірінің соңғы жылдарында ұлының мұрагерлігін қамтамасыз ету үшін оны үкіметтік істерге тартуға жасаған күш-жігеріне қарамастан, мұрагерлік мәселесінде дау туды. Кейбіреулер әл-Мушафиді регент етіп тағайындауды ұсынса, ал басқалары Абдул Рахман III-нің сүйікті кіші ұлы, жиырма жеті жасар әл-Мугираға халифалық атақ беруді жөн көрді. Ал Хакамның өліміне қатысқан екі көрнекті шығыс еуропалық құл (сакалиба), маңызды сарай лауазымдарын иеленген, бұл дау кеңінен белгілі болғанға дейін әрекет етуге шешім қабылдады. Олар әл-Мугираны таққа отырғызуға көшті, бірақ ол өзінің немере інісі Хишамды мұрагер етіп тағайындау шартын қойды, сондай-ақ палатаның ханы әл-Мушафиді қызметінен шеттетуді көздеді, осылайша Хишамды қолдаған топқа басымдық беруді ниеттенді. Олардың жоспары сәтсіз аяқталғанымен, Хишамды жариялау рәсімінде маңызды орындарға ие болуға ниеттенген екеуіне мың сакалибаның қолдауы және сарай күзетінің бақылауы болды. Әл-Хакамның өлімінен кейін және тіпті оның билігінің соңғы жылдарында саяси биліктің нақты орталығы болған палата иесі, заговоршыларды қолдайтындай көрінді, бірақ бербер әскерлерінің көмегімен оларды құлатты. Ол Субхтың көмегімен жоспарды тез арада жоққа шығарды және жас халифа мен оның анасына тікелей қолжетімділігі бар сондағы жоғары лауазымды шенеунік Ибн Әби Әмірге талапкерді өлтіруді бұйырды. Субхтың оң қолы Ибн Әби Әмірдің жас халифаға көрсеткен қолдауы оның билікке көтерілуіне шешуші болды. Ибн Әби Әмір жүз сарбаздан тұратын жасақпен әл-Мугираның резиденциясын қоршап алды, ішке кіріп, әл-Хакамның өлімі және Хишам II-нің таққа отырғаны туралы хабарлады. Хишамның жас ағасы адалдығын білдірді және Алманзордың күмәніне қарамастан, өзінің өлтірілуіне келісім берді. Әл-Мугира отбасының алдында, үйінің қонақ бөлмесінде өлтіріліп, өзін-өзі өлтіргендей көріну үшін көрші ғимараттың төбесіне ілінді. Осылайша, әл-Мушафи мен Ибн Әби Әмір қайтыс болған әмірлерінің Хишамның билікке келуін қамтамасыз ету тілегін орындады. Жас халифаның жақтастары сақалибаларға қарсы күресу үшін әл-Хакамның ұлы үшін құрған бербер күзетшілеріне сүйенді, олардың сегіз жүзден астамы дағдарыс салдарынан сарайдан қуылды. Хишам II 1 қазан 976 жылы дүйсенбі күні немесе сол күні халифа ретінде тағайындалды және «әл-Муаяд билла» («Құдайдан көмек алған») деген атақ алды. Ибн Әби Әмір рәсімге қатысып, қатысушылардың кади алдында берген адалдық анттарын хаттамаға жазды. Бір аптадан кейін, 8 қазанда 976 жылы Хишам әл-Мушафиді хажиб – палата басшысы немесе премьер-министр – етіп тағайындады және 36 жастағы Ибн Әби Әмірді хажибтің уәзірі және өкілі етті. Осылайша, ол жаңа халифаның анасы мен әкімшілік арасындағы байланыс ретінде ерекше маңызды орынды сақтады, Хишамның кәмелетке толмауы кезінде үкіметтің өкілі болды және әл-Мушафи басқарды. Билік әл-Мушафи, визир Ибн Әби Әмір және генерал Ғалиб құраған үштікке тиесілі болды. Бұрын олармен байланыста болған Субх енді олардың атынан билік жүргізді; бұл үштік барлық маңызды мәселелерді оған хабарлап, онымен кеңесіп, оның рұқсатымен әрекет етті. Олар оның қолдауысыз жеңіске жете алмайтынын және сарайдағы тұрақсыз және қауіпті саяси ахуалда билікте қала алмайтынын жақсы білгендіктен, оның көңілінен шығуға бар күштерін жұмсады. Халық арасында жаңа халифаның танымалдылығын арттыру және өздерінің беделін нығайту үшін олар халық арасында жиреншік тудырған май салығын жойды.

Әл-Мушафи қираған жері

Ибн Әби Әмір мен әл-Мусафи арасындағы одақ сарай құлдарының дәстүрлі билігін әлсіреткенмен, екеуінің арасындағы қарым-қатынас тез нашарлады. 976 жылы қалаға жеткен христиандық шабуылдар мен мұрагерлік интригалары салдарынан мәртебеден айырылғандықтан, палата қызметкерінің бұл мәселемен айналыспағаны Ибн Әби Әмірге Халифаттың астанасындағы әскерлердің бақылауын алуға мүмкіндік берді, ол әскери мәртебеге ие бола алатынына сендіргеннен кейін. Ибн Әби Әмір, палата қызметкерінен айырмашылығы, христиандық шабуылдарға әскери жауап беруге бейім болды және жауап беру соққысына бұйрық беруге дайын болды. Ал әл-Мушафи Кордобаның әскери күш-қуатына қарамастан, Гуадиананың солтүстігіндегі аумақтарды христиан мемлекеттеріне берген қорғаныс стратегиясын қолдады. Сонымен қатар, Субхтың ықпалы арқасында Ғалиб Төменгі Марстың үкіметін және шекара әскерлерінің командалығын алды. 977 жылдың ақпан айында Ибн Әби Әмір өзінің алғашқы науқандық маусымына Саламанкаға астанадан кетіп қалды. Оның бас қақпашы болып тағайындалуы оны шекаралық әскерлердің бастығы Ғалибпен одаққа тартты және екеуі әл-Мусафимен құрған триумвираттың аяқталуына әкелді. Екі айға жуық уақытқа созылған алғашқы жорығында ол Банос-де-Ледесма су моншаларының маңындағы жерлерді тонады және Кордобаға екі мың тұтқын әкелді, бірақ бірде-бір қамалдарды ала алмады. Күзде ол Саламанкаға шабуыл жасады. Ибн Әби Әмір 977 жылы екінші науқан кезінде христиан күштерін кері қайтарып, Куэльлар мен сол жылдың күзінде Саламанкаға шабуыл жасап, жауды әлсірету үшін емес, ішкі танымалдылықты алу үшін әскери беделге ие болды. Бұл жаңа бедел оған Кордова префекті лауазымына өтініш беруге мүмкіндік берді, ол кезде әл-Мушафиның ұлы атқаратын рөл. Ибн Әби Әмірдің жаңа әскери беделі, гарем мен Ғалибтің қолдауымен, оған палатаның келісімінсіз лауазымға ие болуға мүмкіндік берді. Бұл Ибн Әби Әмір мен әл-Мушафи арасындағы ашық қарсылыққа әкелді, осы уақытқа дейін сенімді және тиімді қызметшісі болған. Соңғысы өз билігін бұрынғы халифаның қолдауына байланысты алды, ал Кордованың басқарушы әкімшілігінің жетекші отбасылары оны жаңадан шыққан адам деп санайды. Ол Ғалибтің қызы Асмаға тағы бір ұлын үйлендіріп, үш патшаның қалған екі мүшесінің одақтастығына қарсы әрекет жасады. Халифаның, Ғалибтің және мемлекеттік қызметтегі ірі отбасылардың айлакер анасының ықыласына ие болған Ибн Әби Әмір, Субхтың араласқандығын пайдаланып, тікелей Ғалибке барып, оны бастапқы мақұлдауын алып тастауға және Ибн Әби Әмірдің өзіне Ғалибтің қызына үйленуге мүмкіндік беруіне шақырды. Салтанатты үйлену тойы 978 жылдың көктемінде, Гәлиб пен Ибн Әби Әмір арасындағы одақ орнаған неке келісімшартына қол қойылғаннан кейін сегіз айдан кейін өтті. Тойдан бірнеше күн өткен соң Ғалиб пен Ибн Әби Әмір Саламанканы нысанаға алған жаңа жорыққа аттанды. Әскери табыстар екі одақтастың күшін арттырып, соттың палатасын одан әрі әлсіретті. Екі басқарушы жеңіс үшін сыйлық ретінде жаңа атақтар алды, ал Ибн Әби Әмір ең маңызды екі уәзірлік - Ішкі істер және Қорғаныс үшін "қос уәзір" атанды. Ғалибке 977 жылдың соңында палата иелері атағы берілді - бұл бұрын-соңды болмаған жағдай, өйткені бір уақытта екі палата иелері болған емес - әл-Мусафиді міндеттерінің көпшілігінен айырды, ал әл-Мусафи кейіннен босатылды және тұтқындалды. Оның туыстары мен әкімдіктегі ұстанымы бар жанкүйерлері тұтқындалып, мүлкі тәркіленді. Ибн Әби Әмір жеңілген әл-Мусафидан кейін Халифаттың екінші палатасы болып тағайындалды. Ең маңызды қолдаушы лауазымдарды сенімді адамдар, кейде отбасы мүшелері атқарды. Ескі палатаның жойылуы халифаның көрінуін азайтты, ал Ибн Әби Әмір біртіндеп өзінің қожайыны мен қалған әлем арасындағы араласшы болды. Өзінің билігі Хишамнан келетінін білген Мансур кішігірімнің егемендігін сақтап қалуға тырысты. Патшалық азшылық пен регенттікке деген қанағатсыздық 978 жылдың соңында сарайдың көрнекті мүшелері ұйымдастырған жаңа көтеріліске себеп болды. Құрқықшылар Хишамның орнын оның бір туысы, Абд әл Рахман III немересімен алмастыруды көздеді. Халифті өлтіруге жасалған импровизациялық әрекет сәтсіз аяқталып, Субх пен Ибн Әби Әмірдің талап етуі бойынша заговоршылардың қатыгездікпен қуғын-сүргінге ұшырады, бірақ ірі заң кеңесшілерінің қарсылығын жеңе алмады. Бұл халифаны Омейяд әулетінің басқа мүшесімен ауыстыруға тырысуды тоқтатты, нәтижесінде кез келген ықтимал үміткердің астанадан қашуы, Омейяд отбасының мүшелерін тығыз бақылауға алу және келесі жылы Ибн Әби Әмір үшін жаңа бекітілген резиденция, Медина Альзахира ("Нұрлы қала") құрылысы болды, бұл жұмыс 989 жылға дейін жалғасты. Бұл жаңа резиденция қаланың шығысында орналасқан, Ибн Әби Әмірге адал әскерлер мен үкіметтік әкімшілік орналасқан және сәнді сарайдың орталығы болды. Сонымен қатар, Хишамның заңдылығына қарсы заговоршылардың қуғын-сүргінінен туған фақиһтер арасындағы мазаны басу үшін ол Әл-Хакамның кітапханасын жою үшін комиссия құрды. Палата қызметкері ретінде, жазда ол Памплона мен Барселонаға қарсы екі айдан астам уақытқа созылған жаңа науқанға жетекшілік етті. Күзде ол Ледесмаға бір айдан астам шабуыл жасады. Мамыр айында келесі жылы ол осы аймақта жаңа науқанға жетекшілік етті. Жаздағы келесі шабуыл Сепульведаға бағытталды. 1979 жылдың қыркүйегінде ол Фатидтер қолдауымен Батыс Магрибтегі Омейяд клиенттеріне қарсы жеңіске жеткен Булуггин ибн Зириге қарсы Сеутаға көмекке Алхесирас әскерлерін жіберді. Кейін қала Алжир Магрибі саясатының орталығына айналды.

Ғалиб ибн Абд әл-Рахманмен бетпе-бет келу

Соттағы қарсыластарын жеңгеннен кейін екі жетекші тез арада қақтығысқа түсті. Ескі генерал Ибн Әби Әмирдің алдында бас иіп тұрғанына наразы болды, ол өзінің билігін нығайтуға және халифаға қол жеткізуді бақылауға арнаған еді. Ғалиб өзінің одақтасының әрекеттері – жаңа сарай салмағы, бербер әскерлерін күшейту және халифаға бақылауды арттыру – әулетке зиян келтіретініне сенді. Ибн Әби Әмир болса, әкесінің әскери беделінің өзінің жеңістеріне қарамастан төмендегенін ойлады. Ибн Әби Әмірдің әскери тәжірибесі артып келе жатқанмен, ветеран Ғалиб басқарған бірнеше бірлескен шабуылдар христиан жерлеріне жасалды. 980 жылдың көктемінде Атиенца маңындағы науқан кезінде қақтығыс басталды. Ғалибтің сатқындығына ұшырап, жараланған Ибн Әби Әмірдің өмірі Мединасели қадисінің араласуы арқасында ғана сақталды. Одан кейін Ибн Әби Әмір дереу әкесінің отбасысының бекінісіне шабуыл жасап, ол жаулап алғаннан кейін тонады. Алманзор солтүстікке қарай жол тартты, бірақ Атиенцада бекініп алған Ғалибпен болған қақтығыс 975 жылдан бергі Кастилияға қарсы екінші науқанын аяқтады. Ғалиб христиандық жерлерге жер аударылды. Күзде Мансур «Альмунияға» қарсы жаңа шабуылға шықты, бірақ оның орны әлі анықталған жоқ. 981 жыл Ибн Әби Әмир үшін өте белсенді жыл болды, ол солтүстікке бес әскери жорық ұйымдастырды, алғашқысы ақпан және наурыз айларында өтті. 981 жылдың сәуір айында Кастилия және Памплонамен одақтасқан Ғалиб, Ибн Әби Әмирге тиімді болған бірнеше шайқастан кейін оны жеңді. Мамыр айында Ибн Әби Әмір бербер әскерлерін, өз кордобалықтарын және жауы ұзақ уақыт бойы басқарған шекаралық бөлімдердің бір бөлігін біріктіріп, қарсы шабуыл жасады. Осы уақытта Ғалиб Халифаттың шекаралық күштерінің бір бөлігінен және Кастилия мен Наваррадағы одақтастарынан қолдау алды. 10 шілдеде 981 жылы Торревисенте шайқасында күйеу баласынан жеңіске жеткізуге аздан қалғанда, Ғалиб зорлық-зомбылық белгілері жоқ шатқалда өлі күйде табылған. Оның сексенге жуық жасында табиғи себептерден қайтыс болған болуы мүмкін. Көшбасшысының өліміне байланысты оның қарсыластарының әскері көбінесе Ибн Әби Әмирдің туына көшті. Ғалибтің денесі ауыр түрде қиындатылды, бірінші кезекте Ибн Әби Әмирдің әскерлері, ол жауының өлімін дәлелдегісі келді, содан кейін Кордобада көрсетілді. Оның бірнеше маңызды одақтастары да шайқаста қаза тапты, бұл жеңімпазға тарихта «Алмансор» («Жеңімпаз») деген лақап ат берді. Ғалибтің қазасы оны жалғыз палатагер етіп, соттағы кез келген қарсыластарын жоюға мүмкіндік берді, бірақ оның заңдылығы тек регент лауазымынан және халифаның анасының төзімділігінен туындады. Ғалибтің жойылуымен халифаның билігі оның жеке тұлғасында шоғырланды. Сол жылы қыркүйек айында Замораны және оның айналасын тонады. Бір айдан кейін ол Португалия жерлеріне шабуыл жасады, мүмкін Визеуге.

Әкесі патшамен және қиындыққа тап болған үкіметпен одақтасу

Жиырма жыл бойы, 996 жылы халифаның күшті анасымен одағын үзгенге дейін, Ибн Әби ʿĀмир оның өкілі, кеңесшісі, қазынашысы, делдалы, хабаршысы, сондай-ақ әскер мен полицияның қолбасшысы ретінде қызмет етті. Ол шешімдердің көп бөлігін ұлының регенттерімен ақылдасып, оның анасы қабылдады. Ол үкімет пен сарайдағы барлық саяси жаңалықтарды білді және фракциялық күресте маңызды рөл атқарды. Субх Альманзорға зор сенім мен құрмет көрсетті, оның қолдауы осылай анық болғандықтан, олардың махаббатта екені туралы әңгімелер тарады. Халифа Әл-Хакам II билігінен бастап, жаңа халифа Хишам билікке келгенге дейін, Альманзорды оның өзінің қабілетінен бөлек, Субхтың қамқорлығы жоғарылатты және оның қарсыластарын сарайдан ығыстырды. Бірақ билік пен басқару үшін сарайда жылдар бойы бәсекелестікке қарамастан, халифа толыққанды билікке ие болғаннан кейін, мүмкін, денсаулығының нашарлығы немесе лауазымдық міндеттерін орындауға қабілетсіздігі салдарынан, билікті өз қолына алуға тырыспады. Тарихшы Әл-Дхахаби Альманзордың халифаны қамауының себебін оның "ақыл-ойының нашарлығына, шындыққа сене алмайтын нәрсеге сенуіне" байланысты деп түсіндіреді. Мысалы, біреу оған Иерусалимдегі пайғамбардың көкке көтерілген жерінен әкелген тас әкелді. Халифа оған көп алтын сыйлады. Тағы бірде біреу оған есек аяғын сыйлап, оны Ұзайырдың есегі деп айтты, ол да сыйлық алды. Кімде бір адам пайғамбардың шашын әкелді. Альманзор халифалық билікті ғана емес, сонымен қатар қабілетсіз халифаның қамқоршысы және династиялық биліктің сақтаушысы рөлін де өзіне алды. Дегенмен, ол Хишамның атынан әкімшілік пен әскерді басқарғаны оны қажетсіз етіп, өзінің беделін нығайтуға кірісті. Елорда оның туысының қолына берілді, ол оны қатаң бақылады, және халифаттың ыдырауынан кейін түрлі тайпаларды басқаруға қол жеткізген, көбінесе жағымсыз және зәулім деп есептелген бірнеше жақтастарын жоғары лауазымдарға тағайындады. Ол сондай-ақ шекарадағы маңызды билеушілермен одақтасты. 988 және 989 жылдары ол екі қауіпке тап болды: ұзақ ашаршылық, ол ашаршылықты жеңілдету үшін әлеуметтік шаралар қабылдауға мәжбүр етті (нан жеткізу немесе салықтарды алып тастау сияқты) және оған қарсы жаңа көтеріліс пайда болды, онда оның үлкен ұлы оны тақтан ығыстыруға тырысты. Альманзор бұл қастандықтың жолын кесті, оған Сарагосаның губернаторы Абдул Рахман ибн Мухаммад және Халифа Әл-Хакам I-нің ұрпағы Абдулла ибн Абдул Азиз әл-Марванид (Абдулла Пидра Сека) қосылды, бірақ оның ұлын бағынуға көндіру әрекеттері сәтсіз аяқталды. Ол серіктестері тұтқындалғаннан кейін Кастилияға қашқан. Альманзор Кастилияға қарсы сәтті жорық ұйымдастырып, өзінің ұлын тұтқындады, ол 990 жылдың 8 қыркүйегінде таңертең сотталып, басы кесілді. Альманзор үлкен ұлының сатқындығынан әлі де күйреп, одан бас тартты, сондай-ақ Альманзордың бұйрығымен оны өлтіргендердің өзін-өзі өлтіруін бұйырды. Сарагосаның губернаторы оның қатысуымен өлімге кесілді, ал Пидра Секаның өмірін сақтады, мүмкін, Альманзор Өмейя қанды қолына жағуды қаламады. Альманзор өзінің кейбір жауларының сатиралық ақындарымен, соның ішінде Әбу Яфар әл-Мусафи (982 ж. қайтыс болған) және Әбу Цениза атанған Юсуф ибн Харун әл-Рамадимен (1012–3 ж. қайтыс болған) де қақтығысты. Қудаланып, кейін кешірілген Әбу Цениза 986 жылы Барселонаға барды. Ибрахим ибн Идрис әл-Хасани Альманзорды сатиралағаны үшін Африкаға жер аударылды. Альманзор ақын Әбу Марван әл-Жазириді түрмеге қамап, ол 1003 жылы қайтыс болды.

Субхтан ажырасу және саяси биліктің шоғырлануы

Ғалиб жойылғанда және Хишам халифалық міндеттерін орындай алмағанда, Алманзор билікті жалғастыруға дайындық жасауды, тіпті билікті ресми түрде алу мүмкіндігін қарастыра бастады. 989 жылы ол факихтарды өзінің үйі – Медина Альзахираны маңызды мешіт ретінде қабылдауға талпынды. 991 жылдан бастап ол ұлы Абд әл-Маликті, әл-Хақан Хишамға жасағандай, орналастырды: оны халифат армиясының камералысы және жоғарғы күзетшісі етіп тағайындады, бірақ Алманзор өзі бұл қызметтерден бас тартпады. Сонымен қатар, ол қадидің аға кеңесшілеріне кеңес беретін факихтерге өзінің Хишамның қабілетсіздігіне және мемлекетте осы лауазымды атқара алатын басқа адамның болмауына байланысты халифаның орнын баса алатынын ұсынды. Хишамның жас болуына байланысты бұрынғы регенттік енді оның міндеттерін орындай алмауымен ақталуы мүмкін емес еді. Факихтердің пікірі теріс болды: егер Хишам болмаса, заңгерлердің пікірінше, билік Мұхаммедтің руының басқа бір мүшесіне өтуі керек. Алманзор бұл шешімді көңілсіз қабылдады және келесі жылдары халифаның өкілеттігіне сай келетін билікті біртіндеп өзіне алды: ол халифаның емес, өзінің мөрімен ресми тағайындамаларды бекітті, оның атынан әрекет ететініне қарамастан, жаңа монета сарайын тағайындады, жаңа атақтар алды және әкімшіліктің бір бөлігін Медина Альзахираға көшірді. Ол сондай-ақ жұма намазында халифадан кейін өзінің есімін атауға мәжбүр етті және әл-Захирада билеушіге паралель сарай ұстады. 991 жылы палатаның қысымымен факихтер кеңесі Медина Альзахираны маңызды мешітке айналдыру туралы бұрынғы жағымсыз пікірін өзгертті, бірақ оны пайдалану көптеген белгілі кордобалықтар тарапынан мақұлданбады. Оның билікті басып алу әрекеті 996 жылы Алманзор мен Субх арасындағы ұзақ созылған одақты аяқтады. Субхтың өкілі ретінде жиырма жыл қызмет еткеннен кейін, Алманзор халифаның анасымен және оның жақтастарымен бетпе-бет келді. Одақ ыдырағаннан кейін Субх Алманзорды жоюға бар күшін салды, оның барлық қарсыластарымен және жауларымен бірікті және сарайды Алманзорды қолдайтын және оның билігін сақтап қалуға тырысатын бір топ пен Субхты қолдайтын және оның ұлы арқылы үкіметті басып алуды мақсат ететін екінші топқа бөлді. Екі топ арасындағы қақтығыс Субхтың палата иесіне қарсы көтеріліске қаржыландыру үшін патшалық қазынасынан сексен мың динар алуымен туды. Алманзор сарайдағы өзінің агенттері арқылы осы туралы білді және уәзірлер мен факихтер кеңесіне қазынаны өзінің Медина Альзахирадағы резиденциясына ауыстыру туралы өтініш жасап, сәтті әрекет етті, Субхтың ұрлығын гаремнің тонауы деп сипаттады. Алманзор ауырған кезде Субх сарайды басып алып, ауыстыруға кедергі келтіруге тырысты. Алманзордың ұлы Абд әл-Малик уәзірлердің қолдауын алды. Халифа 996 жылдың мамыр айының соңында анасының көтерілісін жоққа шығарды және Абд әл-Малик оны да, қазынаны да күзетуге алды. Ол басқарған көтеріліс қаржының жоғалуы мен азайып қалған қолдаушыларының жеңілісіне байланысты күшіне жоғалтса да, ол бұрын алған ақша Субхқа Магрибте көтеріліс ұйымдастыруға мүмкіндік берді. 997 жылдың күзінде Алманзор бұл көтерілісті басуға үлкермегенмен, ол жарым аралда қолдау таппады. Өзінің және ұлы мен мұрагерінің беделін нығайту үшін Алманзор халифа мен оның анасымен шеру ұйымдастырды. Бұл шеру халифаның Алманзорды қолдайтынына қатысты кез келген күмәнді жоюға көмектесті және осылайша Магрибтен бастау алған Зири ибн Атияның айыптауларын жоққа шығарды. Шеруден кейін Хишам барлық жайлылықтарымен, бірақ биліксіз Медина Альзахираға қамалды, оның анасы да сол жерде тұтқындалған болуы мүмкін. Бұрынғы одақтасымен болған қақтығыста жеңіліске ұшыраған ол 999 жылы көп ұзамай қайтыс болды. Алманзор халифаға адалдық сертін қайтадан бекітті, оның билігін отбасына жүктеу шартымен. Ол ұлын Солтүстік Африкадағы көтеріліске қарсы күресуге жіберіп, барлық әкімшілік билікті өзіне алды. Ол діни басшылардың мақұлдауын күтті, олар ықтимал азаматтық соғыстан қорқып, Алманзордың тұрақтылықты және әлсіз Хишамның тағын сақтауды қамтамасыз ету позициясын қолдады. Мемлекеттік билік екіге бөлінді: Алманзор халифаның символдық және заңды билігін жүзеге асыруын тоқтатып, палата иесі мен оның мұрагерлері, йемендік мофариттер болғандықтан және Пайғамбардың қанынан емес, халифат саясатын бақылады.

Әскер мен әкімшілік реформасы

Алманзордың уақыт билігі мен рухани билік арасындағы ажырым, Хишамның халифа ретінде әскери күштердің маңыздылығын арттырды, ол – халифаның өзіне қарсы салық төлеуді қамтамасыз ететін құрал. Алманзор әл-Хакам және оның алдыңғылары бастаған әскери реформаларды сәтті жалғастырды. Бір жағынан, ол өзінің әскери күшін астанада қамтамасыз ету үшін де, өзінің көптеген науқандарына күш-жігердің болуын қамтамасыз ету үшін де қажетті тұрақты әскердің кәсібилігін арттырды, бұл оның саяси заңдылығының көздерінің бірі. Бұл саясат салықтар мен басқа да кәсіби емес әскерлерге басымдық берді, оларды ол кәсіби әскерлерді қолдауға арналған салықтармен алмастырды, олар көбінесе сакалибалар немесе магрибтер болды, бұл әл-Андалустың тума тұрғындарын әскери қызметтен босатты. Сакалибалар мен берберлерді жалдау жаңалық емес еді, бірақ Алманзор оны кеңейтті. Екінші жағынан, ол халифаттың тұрақты әскерінен айырмашылығы, негізінен өзіне адал болған және астананы басқаруға қызмет еткен жаңа бөлімшелерді құрды. Әмір Абд әл Рахман I-ші берберлер мен сакалибаларды қырық мыңнан тұратын тұрақты әскерге айналдырды. Әмір Мұхаммед I кезінде әскер саны отыз бестен қырық мыңға дейін жетті, олардың жартысы – сириялық әскери контингенттер. Бұл жалдамалылар мен құлдарды жалдауға деген үлкен күш, христиан жылнамашыларының айтуынша, "әдетте саррацендер әскерінің саны 30, 40, 50 немесе 60 мың адамнан тұрады, тіпті ауыр жағдайларда олар 100, 160, 300 және тіпті 600 000 жауынгерге жетеді". Алманзордың заманында Кордованың әскері "империяның барлық аймақтарынан" 600 мың жұмысшы мен 200 мың жылқы жинап алатын болған. Өз билігіне төнген ықтимал қатерді жою және әскери тиімділікті арттыру үшін Алманзор арабтардың жетіспеушілігіне байланысты құлдырап бара жатқан тайпалық бірліктер жүйесін жойды және шекараларда псевдофеодализмді орнатты. Әр түрлі тайпалардың әрқайсысының өз қолбасшысы болды және бұл үздіксіз қақтығыстарға әкелді. Оны әкімшілік қызметкерлерінің бұйрықтары бойынша айқын адалдығы жоқ аралас бірліктермен алмастырды. Жаңа әскердің өзегі Магриб берберлерінің күштерінен қалыптасты. Андалусия армиясындағы арабтар, берберлер және славяндар арасындағы этникалық бәсекелестікті Алманзор өзінің билігін сақтау үшін шеберлікпен қолданды. Мысалы, армияның әрбір бөлімшесі әртүрлі этникалық топтардан құралуын бұйырды, сондықтан олар оған қарсы бірікпеді; және осылайша ықтимал бәсекелестердің пайда болуына жол бермеді. Алайда, олардың орталықтандырылған фигурасы жоғалғаннан кейін, бұл бірліктер 11-ғасырдағы Азаматтық соғыстың негізгі себептерінің бірі болды. Берберлердің қатарына жақсы төленген христиан жалдамалы әскерлері қосылды, олар Алманзордың жеке күзетшілерінің басым бөлігін құраған және христиан аумақтарындағы науқандарына қатысты. Алманзордың өзінен бұрын болған реформаны аяқтауы тұрғындарды екі тең емес топқа бөліп жіберді: көпшілік салық төлеушілер мен шағын кәсіби әскери тап, әдетте, арал сыртынан. Әскери күштердің көбеюі және олардың ішінара кәсібиленуі оларды ұстап тұру үшін қаржы шығындарының өсуіне әкелді. Бұл әскерлерге ақы төлеу үшін олжа мен жер өндіретін науқандарды жүргізуге қосымша ынталандыру болды. Бұл жерлер жауынгерлерге төлем ретінде берілгеннен кейін алым-салық төленеді және шекаралық отарлау жүйесімен жұмыс істеуден бас тартады. Халифа әскерін әскери бостандық алу үшін салық төлеуші шаруалар қаржыландырады. Оның құрамына жергілікті рекруттар мен шетелдік жалдамалылар – бербер отаршылары, славян және қара құлдар, жалдамалы христиан компаниялары және джихади еріктілер кіреді. Сол кезде әл-Андалус Дар Джихад немесе "джихад елі" деп аталды және көптеген еріктілерді тартты, ал олар жалпы әскермен салыстырғанда салыстырмалы түрде аз болса да, олардың шайқастағы құлшынысы бұған өте көп шығын келтірді. Қазіргі зерттеулерге сәйкес, бұл жалдамалы контингенттер Халифа әскерінің жалпы санын Абдул Рахман III кезінде отыз немесе елу мыңнан елу немесе тоқсан мыңға дейін ұлғайтуға мүмкіндік берді. Эварист Леви Провансаль сияқты басқалар, Алманзормен бірге майданда болған Кордоба әскерлерінің саны отыз бес мыңнан жетпіс немесе жетпіс бес мыңға дейін сарбаз болды деп санайды. Қазіргі заманғы сандар қарама-қайшы: кейбір деректер бойынша олардың әскерлері екі жүз мың атты және алты жүз мың жаяу сарбаздан құралған, ал басқалары он екі мың атты, үш мың атлы бербер және екі мың сүдан, африкалық жеңіл жаяу әскерінен тұрды. Жылнамаларға сәйкес, Асторға және Леонға шабуыл жасаған науқанда Алманзор он екі мың африкалық және бес мың әл-Андалус атты әскерлерін, сондай-ақ қырық мың жаяу әскерін басқарды. Оның соңғы науқандарында қырық алты мың атты әскерді жұмылдырғаны, ал тағы алты жүз жасақпен күзеткені, жиырма алты мың жаяу әскері, жүз екі жүз скаут немесе "полиция" және жүз отыздан астам барабаншы болғаны айтылады. Немесе Кордова гарнизоны он бес мың атты әскерден тұрды және тағы да көптегені солтүстік шекарада шашыраңқы жасақтарда сақталды. Алайда, басшының әскері, тіпті ең амбициялық науқандарында да, жиырма мың адамнан аспағаны әлдеқайда ықтимал. 11-ғасылға дейін ешбір мұсылман әскері науқанда отыз мыңнан аспағанын, ал 8-ғасылда Пиреней таулары арқылы жасалған экспедициялар он мың адамды құраса, сондай-ақ түбектің солтүстігіндегі христиандарға қарсы жасалғандар одан да аз болғанын айтуға болады. Әмір әл-Хакам I кезінде үш мың атты және екі мың жаяу әскерден тұратын сарай күзеті құрылды, олардың барлығы славян құлдары болды. Бұл екі түрдегі әскерлер арасындағы пропорция Алманзордың реформаларына дейін сақталды. Солтүстік Африкалық атты әскерлердің көптеп қосылуы жаяу әскерді қамалдар мен бекіністерді қорғауға бейімдеді. Бұл реформа бүкіл тайпаларды, әсіресе бербер атты әскерлерін түбектің ішіне көшіруге әкелді. Түбектік науқандардың негізгі қаруы, жылдамдық пен күтпеген шабуылды қажет ететін жеңіл атты әскер болды. Оларға қарсы тұру үшін кастилиялықтар 974 жылғы Кастрохерис фуэросы арқылы жылқы ұстауға дайын еркіндік иелерін ақсүйектерге айналдырып, "виллайн рыцарьдары" ролін құрды. Ұқсас себептермен барселона графы Боррель II, Кордобамен күрескенде атқа мінген қарумен күрескендерге әскери мәртебе берген "homes de paratge" фигурасын құрды. Абд әл-Рахман III кезіндегі кезеңде теңіз күшінің маңызды рөлі Алманзор кезінде тек Магриб пен Иберия арасындағы жаяу әскерін тасымалдау құралы ретінде ғана қызмет етті, мысалы, 997 жылы Сантьяго-де-Компостелаға жасалған науқандағы Алькасер-ду-Сал кемелері. Осы кезеңде Кордова маңындағы зауыттарда әскери өнеркәсіп гүлденді. Олар айына мың садақ және жиырма мың жебе, сондай-ақ жылына 1300 қалқан және үш мың науқандық жинақтар шығара алатындығы айтылды. Ал флоттың портының желісі Атлант мұхитындағы Алькасер-ду-Салда жаңа базамен күшейтілді, ол 980-ші жылдарда қайта жаулап алынған Коимбра аймағын қорғады және Сантьягоға жасалған науқанға қатысқан бөлімдердің бастапқы нүктесі болды. Жерорта теңізі жағасында теңіз қорғанысы әл-Мария базасында, қазіргі Альмерияда шоғырландырылды. Флоттың кеме жасаушылықтары 944 жылы Тортосада салынған. Халифаттың теңіз қорғанысын Абд әл-Рахман ибн Мухаммад ибн Румахис бастады, ол әл-Хакам II-ге қызмет еткен және Эльвира мен Печина қазысы болған тәжірибелі адмирал. Ол әл-Магус шабуылдарын тойтарды.

Діни ортодоксалдылықты қорғау және билікті заңды ету

Алмазор билігін нығайту үшін қолданған құралдарының бірі – оның соты болды, онда жазушылар мен ақындар оның қасиеттерін жырлап, осы мақтауларды халық арасында насихат ретінде пайдаланды. Алманзордың тұрақтылығы мен гүлденуі, сондай-ақ исламды қорғауы, түрлі илаһи амалдар арқылы көрсетілді, бұл оған халықтың қолдауын әкелді. Осы амалдардың ішінде жорықтарында өзімен бірге алып жүрген Құранның көшірмесі және Кордоба мешітінің кеңейтілуі (987–990) де болды. Шамберленнің саяси амбициялары мәдениет пен дінге маңызды әсер етті, оны қолдауға мәжбүр болды. Оның ислам басшысы ретіндегі бейнесі исламдық емес деп есептелген кейбір ғылымдардың цензуралануына және әл-Хакамның маңызды кітапханасынан діни бұзықшылық деп танылған еңбектерді тазалауға әкелді. Оның саяси мүдделері билігі әлі бекемделмеген кезде заңгерлердің құрметін алуын қажет етті, сонымен қатар мәдениетті бағалағанына қарамастан, логика, философия және астрологияны сынауға итермеледі. Оның діни мәселелерге араласуы, оның кейбір ұсыныстарына қарсы болған Ибн Зарбтың өлімінен кейін, өзінің тәжірибелі қади болған туысын бас қади қылып тағайындауына себеп болды. Дегенмен, оның дінді қорғауының басты көрінісі – христиан мемлекеттеріне қарсы әскери науқандары болды, бұл халифалар бұрын қолданған, бірақ Алманзор оны шектен тыс қолданған заңдылық әдісі еді. Бір-бірінен кейін келген жеңістер, мемлекетке уақытша пайда әкелсе де, Халифат пен солтүстіктегі жау мемлекеттерде зор насихаттық эффект берді. Оның саяси мансабындағы әрбір дағдарысқа ол ірі және/немесе бірнеше әскери науқандармен жауап берді. Науқандардың экономикалық әсері де оң болды, себебі олжа – әсіресе көптеген құлдар – және шекаралардың қамтамасыз етілуі осы науқандардың нәтижесінде болды.

Мағриб елдері

Кордобаның азық-түлік өндірісінің шала болуы Омейядтарды Магрибтен жабдықтауға және осылайша аймақтағы Фатимидтердің кеңеюіне қарсы тұруға мәжбүр етті, бұл олардың жабдықталуын қауіпке тікелей қойды. Мәселе Батыс Жерорта теңізінің сауда бақылауы болды. Иберия түбегіндегі жорықтарынан және мансабының басында Ғалибпен бірлесіп жүргізгенінен өзгеше, Алманзор Магрибтегі шайқаста жеке қатыспады, тек қадағалаушы рөл атқарды. Шайқастың тиімді басқаруы оның бағыныштыларының қолында болды, оларды ол салтанатты түрде Алгесирасқа алып барып, әскерлерді боғаздан өтетін кезде шығарып салды. Абд әл-Рахман III 951 жылы Сеута мен Танжерді жаулап алып, нығайтты, бірақ 955 жылы Альмерияда Омейяд флотын өртеп жібергеннен кейін 958–959 жылдары Фатимидтердің Магрибті басып алуына тосқауыл қоя алмады. 971 жылы Омейядтар тағы да ауыр жеңіліске ұшырады. 972 жылы Фатимидтердің Мысырға жорығы Омейядтарға тиімді болды, олар Фатимидтердің қолдауындағы Санхаджа бербері Булуггин ибн Зиримен бетпе-бет келді. Халифаттың стратегиясы Сеутаны нығайтудан басталды, онда үлкен гарнизон орналастырылды. 978 жылдың мамыр айында Зената тайпалары транс-Сахаралық алтын, тұз және мата сауда жолдарының солтүстік шетіндегі Сиджильмаса қаласын басып алды, онда олар қаланың жаулап алушысы Джазрун ибн Фулфул басқаратын Кордованың княздығын құрды. Алманзордың жалғастырған Омейяд саясатының табысы оған бербер тайпаларының шабуыл күшін оның заңдылығын мойындаған аймақтарды кеңейтуге және Кордованың қорғауын қабылдағандардың арасындағы қақтығыстарды шектеуге бағыттады. Бұл жеңіс Хишам мен Алманзорға үлкен бедел әкелді және Фатимидтерді ренжітті, себебі осы қала олардың негізін қалаушысы Бербер Кутама тайпасы алдында пайда болған еді, бұл оларға Фатимидтердің ықпалына қарсы тұруға мүмкіндік берді. Ибн Зири жеңісті жорық жүргізіп, уақытша Зенатаны күйретіп, Сеутаны қоршауға алудан бұрын Батыс Магрибтің көп бөлігін қайта жаңартты. Ол жердегі босқындар Алманзордан көмек сұрады, ол 984 жылы қайтыс болғанға дейін Омейяд жақтастарын қудалаған Ибн Зириді кері қайтару үшін Алгесирасқа дейін ертіп келген үлкен әскерді жіберді. Алайда Ибн Зиридің әсері уақытша болды: оның қайтысымен аймақтың көптеген тайпалары Кордованың діни билігін қайтадан қабылдады. 985 жылы, өзін халиф деп жариялаған Идрисид Аль Хасан ибн Каннун Фатимидтердің Мысырдағы сарайындағы паналаудан оралғанға дейін, Алманзор Магрибке кесіп өткен жаңа әскерді шығарып салды, оған оның туысы басшылық етті. Кейіннен Алманзордың үлкен ұлы және Сарагосаның губернаторы, оның әкесі басшылық еткен күштер жіберілді. Идрисидтер оның берілуіне келісіп, Кордова сотына барды, бірақ Алманзор оны қалаға бара жатқанда өлтірді, ал кейіннен бүлікшіге қауіпсіз жол берген оның ағайынын жазалады. Омейядтарға адал түрлі тайпа басшылары арасындағы келіспеушіліктер бір дағдарысқа әкелді: Алманзордың Маграва берберлерінің Зири ибн Атияға көрсеткен ықыласы басқа басшыларды ренжітті, олар қарулы көтеріліс көтерді. Олар 991 жылдың сәуір айында шайқаста қаза тапқан Фездің кордобалық губернаторы мен Ибн Атияны жеңді. Осы жеңілістен кейін Алманзор аймақты Ибериялық делегаттар арқылы басқаруға тырысудың орнына жергілікті бербер басшыларына басқаруды беру қажеттігін түсінді. Бұл стратегия жергілікті тайпалардың Омейядтарға қолдау көрсетуін мақсат етті. Негізінен, жорықтардың тағдыры түрлі тайпа басшыларының өзгеріп отыратын адалдығына байланысты болды, алайда, жалпы алғанда, Зената Омейядтарды қолдаған кезде Санхаджалар Фатимидтерді қолдады. Алманзор территорияны Ибн Аттия мен Фатимидтерден бас тартқан басқа тайпа басшысы - Аль Мансур ибн Булуггиннің ағасы, Булуггин ибн Зиридің ұлы мен мұрагері арасында бөлуге тырысты. Сөйтіп, Алманзор Халифаттың барлық жерлерін Ибн Аттияға берді, ол 994 жылы Фатимидтердің көтерілісшілері мен жақтастарын жеңіп, Оуджаға негізделген кішкентай княздықты құрды. 996–998 жылдардағы Алманзор мен патша отбасы арасындағы дағдарыс оның және Ибн Атияның арасындағы қақтығысқа әкелді, ол Алманзордың халифаға деген көзқарасын құрметсіздік деп санады. Ибн Атияның өз билігіне қауіп төндіретінін сезіп, Алманзор оны қызметінен босатып, оған қарсы күштерін жіберді. Бану Маграва, Бану Ифран және Бану Микнаса Андалустың Танжерге қоныс аударған күштеріне қосылды, көп ұзамай Алманзордың ұлы, бұл кезде жасыратын кеңесші басқарған күштер келді. 998 жылдың тамыз айының басында Алманзор өзі Алгесирасқа көптеген күштермен келді, олар жорыққа қатысуға тағайындалған. 10 қазан 998 жылы Абд әл-Малик Ибн Атияны жеңіп, қашқын қылды, алайда Алманзор Омейяд әкімшілігіне жергілікті қолдау іздеуді жалғастырды. Оның қайтысына дейін аймақтың аумақтық басқаруы Ибериялық шенеуніктердің қолында қалды. Магрибтегі жорықтар Иберия саясаты үшін де маңызды салдарға әкелді: Алманзор бербер әскерлерін және басшыларын түбектің өзіне әкелді, оларды жеке әскерлерін құру үшін де, христиандық территорияларға жасалған жорықтардағы жасақтар ретінде де пайдаланды. Олардың кейбіреулері тіпті визирлер болып тағайындалды, бұл олардың кейде құрметтен түсуіне кедергі болмады.

Жалпы сипаттамалары

950 жылы Леондық Рамиро II қайтыс болғаннан кейін, оның патшалығы, Памплона патшалығы және Барселона графының билігі Кордобаның үстемдігін жыл сайынғы салық арқылы мойындауға мәжбүр болды, салық төлемеу жазалау науқандарына әкелді. Алманзор 977 жылы осы науқандарды бастады және 1002 жылы қайтыс болғанға дейін оларды жалғастырды, бірақ олардың көп бөлігі оның ең қуатты кезінде, соңғы жылдарына шоғырланды. Магрибтегі жорықтармен қатар, Алманзор Ибериядағы христиан мемлекеттеріне қарсы соғысқа берілді. Әртүрлі дереккөздер нақты есептер бойынша келіспесе де, ол шамамен елу алты науқан жасағаны, олардың жиырмасы 977-985 жылдар аралығында өткені айтылады. Осы шабуылдарда Алманзор саяси және экономикалық орталықтарға жасалған шабуылдарды діни маңызы бар орындарға жасалған шабуылдармен теңдестірді. Танымал шабуылдар, атты әскердің шабуылдары және "асейфа" (сөзбе-сөз "жазғы науқандар"), христиандар "кюней" деп атаған, тактикалық және экономикалық мақсаты жаудан тұтқындар мен мал-мүліктерді алу болды; стратегиялық тұрғыдан олар христиандардың қамалдардан, бекіністі қалалардан немесе олардың жақын аймақтарынан тысқары ұйымдасқан өмірді дамытуына кедеріс келтіретін, тұрақты қауіпсіздіксіздік күйін тудыруға тырысты. Науқандардың қысқа мерзімділігі және олардың жеткен жерлерінің қашықтығы олардың ерекшелігі болды. Көптеген шабуылдардың әскери табысқа ие болғанына қарамастан, олар мемлекеттің ұзақ мерзімді құлдырауына жол бермеді. Олар христиандардың қайта қоныстануын тоқтатты және маңызды бекіністер мен қалаларды қиратты, бірақ Алманзор олжалаған аумақтарды сирек басып алғандықтан, шекараны айтарлықтай өзгерте алмады. Дуро аңғары науқандардың салдарынан ең көп зардап шеккен және ең осал аймақ болды. Астуриядағы демографиялық қысымға байланысты оны қайта қоныстандыруға тырысқан христиан қоныс салушылары осы аймаққа бағытталды. Бұл аймақ Кантабрия тауларымен қорғалған, ол өзін қорғауға қабілетті болды, Леон мен Галисиядан өзгеше, олар мавр атты әскерінің шабуылдарына көбірек ұшырады. Шындығында, Алманзордың науқандары Кантабрия жағалауын қоспағанда, бүкіл христиандық Испанияға жетті және Леон мен Галисияның Астурия тәжінің үстемдігіне бекінуіне, бірақ патшалықтың кеңеюінің әлсіздігіне байланысты әлі де үлкен автономиямен үлес қосты.

Ғалибпен алғашқы жорықтар

Алғашқы сегіз жорық оның қайын атасы Ғалибтің қолдауымен жүргізілді. Олардың ішінде Саламанка жерлерінде үш (977 жылы екі және 978 жылы бір), тағы бірі Куэльарға қарсы (сол жылы), бірі Памплона мен Барселонаға қарсы (978 жылғы ұзақ жазғы наурыз), бірі Замораға қарсы (немесе, мүмкін, Ледесма, басқа авторлардың айтуынша, 979 жылдың көктемінде) және бірі Сепульведаға қарсы (979 жылдың жазында, ол айналасын қиратса да, оны бағындыра алмады). Сегізінші жорық 979 жылдың қыркүйегі мен 980 жылдың басында Магрибке бағытталған әскерлерді Алгесирасқа сүйемелдеуі болды. Тоғызыншы жорық 980 жылдың көктемінде өтті, осы кезде Алманзор мен Ғалиб арасындағы ажырым болды және ол Ғалибтің Атиенцада Алманзордың күйеуіне жасаған күтпеген шабуылынан кейін "сатқындық жорығы" деп аталды. Бұл шабуылдан кейін Кастилия арқылы қысқа шабуыл жасалды. Келесі төрт шабуыл (980 жылдың күзінде, келесі жылдың көктемінде екі және жазда) екі қарсыластың арасындағы қақтығыс кезінде болды. Соңғы жорық – Алманзордың Ғалибке қарсы жеңісі кезінде, ол өзінің қарсыласының жақтастары ұстап тұрған Атиенца мен Калатаюд бекіністерін қайта бағындырды.

Памплона мен Каталония округтеріне шабуылдар

982 жылы ол Кастилия, Памплона және Жирона франктарына қарсы «үш елдің жорығын» бастады, бұл Памплона королі Санчо II-ні Альманзорға Абда есімді қыз беріп, оған міндеттеме жасады. Осы одақтан Альманзордың саяси династиясының соңғы өкілі – Абд әл-Рахман Санчуэло дүниеге келді. 985 жылы Леон мен Кастилияны бағындырғаннан кейін, ол шілде айының басында қатаң түрде ұстап, Барселонаға шабуыл жасады. Альманзор бұрын 978 жылдың жазында да осы аймаққа шабуыл жасаған болатын, онда бірнеше ай бойы Барселона жазықтарын және ондаған жыл бұрын Барселона графтары бағындырған Таррагонаның бір бөлігін қиратты. Шамамен үш айға созылған жорықта ол флоттың көмегімен қаланы басып алды, виконт Удалард I және архидиакон Арнульфты тұтқынға алды, сондай-ақ Сант-Кугат-дель-Валлес және Сант-Пере-де-лес-Пуэллес монастырларын тонады.

Леон мен Кастилияға қарсы жаңа науқандар

987 жылы ол Коимбраға қарсы екі жорық жасады, оны екінші жорықта 28 маусымда бағындырды. Бұрынғы шабуылдар тонау мен қиратуға бағытталған болса, бұл жолы ол аймақты мұсылмандармен қайта қоныстандырды, олар 1064 жылға дейін осы аймақты ұстап тұрды. 988 және 989 жылдары ол Леонның Дуэро аңғарын қайтадан талқандады. Галисияға жол ашатын Замора, Торо, Леон және Асторга қалаларын шабуылдап, Бермудоны Галисия графтарының арасында паналауға мәжбүр етті. Шабуылдарының басым бөлігін Леонға бағыттап, 990 жылдан бастап Кастилияға қарсы күшін жіберді, оған дейін ол отыз бір жорықтың төртеуіне ғана қатысқан еді. Алайда, Леонның батысы 990 жылдың желтоқсанында соңғы шабуылға ұшырады, нәтижесінде Мондего өзенінің қорғаныс желісіндегі Монтемор-о-Велью мен Висеу қалалары берілді, бұл, мүмкін, Бермудоның Омейядтардың «Пидра Сека»сына берген паналағы үшін жаза болды. Оның ұлы Абдулланың Толедо және Сарагоса губернаторларымен құпия келісімде болуы мақсатты өзгертуге себеп болды. Абдулла Сарагосаның тұтқындалған губернаторымен бірге сөз байласуға қатысқаны үшін әкесінің ашуынан қорқып, Кастилия графы Гарсия Фернандеспен паналау үшін қашып кетті. Баласын жазалау және оны ұстап беруге мәжбүрлеу үшін ол тамыз айында Осма қаласын басып алып, қаруландырды. Ауқымды шабуыл мақсатына жетті және 8 қыркүйекте Кастилия графы екі жылдық бітім шартымен Абдулланы әкесіне қайтарды. Кастилиядан кейін, келесі жылы ол Памплона патшалығына шабуыл жасады. Санчо II 992 жылдың соңында Халифаттың астанасына сапар шегу арқылы Кордоба басшысын ынталандыруға тырысты, бірақ бұл 994 жылы оның жерлеріне жаңа шабуыл жасалмайтынын қамтамасыз етпеді. Онжылдықтың соңғы жартысында Памплона Халифатқа толығымен бағынды, және олар Кордобаның жазалау жорықтарынан қашуға үнемі тырысты. 993 жылы Альманзор белгісіз себептермен Кастилияға тағы шабуыл жасады, бірақ Сан-Эстебан-де-Гормазды бағындыра алмады, тек оның айналасын тонады. Келесі жылы ол Клуниямен бірге оны басып алды. Сан-Эстебанның жоғалуы Кастилияның Дуро бойындағы қорғанысын әлсіретті, ал Клунияны басып алу Арланзаның оңтүстігіндегі жерлерге қауіп келтірді. 994 жылдың соңында Бермудо II мен Кастилия графының қызының үйлену тойына орай, Альманзор Леон мен Асторганы, 988 жылдан бері Леонның астанасын басып алып, аумақты қиратты, мүмкін, Сантьяго-де-Компостелаға қарсы болашақ жорықты жеңілдетуді көздеген шығар. 995 жылдың мамырында Кастилия графы Гарсия Фернандес Дуэро маңындағы шайқаста жараланып, тұтқынға алынды және оны тұтқынға алғандардың күтіміне қарамастан, Мединаселиде қайтыс болды. Оның орнын ақылды ұлы Санчо иеленді, ол Кордоваға қарсы әкесімен соғысып, 995 және 1000 жылдар аралығында Халифатпен бейресми бітімге қол жеткізді. Кастилия мен Альманзор арасындағы байланыс жаңа графтың әпкесінің бірін Альманзорға әйел немесе сақшы ретінде беру арқылы нығайтылды. «Баск» лақап атымен танылған Уррака Санчес, әкесі Санчо II Памплонадан Альманзорға берілгеннен кейін арабша Абда есімін қабылдады. Уррака мен Альманзордың Абд ар-Рахман Санчуэло есімді жалғыз ұлы болды, ол Кордова халифасы Хишам II-нің бас министрі болды. Бұрынғы графты қолдаған Бану Гомес, Сальдания графтары және Кордованың бұрынғы одақтастарына жаза ретінде олардың Карион ордасына шабуыл жасалды, ол Сан-Роман-де-Энтрепенас монастырына дейін жетті. 995 жылдың соңында Портудан оңтүстік-шығысқа қарай Агиарға қарсы жаңа шабуыл жасау Бермудо II-ні бұрынғы Омейядтардың қастандықшысы «Пидра Секаны» қайтаруға мәжбүр етті.

Сантьяго-де-Компостела және оның кейінгі жорықтары

996 жылы ол Леонға тағы да шабуыл жасап, Асторганы қиратты, осылайша олардың алым-салық төлеуін қайта жаңартуға мәжбүр етті. 997 жылдың жазында, епископ Педро де Мезонцо қаладан эвакуацияланғаннан кейін, ол Сантьяго-де-Компостеланы тонады. Алманзордың әскерлері тамыздың ортасында қалаға жетті, бұл оның жеке әскерлері, христиан одақтастары және флоттың бірлескен операциясы болды. Олар апостол Ұлы Яковқа арналған, қабірі бар делінетін Римге дейінгі храмды өртеп жіберді. Әулиенің қабірлік қалдықтарын алып қою, бұрынғы ғасырда паломниктік саяхаттарды тарта бастаған Сантьяго жолының жалғасуына мүмкіндік берді. Бұл науқан, Альманзор үшін үлкен жеңіс болды, себебі ол Сюбхпен ұзақ жылдарға созылған одақтың бұзылуымен бір уақытта болды. Леондықтардың күйреуі соншалық болды, ол Альманзорға Сантьягодан оралғанда Замораға мұсылман халқын қоныстандыруға мүмкіндік берді, ал Леон аумағындағы әскерлердің көп бөлігі Торо қаласында қалды. Содан кейін ол 998 жылы солтүстікке жорық жасаудан бас тартуға мүмкіндік беретін христиан феодалдарына бейбіт шарттарды таңды, бұл 977 жылдан бері алғашқы рет болды. 999 жылы ол шығыс шекарасына соңғы шабуылын жасады, онда Памплонадан өткеннен кейін Манреса және Багес жазықтарын тонады. Сәуір айында ол Кастилия графы Санчо Гарсияның анасының туыстары басқарған Палларс графтығына шабуыл жасады. Шабуылдардың себебі, Альманзордың Зири ибн Атияны басып тастауына байланысты, Памплона королі мен Каталония графтары Кордоваға төленетін алым-салықты тоқтатуға тырысқан болуы мүмкін. Сондай-ақ, 999 жылы қыркүйекте Бермудо II-нің қайтысы Альфонсо V-нің таққа отыруы арқылы Леонда жаңа биліксіздікке әкелді, бірақ бұл Памплона және Кастилия ғана емес, Альманзордың бұрынғы христиан клиенттерін біріктірген кең анти-Кордова одағының құрылуына кедергі келтірмеді. Осы уақытқа дейін Кордованың өңіріне шабуылдардан қашып келген адал одақтас болған Санчо Кастилия одаққа қосылды және Альманзорды шабуыл жасауға итермеледі. Ол үлкен күш жинады, өзінің және одақтастарының әскерлерін біріктірді, Клунияның солтүстігінде Кордова әскерлерін күшті қорғаныс позициясында тоқтатып алды. Сервера шайқасында (1000 жылдың 29 шілдесі) Альманзордың әскері сегіз жүз атты әскердің араласуынан кейін жеңіске жетті. Жеңістен кейін, жыл соңында Альманзор батыс шекарасына тағы бір шабуыл жасады, 1000 жылдың 2 желтоқсанында қатты қарсылықты жеңіп, Монтемор-о-Вельюді алды. Серверадағы жеңілістен кейін Памплона патшалығы 1000 жылы, сондай-ақ 1001 және 1002 жылдары бірнеше шабуылға ұшырады. Серверадан кейін Альманзор, денсаулығы нашарлап, кейде паланкинмен тасымалдануға мәжбүр болғанына қарамастан, шабуылдардың жиілігін арттырды. Оның соңғы, жеңіске жеткен жорығы 1002 жылы болды, ол жиырма жылдан бері подаграмен ауырып, өлім аузында жатқанда жасалды. Ол Серверадағы жартылай жеңілісті қорғап, осы жеңіліске жақын болған одақтың архитекторларының бірі болған Кастилия графы Санчоны жазалауды мақсат етті. Сан-Милан-де-ла-Коголла, Кастилияның қасиетті қамқоршысы және Санчомен одақтас Памплона аумағында орналасқан, тоналып, өртелді. Памплонада Альманзор денсаулығының нашарлауына байланысты шегінуге бұйрық берді және астанаға жетпей Кордоваға бара жатқанда қайтыс болды. Альманзордың жеңіске жеткен жорықтары оның әскери тактик шеберлігіне және оның басқарған әскеріне байланысты болды, бұл жоғары кәсіби деңгейдегі, христиан патшалары мен графтарының қарсы шабуылдарына қарағанда әлдеқайда үлкен күш болды: "сирек жағдайда мыңнан аспайтын рыцарь немесе екі-үш мың адам". Олар көктем немесе жаз айларында жинаған әскерлер көбінесе жүзден аспайтын рыцарь мен жаяу әскерден тұратын. "Көбінесе кездесетін орташа көрсеткіш - әр екі-үш көмекші атты әскерге (көршілер және т.б.) бір рыцарь және әр екі-үш жаяу әскерге бір рыцарь". Сол кезде он немесе он бес мың адамнан тұратын әскер - үштен бір бөлігі рыцарь, ал қалғаны жаяу әскер - ортағасырлық билеуші шайқасқа қатысқанда жинап алатын ең үлкен күш-жігер болатын. Мысалы, мұсылмандық жорықтарда тек мыңнан он мыңға дейін адамнан тұратын құрамалар болды. "Он немесе он бес мың адамнан тұратын әскер барлық жағынан ерекше болып саналады және тарихшылардың азы ғана кейде соғыс кезінде осы сандарға қол жеткізілгенін мойындайды". Альманзор өзінің жорықтарында атты әскерге ерекше мән берді, сондықтан Гуадалкивир аралдарын жылқы өсіру үшін резервке алды. Севилья, Уэльва және Кадис маңындағы батпақтарда жылқы өсіруге қолайлы жайылымдар болды. Балеар аралдарынан қашырлар, Африкадан түйелер әкелінді, соңғылары Мурсия мен Лорка арасындағы жартылай шөлді аймақта өсірілді. Вальвеге сәйкес, "Көбінесе оның жорықтарына қатысқан он екі мың атты әскерлер әскери иерархияға тіркелген және әдеттегі әскерге тиіс нәрседен өзге, аттарымен, қару-жарақтарымен, тұру орындарымен, жалақыларымен және түрлі шығындарға берілетін сыйлықтарымен, сондай-ақ аттарына берілетін жеммен қамтамасыз етілген".

Ұрпақ және құлдар

Алманзордың жорықтары әмірлік кезеңіндегі саясаттың жалғасы болды: көптеген христиан құлдарын, танымал esclavos немесе франктарды, арабша Saqtïliba немесе Saqáliba (Siqlabi, "құлдың көпшесі") тұтқындау. Бұл олжаның ең табысты бөлігі болды және әскерлерге ақы төлеудің тамаша тәсілі болды, сондықтан көптеген науқандар құл шабуылдарынан аса ерекшеленбеді. Олардан гаремдерді басқару үшін қажетті евнухтар көптеп шықты; ал басқалары Верденде кастрацияланып, Лиутпранд Кремонскийдің мәлімдемесінше, Печинада немесе Альмерияда түсірілді. Дегенмен, ең құндысы – "сары және қызыл шашты галисиандықтар, басктар және франктарға деген сүйіспеншіліктеріне" сәйкес таңдалған әдемі қыздар еді. Олар көбінесе көк көзді, үлкен кеуделі, кең жамбасты, жуан аяқты және "патшалық отбасылардың гинекейлері мен аристократияның нағашылары мен заңды әйелдері ретінде ұсынылған" мінсіз тісті болды. Евнухтар сияқты, кейбір құлдар Жерорта теңізі жағалауына шабуыл жасаған қарақшылардан сатып алынды, ал басқалары викингтер арқылы бірнеше қолдан өткен славян немесе герман халықтарынан келді, сондай-ақ Суданнан әкелінген қара нәсілділер де болды. Алайда, құлдардың көп бөлігі ислам дінін қабылдап, сарайда жұмыс істеуге, оның ішінде евнухтар жұмысына тағайындалатын балалар еді. Яһудилер және, аздап болса да, мұсылмандар аудармашылар мен елшілер ретіндегі қабілеттерінің арқасында осы табысты саудаға қатысты. Алманзордың Әмири режимі кезінде әл-Андалустағы құл саудасы бұрын-соңды болмаған деңгейге жетті. Мысалы, мавр тарихнамаларында 985 жылғы шілдеде Барселонаны қиратқаннан кейін Алманзор жетпіс мың христианды тізгінмен байлап, Кордованың үлкен базарына әкелді, ал 983 жылғы шілдеде Симанкасты қиратқаннан кейін он жеті мың әйелді тұтқынға алып, он мың ақсүйекті түрмеге қамады делінеді. Бұл сандарды мұқият бағалау қажет, бірақ оның кезінде осы сауданың ауқымы ескерілгенде, Алманзор "құл импорттаушы" деп сипатталады. Кордованың қарапайым халқы тіпті оның мұрагерінен сауданы тоқтатуды өтінді, себебі қыздарына лайықты күйеу табу үшін күйеу беруге арналған соманы тым жоғары көтеруге мәжбүр болды, өйткені жас христиан құлдары соншалықты көп және арзан болғандықтан, көптеген ерлер мұсылмандарға үйленудің орнына оларды сатып алуды жөн көрді.

Өлім және мұрагерлік

Алманзор 1002 жылғы 9 тамызда Мединаселиде шамамен 65 жасында аурудан қайтыс болды. Өмірінің соңғы күндерінде, қайтыс болған шаңбара халифалық үкіметін ұлына тапсырды, ол әкесінің орнын басып алу және халифтің отбасын қолдаушыларының кез келген дүмпуінен сақтау үшін Кордоваға асықты. Historia silense былай дейді:

Оның денесі қыздары өз қолдарымен тоқыған, Торрокстағы ата-бабаларынан мұраға қалған мүліктің кірісінен алынған шикі матадан жасалған зығырдан тігілген көмлекпен жабылған. Оның денесі сарай ауласына жерленді, қызметшілері христиандарға қарсы шайқастан кейін киімдерінен шайқаған шаңмен жабылған. Араб тарихшысы Ибн Идаридің сөзіне сүйенсек, мармарға мына өлеңдер эпитафия ретінде қашалған:

Алманзор негізін салған әулет оның ұлы Абд әл-Малик әл-Музаффармен, содан кейін тағы бір ұлы Абд әл-Рахман Санчуэломен жалғасты, ол мұрагерлік билікті сақтай алмады және 1009 жылы өлтірілді. Әмирилердің құлауы әл-Андалустағы фетнаны, яғни орталықтандырылған халифаттың аймақтық тайфалық мемлекеттерге ыдырауына әкелген азаматтық соғыстың бастауы болды. Кейіннен, Калатаназор шайқасындағы жеңіліс туралы аңыз алғаш рет «Эстория де Эспанья» еңбегінде пайда болды және кейін басқа да құжаттарда толықтырылды. Дәстүр бойынша, «Калатаназорда Алманзор барабанын жоғалтты» (en Calatañazor Almanzor perdió el tambor) деген сөз жеңілістен кейін ол қуанышын жоғалтқанын білдіреді.