Орта ғасырлық христиан әскери жорығы: Иберия түбегі үшін күрес
Reconquista
Реконкиста: Еуропалық христиандық мемлекеттердің Иберия түбегіндегі мұсылман билігіне қарсы 718-1492 ж.ж. әскери жорықтары. Гранаданың құлауымен аяқталды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Орта ғасырлық христиандық әскери науқаны
Medieval Christian military campaign
Реконкиста (испан және португал тілдерінде «қайта бағындыру») немесе әл-Андалусты қайта бағындыру – мұсылмандық халифаттың Иберия түбегін жаулап алуынан кейін Еуропалық христиандық мемлекеттердің мұсылмандық мемлекеттерге қарсы жүргізген сәтті әскери науқандар сериясы. Реконкистаның басталуы дәстүрлі түрде Ковадонга шайқасына (шамамен 718 немесе 722 жыл) жатқызылады, онда астуриялық әскер әскери шабуыл басталғаннан бері мұсылмандық халифаттың күштеріне қарсы алғашқы христиандық жеңіске қол жеткізді. Оның шыңы 1492 жылы Гранада Насрид мемлекетінің католик монархтарына түсуімен келді. 12 ғасырда Реконкиста ең алдымен Португалия, Леон, Кастилия және Арагон мемлекеттерін дамытуға бағытталған саяси әрекет болды. Корольдің әрекеті жергілікті феодалдардың әрекетінен басым болды, сондай-ақ әскери ордендердің көмегімен және халықты қайта қоныстандыру арқылы қолдау табады. 12 ғасырда әлмохадтардың мұсылмандықтардың қайта өркендеуінен кейін, 13 ғасырда Лас-Навас-де-Толоса шайқасынан (1212), Кордова қамалынан (1236) және Севилья қамалынан (1248) кейін маврлардың ірі бекіністері христиан күштеріне түсті, осыдан кейін Оңтүстікте тек Гранада мұсылмандық анклавы ғана алым төлейтін мемлекет ретінде қалды. 1492 жылдың қаңтарында Гранаданың тапсырылуынан кейін бүкіл Иберия түбегі христиан билеушілерінің бақылауына көшті. 1492 жылдың 30 шілдесінде Альгамбра жарлығының нәтижесінде Кастилия мен Арагондағы еврей қауымдары – шамамен 200 000 адам – күштеп қуылды. Басқыншылықтан кейін Кастилия, Наварра және Арагондағы мұсылмандарды дінге көшіруге мәжбүрлеген бірқатар жарлықтар (1499–1526) жарияланды, олар кейіннен 1609 жылдан бастап бірқатар жарлықтар арқылы Испанияның Иберия патшалығынан қуылды. 1492 мен 1610 жылдар аралығында шамамен үш миллион мұсылман Испаниядан эмиграция жасады немесе қуылды. 19 ғасырдан бастап дәстүрлі тарихнамада Реконкиста термині бұрын жаулап алынған аумақтардағы вестгот мемлекетін қалпына келтіру деп есептелген нәрсе үшін қолданыла бастады. 19 ғасырдың екінші жартысында испан тарихнамасында бекітілген Реконкиста тұжырымы испан ұлттық санасының қалыптасуымен байланысты, испандық ұлттық және романтикалық ерекшеліктерге баса назар аударды. Бұл Морос и Кристианос фестивалінде көрініс тапқан, Оңтүстік-Шығыс Испанияның көптеген аймақтарында кең таралған, сондай-ақ бұрынғы испан колонияларының кейбір жерлерінде де кездесетін мереке.
The Reconquista (Spanish and Portuguese for "reconquest") or the reconquest of al Andalus was the successful series of military campaigns that European Christian kingdoms waged against the Muslim kingdoms following the Muslim conquest of the Iberian Peninsula by the Umayyad Caliphate. The beginning of the Reconquista is traditionally dated to the Battle of Covadonga (circa 718 or 722), in which an Asturian army achieved the first Christian victory over the forces of the Umayyad Caliphate since the beginning of the military invasion. Its culmination came in 1492 with the fall of the Nasrid kingdom of Granada to the Catholic Monarchs. In the 12th century, the Reconquista was above all a political action to develop the kingdoms of Portugal, León Castile and Aragon. The king's action took precedence over that of the local lords, with the help of the military orders and also supported by repopulation. Following a Muslim resurgence under the Almohads in the 12th century, the great Moorish strongholds fell to Christian forces in the 13th century, after the decisive Battle of Las Navas de Tolosa (1212), the Siege of Córdoba (1236) and the Siege of Seville (1248)—leaving only the Muslim enclave of Granada as a tributary state in the south. After the surrender of Granada in January 1492, the entire Iberian peninsula was controlled by Christian rulers. On 30 July 1492, as a result of the Alhambra Decree, the Jewish communities in Castile and Aragon—some 200,000 people—were forcibly expelled. The conquest was followed by a series of edicts (1499–1526) which forced the conversions of Muslims in Castile, Navarre, and Aragon, who were later expelled from the Iberian realms of the Spanish Crown by a series of decrees starting in 1609. Approximately three million Muslims emigrated or were driven out of Spain between 1492 and 1610. Beginning in the 19th century, traditional historiography has used the term Reconquista for what was earlier thought of as a restoration of the Visigothic Kingdom over conquered territories. The concept of Reconquista, consolidated in Spanish historiography in the second half of the 19th century, was associated with the development of a Spanish national identity, emphasizing Spanish nationalist and romantic aspects. It is rememorated in the Moros y Cristianos festival, very popular in parts of Southeastern Spain, and which can also be found in a few places in former Spanish colonies.
Тұжырымдама және қолданылу мерзімі
Реконкиста термині орта ғасырлардағы Иберия түбегіндегі христиандар мен мұсылмандар арасындағы күресті сипаттау үшін қолданылған, бірақ бұл термин сол кезеңнің авторларында кездеспейді. Ортағасырлық тарихнамада термин ретінде қалыптасуы, оның сілтеме жасайтын оқиғалардан кейін ғасырлар өткен соң болғандықтан, ол әртүрлі мағыналарға ие болды. Оның нақты қайта жаулап алу мағынасы ғалымдардың жеке қызығушылықтары мен көзқарастарына байланысты, және олар оны кейде идеологиялық тартыстарда қару ретінде пайдаланды. 9 ғасырдың соңында жазылған шығармаларда, кейін "Реконкиста" тұжырымдамасының бір бөлігіне айналатын, түбекті христиандар қайта басып алу идеологиясы пайда болды. Мысалы, анонимді христиандық "Chronica Prophetica" (883–884) шығармасы 711 жылы мұсылмандар бағындырған вестготтар патшалығы мен Астурия патшалығы арасындағы тарихи байланыс бар екенін мәлімдеді, сондай-ақ Испаниядағы христиандық және мұсылмандық мәдени және діни айырмашылықтарды, мұсылмандарды қуу және бағындырылған жерлерді қайтару қажеттігін атап өтті. Шындығында, екі тараптың жазбаларында да солтүстіктегі шағын христиандық патшалықтардың тұрғындары мен оңтүстіктегі мұсылмандық биліктегі элита арасындағы этникалық және мәдени бөлініс сезімі болды. 20 ғасырдың басындағы тарихнамадағы Реконкистаның бастауына қатысты сызықтық көзқарас бірқатар мәселелермен күрделенді. Реконкистаның үздіріссіз процесі туралы идея қазіргі ғалымдар тарапынан сынға ұшырады. 11 ғасырдың соңында басталған крест жорықтары христиандық қайта басып алудың діни идеологиясын күшейтті. Клермонт соборы өтетін жылдары испан патшалары мұсылмандарға қарсы күреске діни айырмашылықтарды себеп ретінде пайдаланды, бірақ бұл аргумент бұрын кеңінен қолданылмаған. "Реконкиста" идеясының қалыптасуы 19 ғасырдағы испан ұлтшылдығының негізгі мифтерімен тығыз байланысты, орталықтандырылған, кастильдік және бейтарап католик ұлтшылдығының дамуымен байланысты, ұлттық, романтикалық және кейде отаршылдық тақырыптарды оятады. Осылайша ол Ұлттық католицизмнің тарихи-графикалық дискурсының негізгі қағидаларының біріне айналды, режимнің мифологиялық және идеологиялық ерекшелігі. Бұл дискурс ең дәстүрлі нұсқасында әл-Андалустың тарихи заңдылығын жоққа шығаруға және христиандық жаулап алуды даңқтауға негізделген. Мұсылмандарды шетелдіктер ретінде қарастыратын "бостандық соғысы" идеясы Испания Азамат соғысы кезінде республикаға қарсы көтерілісшілерге ұнады. Көтерілісшілер испан туын көтеріп, олардың пікірінше, аймақтық ұлтшылдық пен коммунизм Испанияға қауіп төндірді. Олардың бүлікшіл қозғалысы шіркеудің бірлігін қалпына келтіру үшін жасалған крест жорығы болды, онда Франко Астурияның Пелагийі мен Эль-Сидтің бейнесін сомдады. Реконкиста Испаниядағы оң және оңшыл партиялар үшін 2018 жылдан бастап әртүрлі саяси контексттерде қазіргі прогрессивті немесе шеткі ұлтшыл күштерді, сондай-ақ олардың құндылықтарын биліктен қуу үшін жиналған шақыруға айналды. Осыған ұқсас пропаганданы Испания Азамат соғысы кезінде республикашылар да таратты, олар өз жауларын шетелдік басқыншылар ретінде көрсетуге тырысты, әсіресе Франко әскерлеріндегі Африка армиясының маңыздылығын ескере отырып, ол Солтүстік Африканың жергілікті сарбаздарынан құралған. Кейбір қазіргі заманғы авторлар "Реконкистаны" Ибериядағы христиан мемлекетін құру процесінің жиі маврлардан бұрынғы ұрпақтарда жоғалған жерлерді қайтарумен анықталғанын көрсетеді. Осылайша мемлекет құруды, кем дегенде идеологиялық тұрғыдан, Иберия мемлекеттерін "қайта құру" процесі ретінде сипаттауға болады. Керісінше, басқа да жақындағы тарихшылар "Реконкиста" тұжырымдамасының барлығын кейінірек саяси мақсаттарға қызмет ету үшін жасалған тұжырымдама ретінде сынады. Бірнеше тарихшылар Испания мен Португалия бұрын ұлттар ретінде болмағанын, сондықтан христиандық вестготтар патшалығының мұрагерлері оларды, атауы көрсеткендей, техникалық тұрғыдан қайта бағындырмағанын атап өтті. Сегіз ғасыр бойы жалғасқан "қайта бағындыру" идеясына күмән келтірген алғашқы испан зиялыларының бірі Хосе Ортега и Гассет болды, ол 20 ғасырдың бірінші жартысында жазған. Алайда, Реконкиста термині әлі де кеңінен қолданылуда.
The term Reconquista, used to describe the struggle between Christians and Muslims in the Iberian peninsula during the Middle Ages, was not used by writers of the period. Since its development as a term in medieval historiography occurred centuries after the events it references, it has acquired various meanings. Its meaning as an actual reconquest has been subject to the particular concerns or prejudices of scholars, who have sometimes wielded it as a weapon in ideological disputes. A discernible irredentist ideology that would later become part of the concept of "Reconquista", a Christian reconquest of the peninsula, appeared in writings by the end of the 9th century. For example, the anonymous Christian chronicle Chronica Prophetica (883–884) claimed a historical connection between the Visigothic Kingdom conquered by the Muslims in 711 and the Kingdom of Asturias in which the document was produced, and stressed a Christian and Muslim cultural and religious divide in Hispania, and a necessity to drive out the Muslims and restore conquered territories. In fact, in the writings of both sides, there was a sense of divide based on ethnicity and culture between the inhabitants of the small Christian kingdoms in the north and the dominant elite in the Muslim ruled south.]] The linear approach to the origins of a Reconquista taken in early twentieth century historiography is complicated by a number of issues. The idea of a continuous Reconquista has been challenged by modern scholars. The Crusades, which started late in the 11th century, bred the religious ideology of a Christian reconquest. In the years just before the Council of Clermont took place, Spanish kings used religious differences as a reason to fight against Muslims, although this argument was not extensively used beforehand. The consolidation of the modern idea of a "Reconquista" is inextricably linked to the foundational myths of Spanish nationalism in the 19th century, associated with the development of a Centralist, Castilian, and staunchly Catholic brand of nationalism, evoking nationalistic, romantic and sometimes colonialist themes. It thus became one of the key tenets of the historiographical discourse of National Catholicism, the mythological and ideological identity of the regime. The discourse was underpinned in its most traditional version by an avowed historical illegitimacy of al Andalus and the subsequent glorification of the Christian conquest. The idea of a "liberation war" of reconquest against the Muslims, who were viewed as foreigners, suited the anti Republican rebels during the Spanish Civil War, the rebels agitated for the banner of a Spanish fatherland, a fatherland which, according to them, was being threatened by regional nationalisms and communism. Their rebellious pursuit was thus a crusade for the restoration of the Church's unity, where Franco stood for both Pelagius of Asturias and El Cid. The Reconquista has become a rallying call for right and far right parties in Spain to expel from office incumbent progressive or peripheral nationalist options, as well as their values, in different political contexts as of 2018. The same kind of propaganda was circulated during the Spanish Civil War by the Republicans, who wanted to portray their enemies as foreign invaders, especially given the prominence of the Army of Africa among Franco's troops, an army which was made up of native North African soldiers. Some contemporary authors consider the "Reconquista" proof that the process of Christian state building in Iberia was frequently defined by the reclamation of lands that had been lost to the Moors in generations past. In this way, state building might be characterised—at least in ideological, if not practical, terms—as a process by which Iberian states were being "rebuilt". In turn, other recent historians dispute the whole concept of "Reconquista" as a concept created a posteriori in the service of later political goals. A few historians point out that Spain and Portugal did not previously exist as nations, and therefore the heirs of the Christian Visigothic Kingdom were not technically reconquering them, as the name suggests. One of the first Spanish intellectuals to question the idea of a "reconquest" that lasted for eight centuries was José Ortega y Gasset, writing in the first half of the 20th century. However, the term Reconquista is still widely in use.
Визиготтар Испаниясына қону және алғашқы кеңею
711 жылы Тарик ибн Зияд басшылығындағы арабтармен бірге Солтүстік Африка бербер сарбаздары Гибралтар бұғазын кешіп, Гуадалете шайқасында (19-26 шілде) король Родерик бастаған вестгот әскерлерімен шайқасты. Визигот Корольдығындағы ішкі тартыстар мен бөліністердің салдарынан Родериктің көптеген әскері дезертирлік жасады, осыдан ол жеңіліске ұшырады. Гуадалкивир өзенін кешіп өту кезінде суға батып қайтыс болды. Родериктің жеңілісінен кейін Ифрикияның Омейяд әкімі Мұса ибн Нүсейр Тарикке қосылып, Испаниядағы түрлі қалалар мен бекіністерге қарсы жорықтар ұйымдастырды. 712 жылы Мерида, Кордова, Сарагоса және, мүмкін, Толедо сияқты қалалар жаулап алынды, ал көптегендары Феодемирдің билігінде (Тудмир аймағы) немесе Памплонада автономия сақтау шартына келісті. Басқыншы мұсылман әскерлерінің саны 60 мыңнан аспады.
In 711, North African Berber soldiers with some Arabs commanded by Tariq ibn Ziyad crossed the Strait of Gibraltar, engaging a Visigothic force led by King Roderic at the Battle of Guadalete (July 19–26) in a moment of severe in fighting and division across the Visigothic Kingdom of Hispania. Many of Roderic's troops deserted, leading to his defeat. He drowned while crossing the Guadalquivir River. After Roderic's defeat, the Umayyad governor of Ifrikiya Musa ibn Nusayr joined Tariq, directing a campaign against different towns and strongholds in Hispania. Some, like Mérida, Cordova, or Zaragoza in 712, probably Toledo, were taken, but many agreed to a treaty in exchange for maintaining autonomy, in Theodemir's dominion (region of Tudmir), or Pamplona, for example. The invading Islamic armies did not exceed 60,000 men.
Исламдық билік
Умаяд халифалығының билеушісі халифа Әл-Валид I жергілікті әмірлікті құрғаннан кейін көптеген табысты мұсылман қолбасшыларын қызметтен шеттетуге мәжбүр болды. Тарик ибн Зияд Дамаскқа шақырылып, оның орнына бұрынғы бастығы Мұса ибн Нүсейір тағайындалды. Мұсаның ұлы Абд әл-Азиз ибн Мұса Родериктің жесірі Эгилонаға үйленіп, Севильяда өзінің аймақтық үкіметін құрды. Ол әйелінің ықпалында болды деген күдік туды, христиан дініне қайта оралуға және тәуелсіздік көтерілісін ұйымдастыруға тырысқаны үшін айыпталды. Әл-Валид I Абд әл-Азизді өлтіруге бұйрық берді. Халифа Әл-Валид I 715 жылы қайтыс болды, оның орнын ағасы Сүлеймен ибн Абд әл-Малик иеленді. Сүлеймен 716 жылы қажылық сапары кезінде қайтыс болған Мұса ибн Нүсейірді жазалады. Соңында, Абд әл-Азиз ибн Мұсаның туысы Әюб ибн Хабиб әл-Лахми әл-Андалустың валиі (губернаторы) болды. Мұсылман басқыншыларының арасындағы этностық шиеленіс, әсіресе берберлер мен арабтар арасындағы, үлкен әлсіздік болды. Берберлер Солтүстік Африканың жергілікті халқы болды және жақында ғана ислам дінін қабылдаған еді; олар исламдық басқыншы әскерлерінің көп бөлігін құрады, бірақ арабтардың оларға қатысты кемсітушілігін сезінді. Бұл жасырын ішкі қайшылық Умаядтардың бірлігіне қауіп төндірді. 719 жылға қарай Умаяд әскерлері Пиреней тауларын кесіп өтіп, сол жерге жетті. Соңғы вестготтар патшасы Ардо Септиманияда оларға қарсылық көрсетті, 720 жылға дейін бербер-араб әскерлерін тоқтата тұрды. 711–718 жылдары Иберия түбегінің көп бөлігін исламдық маврлар басып алғаннан кейін және әл-Андалус әмірлігі құрылғаннан кейін, Умаядтар экспедициясы Тулуза шайқасында ауыр жеңіліске ұшырады және солтүстікке қарай ілгерілеуі біраз уақытқа тоқтатылды. Одо Аквитаниялық өз қызын көтерілісші бербер және Серданияның иесі Усман ибн Найссаға үйлендірді, осылайша оңтүстік шекарасын қорғауға тырысты, соның арқасында Шарль Мартелдің солтүстікке жасаған шабуылдарын тойтаруға үміттенді. Алайда, әл-Андалустың соңғы әмірі Абдул Рахман әл-Гафики бастаған ірі жазалау экспедициясы Усманды жеңіп, өлтірді, ал мұсылман губернаторы батыс Пиреней таулары арқылы солтүстікке экспедиция ұйымдастырып, Бордоға дейінгі аймақтарды тонады және 732 жылы Гаронна өзенінің жанындағы шайқаста Одоны жеңді. Үміті үзген Одо өзінің басты қарсыласы Шарль Мартелден көмек сұрады, ол франк және қалған аквитандық әскерлерді Умаяд әскерлеріне қарсы басқарып, 732 жылы Пуатье шайқасында оларды жеңіп, Абдул Рахман әл-Гафикиді өлтірді. Францияның қазіргі аумағында маврлардың үстемдігі азайғанмен, Пиреней түбегінің бір бөлігінде олар тағы 760 жыл бойы билік етті.
After the establishment of a local Emirate, Caliph Al Walid I, ruler of the Umayyad Caliphate, removed many of the successful Muslim commanders. Tariq ibn Ziyad was recalled to Damascus and replaced with Musa ibn Nusayr, who had been his former superior. Musa's son, Abd al Aziz ibn Musa, apparently married Egilona, Roderic's widow, and established his regional government in Seville. He was suspected of being under the influence of his wife and was accused of wanting to convert to Christianity and of planning a secessionist rebellion. Apparently a concerned Al Walid I ordered Abd al Aziz's assassination. Caliph Al Walid I died in 715 and was succeeded by his brother Sulayman ibn Abd al Malik. Sulayman seems to have punished the surviving Musa ibn Nusayr, who very soon died during a pilgrimage in 716. In the end, Abd al Aziz ibn Musa's cousin, Ayyub ibn Habib al Lakhmi became the wali (governor) of al Andalus. A serious weakness amongst the Muslim conquerors was the ethnic tension between Berbers and Arabs. The Berbers were indigenous inhabitants of North Africa who had only recently converted to Islam; they provided most of the soldiery of the invading Islamic armies but sensed Arab discrimination against them. This latent internal conflict jeopardised Umayyad unity. The Umayyad forces arrived and crossed the Pyrenees by 719. The last Visigothic king Ardo resisted them in Septimania, where he fended off the Berber Arab armies until 720. After the Islamic Moorish conquest of most of the Iberian Peninsula in 711–718 and the establishment of the emirate of al Andalus, an Umayyad expedition suffered a major defeat at the Battle of Toulouse and was halted for a while on its way north. Odo of Aquitaine had married his daughter to Uthman ibn Naissa, a rebel Berber and lord of Cerdanya, in an attempt to secure his southern borders in order to fend off Charles Martel's attacks on the north. However, a major punitive expedition led by Abdul Rahman Al Ghafiqi, the latest emir of al Andalus, defeated and killed Uthman, and the Muslim governor mustered an expedition north across the western Pyrenees, looted areas up to Bordeaux, and defeated Odo in the Battle of the River Garonne in 732. A desperate Odo turned to his archrival Charles Martel for help, who led the Frankish and remaining Aquitanian armies against the Umayyad armies and defeated them at the Battle of Poitiers in 732, killing Abdul Rahman Al Ghafiqi. While Moorish rule began to recede in what is today France, it would remain in parts of the Iberian peninsula for another 760 years.
Реконкистаның басталуы
Әмір Анбаса ибн Сухайм әл-Калбидің христиандарға салықты күрт көтеруі әл-Андалуста бірнеше көтерілістерге әкеп соқты, оларды кейіннен билік құрған әлсіз әмірлер басаңдата алмады. Шамамен 722 жылы, Астурияның Пелагий (испан тілінде Пелайо, астурия тілінде Пелаю) бастаған көтерілісті басу үшін мұсылман әскери экспедициясы жаздың соңында солтүстікке жіберілді. Дәстүрлі тарихнама Пелагийдің Ковадонгадағы жеңісін Реконкистаның бастауы деп санайды. Наварра және Астурия сияқты екі солтүстік мемлекеті, кішкентай болса да, тәуелсіздіктерін сақтап қалуға қабілетті екенін көрсетті. Кордобада орналасқан Омейяд билеушілері Пиреней тауларының ар жағына билігін жеткізе алмағандықтан, Пиреней түбегінде билігін консолидациялауға шешім қабылдады. Араб-бербер күштері Астурияға үнемі шабуылдар жасады, бірақ бұл аймақ ислам әлемінің шетінде, науқандар кезінде қиындықтарға толы және аса қызығушылық тудырмайтын жер болды. Сондықтан, Альфонсо I Астурияның Месетадағы араб-бербер бекіністеріне шабуыл жасауға баса назар аударғандықтан, өзінің аймағын көршілес Галициялықтар мен Басктар есебінен кеңейтуге де тырысқандығы таңқаларлық емес. Алғашқы онжылдықтарда Астурияның мемлекеттің бір бөлігіне бақылауы нашар болды, сондықтан оны Иберия түбегінің солтүстігіндегі басқа халықтармен неке арқылы және соғыс арқылы үнемі нығайту қажет болды. 737 жылы Пелагий қайтыс болғаннан кейін, оның ұлы Фавила Астурияның патшасы сайланды. Шежірелерде айтылғандай, Фавила батылдық сынағы кезінде аюдың шабуылынан қаза тапты. Пелагийдің Астуриядағы әулеті сақталды және шамамен 775 жылға қарай бүкіл солтүстік-батыс Испанияны қамтиғанға дейін мемлекеттің шекарасын біртіндеп кеңейтті. Дегенмен, оған және оның мұрагерлеріне, араб жылнамаларындағы Бану Альфонсқа да құрмет көрсетілуі керек. Астурияның Альфонсо II билігі кезінде (791 жылдан 842 жылға дейін) солтүстік-батыс мемлекетінің оңтүстікке қарай кеңейуі жалғасты. 798 жылы патшаның әскері Лиссабонға жетіп, оны тонады, бұл, әрине, Каролингтермен келісілген шара болды. Астурия мемлекеті Карл I және Папаның Альфонсо II-ні Астурия патшасы ретінде мойындауымен нығайтылды. Оның билігі тұсында Галисияда, Сантьяго-де-Компостелада Ұлы Яковтың сүйектері табылған деп хабарланды. Еуропаның түкпір-түкпірінен келген паломниктер оқшауланған Астурия мен Каролингтер жерлері және одан да алыс аймақтар арасында байланыс құрды.
A drastic increase of taxes on Christians by the emir Anbasa ibn Suhaym Al Kalbi provoked several rebellions in al Andalus, which a series of succeeding weak emirs were unable to suppress. Around 722, a Muslim military expedition was sent into the north in late summer to suppress a rebellion led by Pelagius of Asturias (Pelayo in Spanish, Pelayu in Asturian). Traditional historiography has hailed Pelagius' victory at Covadonga as the beginning of the Reconquista. Two northern realms, Navarre and Asturias, despite their small size, demonstrated an ability to maintain their independence. Because the Umayyad rulers based in Córdoba were unable to extend their power over the Pyrenees, they decided to consolidate their power within the Iberian peninsula. Arab Berber forces made periodic incursions deep into Asturias, but this area was a cul de sac on the fringes of the Islamic world fraught with inconveniences during campaigns and of little interest. It comes then as no surprise that, besides focusing on raiding the Arab Berber strongholds of the Meseta, Alfonso I of Asturias centred on expanding his domains at the expense of the neighbouring Galicians and Basques at either side of his realm just as much. During the first decades, Asturian control over part of the kingdom was weak, and for this reason it had to be continually strengthened through matrimonial alliances and war with other peoples from the north of the Iberian Peninsula. After Pelayo's death in 737, his son Favila of Asturias was elected king. Favila, according to the chronicles, was killed by a bear during a trial of courage. Pelayo's dynasty in Asturias survived and gradually expanded the kingdom's boundaries until all of northwest Hispania was included by roughly 775. However, credit is due to him and to his successors, the Banu Alfons from the Arab chronicles. Further expansion of the northwestern kingdom towards the south occurred during the reign of Alfonso II of Asturias (from 791 to 842). A king's expedition arrived in and pillaged Lisbon in 798, probably concerted with the Carolingians. The Asturian kingdom became firmly established with the recognition of Alfonso II as king of Asturias by Charlemagne and the Pope. During his reign, the bones of St. James the Great were declared to have been found in Galicia, at Santiago de Compostela. Pilgrims from all over Europe opened a channel of communication between the isolated Asturias and the Carolingian lands and beyond, centuries later.
Франктардың басып кіруі
Умайялардың Визигот патшалығының Иберияның өзегін басып алғаннан кейін, мұсылмандар Пиренейді кесіп өтіп, 719 жылы Нарбонн қаласын жаулап алудан бастап, 725 жылы Каркассон мен Нимді алғаннан кейін Септиманияны біртіндеп бақылауларына алды. Нарбонн бекінісінен Аквитанияны жаулап алуға тырысты, бірақ 721 жылы Тулуза шайқасында ауыр жеңіліске ұшырады. Солтүстікке қарай жылжуларын тоқтатқаннан кейін он жыл өткен соң, Аквитанияның Одосы өзінің қызын көтерілісші бербер және Серданияның (мүмкін, қазіргі Каталонияның да) билеушісі Усман ибн Найссаға үйлендірді, осылайша оңтүстік шекарасын қорғап, солтүстіктен Шарль Мартелдің шабуылдарын тойтаруды көздеді. Алайда, әл-Андалустың соңғы әмірі Абдул Рахман әл-Гафики бастаған ірі жазалау экспедициясы Усманды жеңіп, өлтірді. Бірақ оның солтүстік-батыс Андалусия аймақтарына кеңеюіне ондаған жылдар кетті. Оған Бағдаттың Аббасидтері де қарсылық көрсетті, бірақ оны құлатуға тырысқандары сәтсіз аяқталды. 778 жылы Абд әл-Рахман Эбро аңғарына жақындады. Аймақтың билеушілері Омейя әмірін қақпаларында көріп, жақын маңдағы христиан франктарын қолға алуға шешім қабылдады. 12 ғасырдың күрд тарихшысы Әли ибн әл-Атирдің мәлімдемесіне сәйкес, 777 жылы Падерборн сойылысында Шарльман Сүлеймен әл-Араби, Хусейн және Әбу Таурдың елшілерін қабылдады. Сарагоса, Жирона, Барселона және Уэска билеушілері Абд әр-Рахман I-ге қарсы болды және оған қарсы франк әскери көмегі үшін құрметтерін және адалдықтарын ұсынды. Шарльман мүмкіндікті пайдаланып, экспедицияға келісіп, 778 жылы Пиренейді кесіп өтті. Сарагоса қаласының жанында Шарльман Сүлеймен әл-Арабиден құрмет алды. Алайда, Хусейн басшылығымен қала қақпаларын жауып, бағынудан бас тартты. Пиренейдегі негізгі өткелдер Ронсеваль, Сомпорт және Ла-Хонкера болды. Шарльман олардың арқылы Памплона, Арагон және Каталонияның вассалдық аймақтарын құрды. Каталонияның өзі Палларс, Жирона және Урхель сияқты бірнеше шағын округтерден тұрды; ол 8 ғасырдың соңында Марка Испаника деп аталды. Олар Пиренейдің шығыс өткелдерін және жағалауларын қорғады және франк патшаларының тікелей бақылауында болды. Памплонаның алғашқы патшасы Иниго Ариста болды, ол мұсылман туыстары Бану Касимен одақтасып, франк үстемдігіне қарсы көтеріліп, 824 жылы Каролингтер экспедициясын жеңіп, Памплона патшалығын құрды. 809 жылы Азнар Галиндес құрған Арагон Жака және Арагон өзенінің жоғары аңғарларының маңында ескі римдік жолды қорғап өсті. 10 ғасырдың соңында Арагон, ол кезде графтық болған, Наварраға қосылды. Собрарбе және Рибагорса шағын графтықтар болды және Реконкистаның ілгерілеуіне елеулі үлес қоспады. 9 ғасырдың соңында граф Вильфред тұсында Барселона аймақтың де-факто астанасы болды. Ол басқа графтықтардың саясатын бақылап, 948 жылы Борель II графтың басшылығымен Барселонаның тәуелсіздігіне әкелді, ол Франциядағы жаңа әулеттің (Капеттер) Францияның заңды билеушілері емес екенін және осы себепті оның графтығының да емес екенін жариялады. Бұл мемлекеттер шағын болды және Наварраны қоспағанда, Астурия сияқты мұсылмандарға шабуыл жасауға қабілеті болмады, бірақ олардың таулы географиясы оларды жаулап алудан салыстырмалы түрде қорғады және олардың шекаралары екі ғасыр бойы тұрақты болды.
After the Umayyad conquest of the Iberian heartland of the Visigothic kingdom, the Muslims crossed the Pyrenees and gradually took control of Septimania, starting in 719 with the conquest of Narbonne through 725 when Carcassonne and Nîmes were secured. From the stronghold of Narbonne, they tried to conquer Aquitaine but suffered a major defeat at the Battle of Toulouse (721). Ten years after halting their advance north, Odo of Aquitaine married his daughter to Uthman ibn Naissa, a rebel Berber and lord of Cerdanya (perhaps all of contemporary Catalonia as well), in an attempt to secure his southern borders to fend off Charles Martel's attacks on the north. However, a major punitive expedition led by Abdul Rahman Al Ghafiqi, the latest emir of al Andalus, defeated and killed Uthman. but it took still decades for him to expand to the north western Andalusian districts. He was also opposed externally by the Abbasids of Baghdad who failed in their attempts to overthrow him. In 778, Abd al Rahman closed in on the Ebro valley. Regional lords saw the Umayyad emir at the gates and decided to enlist the nearby Christian Franks. According to Ali ibn al Athir, a Kurdish historian of the 12th century, Charlemagne received the envoys of Sulayman al Arabi, Husayn, and Abu Taur at the Diet of Paderborn in 777. These rulers of Zaragoza, Girona, Barcelona, and Huesca were enemies of Abd ar Rahman I, and in return for Frankish military aid against him offered their homage and allegiance. Charlemagne, seeing an opportunity, agreed upon an expedition and crossed the Pyrenees in 778. Near the city of Zaragoza Charlemagne received the homage of Sulayman al Arabi. However the city, under the leadership of Husayn, closed its gates and refused to submit. The main passes in the Pyrenees were Roncesvalles, Somport and La Jonquera. Charlemagne established across them the vassal regions of Pamplona, Aragon, and Catalonia respectively. Catalonia was itself formed from a number of small counties, including Pallars, Girona, and Urgell; it was called the Marca Hispanica by the late 8th century. They protected the eastern Pyrenees passes and shores and were under the direct control of the Frankish kings. Pamplona's first king was Iñigo Arista, who allied with his Muslim kinsmen the Banu Qasi and rebelled against Frankish overlordship and overcame a Carolingian expedition in 824 that led to the setup of the Kingdom of Pamplona. Aragon, founded in 809 by Aznar Galíndez, grew around Jaca and the high valleys of the Aragon River, protecting the old Roman road. By the end of the 10th century, Aragon, which then was just a county, was annexed by Navarre. Sobrarbe and Ribagorza were small counties and had little significance to the progress of the Reconquista. In the late 9th century under Count Wilfred, Barcelona became the de facto capital of the region. It controlled the other counties' policies in a union, which led in 948 to the independence of Barcelona under Count Borrel II, who declared that the new dynasty in France (the Capets) were not the legitimate rulers of France nor, as a result, of his county. These states were small and, with the exception of Navarre, did not have the capacity for attacking the Muslims in the way that Asturias did, but their mountainous geography rendered them relatively safe from being conquered, and their borders remained stable for two centuries.
Солтүстік христиандық мемлекеттер
Солтүстік княздіктер мен патшалықтар өздерінің таулы бекіністерінде сақталып қалды (жоғарыда қараңыз). Дегенмен, олар 10 ғасырдың басында оңтүстікке қарай белгілі бір аумақтық кеңеюді бастады (Леон, Нахера). Кордова халифатының құлауы (1031) солтүстік патшалықтары үшін әскери кеңею дәуірін баяндады, ал Наварра патшалығының (1035) бөлінуінен кейін олар бірнеше қуатты аймақтық биліктерге жіктелді. Содан кейін көптеген тәуелсіз христиан патшалықтары пайда болды.
The northern principalities and kingdoms survived in their mountainous strongholds (see above). However, they started a definite territorial expansion south at the turn of the 10th century (Leon, Najera). The fall of the Caliphate of Cordova (1031) heralded a period of military expansion for the northern kingdoms, now divided into several mighty regional powers after the division of the Kingdom of Navarre (1035). Myriad autonomous Christian kingdoms emerged thereafter.
Астурия Корольдігі (718924)
Астурия Корольдігі Кантабрия тауларында, Иберия түбегінің солтүстігіндегі ылғалды және таулы аймақта орналасқан. Ол христиандық державаның алғашқысы болды. Патшалықты 711 жылғы Гуадалет шайқасынан кейін қайтып келген Пелагиус (Пелайо) атты вестгот дворяны құрды, ол астуриялықтардың және готтар әулетінің (Испан готикалық аристократиясы және солтүстікке қашқан испан вестготтары) басшысы болып сайланды. Тарихшы Джозеф Ф. О'Каллахан олардың белгісіз саны Астурияға немесе Септиманияға қашып, паналағандарын айтады. Астурияда олар Пелагиус көтерілісін қолдады және жергілікті басшылармен бірігіп, жаңа аристократия құрды. Тау аймағының халқы жергілікті астуриялықтар, галисиялықтар, кантабрилер, басктар және Испан готикалық қоғамына ассимиляцияланбаған басқа да топтардан тұрды, бұл Астурия Корольдігінің негізін қалады және 718 жылдан 1037 жылға дейін созылған Астурия-Леон әулетін бастады, сондай-ақ Иберия түбегіндегі мұсылмандар билеген аумақтарды қайтару бойынша алғашқы күш-жігерді жүзеге асырды. Алайда, қазіргі тарихнама мұндай талаптарды жоққа шығарды, Кантабр-Астурия және Васкониялық аймақтардың ерекше, автохтондық сипатын, Толедоның готикалық Корольдігінен жалғасқандығын жоққа шығарды. Пелагиус патшалығы бастапқыда қолдағы партизандық күштердің жиналу орыны болды. Алғашқы онжылдықтарда Астурияның патшалықтың әртүрлі аймақтарына билігі әлі де бекем болған жоқ, сондықтан ол Иберия түбегінің солтүстігіндегі басқа да ықпалды отбасылармен некелік одақтар арқылы үнемі нығайтылуы керек болды. Осылайша, Пелагиус қызы Эрмезинда Кантабрия герцогы Петрдің ұлы Альфонсоға үйленді. Альфонсоның ұлы Фруэла басктардың көтерілісін (мүмкін қарсылық) басып жаншудан кейін, Алавадан келген баск Мунияға үйленді. Олардың ұлы Альфонсо II болды, ал Альфонсо I-нің қызы Адосинда Флавионавия аймағындағы Правиядан шыққан жергілікті басшы Силоға үйленді. Альфонсоның әскери стратегиясы сол кездегі Иберия соғыстарына тән болды. Оның үлкен аумақтарды жаулап алуға қажетті ресурстары болмағандықтан, оның тактикасы Вардулияның шекаралық аймақтарына шабуыл жасаудан тұрды. Ол олжаға ие болғандықтан, Лиссабон, Замора және Коимбра қалаларына шабуыл жасауға мүмкіндік беретін қосымша әскери күштерді қаржыландыра алды. Альфонсо I Галисияны жаулап алып, өз патшалығын батысқа қарай кеңейтті. Альфонсо II (791–842) патшалығы тұсында патшалық бекемделді, мұсылман шабуылдары Астурия астанасын Овьедоға көшіруге себеп болды. Патша Памплона патшаларымен және Каролингтермен дипломатиялық байланыс орнатып, өз патшалығы мен тәжін Папа мен Карл I-ден ресми мойын алды деп есептеледі. 813 жылы немесе екі-үш онжылдықтан кейін Ирия Флавияда (қазіргі Падрон) Ұлы Яковтың сүйектері табылған деп хабарланды. Әулиенің культі кейінірек Компостелаға (латынша campus stellae, сөзбе-сөз "жұлдыздар алаңы") көшірілді, мүмкін 10 ғасырдың басында, Астурия билігінің орталығы таулардан Леонға көшіп, Леон Корольдігіне немесе Галисия-Леонға айналды. Сантьягоның реликвиялары Испанияның солтүстік-батысында табылған көптеген әулиелердің реликвияларының бірі болды. Қажылар басқа Иберия христиандық аймақтарынан ағыла бастады, олар кейінгі Сантьяго жолының (11–12 ғасырлар) тұқымын сеуіп, ғасырлар бойы континенталды христиандық Еуропаның құлшынысын және діни ынтасын оятып, қоздырды. Көптеген шайқастарға қарамастан, Омейядтар мен Астурияның солтүстік аумақтарды бақылауға жеткілікті күші болған жоқ. Легендарлық Клавихо шайқасымен әйгілі болған Рамиро патшалығы тұсында шекара оңтүстікке қарай баяу жылжуын бастады және Кастилия, Галисия және Леондағы астуриялық иеліктері нығайтылды, сондай-ақ сол аумақтарда ауылды қайта жандандырудың қарқынды бағдарламасы басталды. 924 жылы Астурия Корольдігі Леон Корольдігіне айналды, Леон патшалық сарайының орнына айналды (ол ресми атау алған жоқ).
The Kingdom of Asturias was located in the Cantabrian Mountains, a wet and mountainous region in the north of the Iberian Peninsula. It was the first Christian power to emerge. The kingdom was established by a Visigothic nobleman, named Pelagius (Pelayo), who had possibly returned after the Battle of Guadalete in 711 and was elected leader of the Asturians, and the remnants of the gens Gothorum (the Hispano Gothic aristocracy and the Hispano Visigothic population who took refuge in the North). Historian Joseph F. O'Callaghan says an unknown number of them fled and took refuge in Asturias or Septimania. In Asturias they supported Pelagius's uprising, and joining with the indigenous leaders, formed a new aristocracy. The population of the mountain region consisted of native Astures, Galicians, Cantabri, Basques and other groups unassimilated into Hispano Gothic society, laying the foundations for the Kingdom of Asturias and starting the Astur Leonese dynasty that spanned from 718 to 1037 and led the initial efforts in the Iberian peninsula to take back the territories then ruled by the Moors. However, such claims have been overall dismissed by modern historiography, emphasizing the distinct, autochthonous nature of the Cantabro Asturian and Vasconic domains with no continuation to the Gothic Kingdom of Toledo. Pelagius' kingdom initially was little more than a gathering point for the existing guerrilla forces. During the first decades, the Asturian dominion over the different areas of the kingdom was still lax, and for this reason it had to be continually strengthened through matrimonial alliances with other powerful families from the north of the Iberian Peninsula. Thus, Ermesinda, Pelagius' daughter, was married to Alfonso, Dux Peter of Cantabria's son. Alfonso's son Fruela married Munia, a Basque from Álava, after crushing a Basque uprising (probably resistance). Their son is reported to be Alfonso II, while Alfonso I's daughter Adosinda married Silo, a local chief from the area of Flavionavia, Pravia. Alfonso's military strategy was typical of Iberian warfare at the time. Lacking the means needed for wholesale conquest of large territories, his tactics consisted of raids in the border regions of Vardulia. With the plunder he gained further military forces could be paid, enabling him to raid the Muslim cities of Lisbon, Zamora, and Coimbra. Alfonso I also expanded his realm westwards conquering Galicia. During the reign of King Alfonso II (791–842), the kingdom was firmly established, and a series of Muslim raids caused the transfer of the Asturian capital to Oviedo. The king is believed to have initiated diplomatic contacts with the kings of Pamplona and the Carolingians, thereby gaining official recognition for his kingdom and his crown from the Pope and Charlemagne. The bones of St. James the Great were proclaimed to have been found in Iria Flavia (present day Padrón) in 813 or probably two or three decades later. The cult of the saint was transferred later to Compostela (from Latin campus stellae, literally "the star field"), possibly in the early 10th century when the focus of Asturian power moved from the mountains over to Leon, to become the Kingdom of León or Galicia Leon. Santiago's were among many saint relics proclaimed to have been found across north western Hispania. Pilgrims started to flow in from other Iberian Christian realms, sowing the seeds of the later Way of Saint James (11–12th century) that sparked the enthusiasm and religious zeal of continental Christian Europe for centuries. Despite numerous battles, neither the Umayyads nor the Asturians had sufficient forces to secure control over these northern territories. Under the reign of Ramiro, famed for the highly legendary Battle of Clavijo, the border began to slowly move southward and Asturian holdings in Castile, Galicia, and Leon were fortified, and an intensive program of re population of the countryside began in those territories. In 924 the Kingdom of Asturias became the Kingdom of León, when Leon became the seat of the royal court (it didn't bear any official name).
Леон патшалығы (9101230)
Астурияның Альфонсо III стратегиялық маңызды Леон қаласын қайта жандандырып, оны өзінің астанасы етіп бекітті. Альфонсо патша Дуро өзенінің солтүстігіндегі барлық жерлерді бақылауға алу үшін бірқатар жорықтар ұйымдастырды. Ол өзінің иеліктерін ірі герцогтықтарға (Галисия және Португалия) және ірі графтықтарға (Сальданья және Кастилия) бөліп қайта ұйымдастырды және көптеген қамалдармен шекараларын нығайтты. 910 жылы оның қайтысымен аймақтық билік ауысымы аяқталды, ал мемлекет Леон Корольдігіне айналды. Осы күш базасынан оның мұрагері Ордоньо II Толедоға және тіпті Севильяға қарсы шабуылдарды ұйымдастыра алды. Кордова халифаты күшейіп, Леонға шабуылдар жасауын бастады. Король Ордоньо Абд ар-Рахманға қарсы Наваррамен одақтасты, бірақ олар 920 жылы Вальдехункера шайқасында жеңіліске ұшырады. Келесі 80 жыл бойы Леон Корольдігі азаматтық соғыстарға, маврлардың шабуылдарына, ішкі интригалар мен кісі өлтірулерге, сондай-ақ Галисия мен Кастилияның жартылай тәуелсіздігіне ұшырады, бұл қайта басып алуды кешіктіріп, христиан күштерін әлсіретті. Христиандар өздерінің жеңістерін визиготтар мемлекетінің бірлігін қалпына келтіруге бағытталған ұзақ мерзімді күш-жігердің бөлігі ретінде қарастыра бастағанға дейін бір ғасыр өтті. Осы кезеңде Леон үшін жағдайға үміт болған жалғыз кезең – Рамиро II билігі болды. Король Рамиро Кастилияның Фернан Гонсалес және оның кабальерос вилланос тобымен одақтасып, 939 жылы Симанкаста халифті жеңді. Бұл шайқастан кейін, халиф өзінің күзетшісімен мүжілгендей қашып, әскердің қалған бөлігі жойылғаннан кейін, король Рамиро 12 жылға бейбітшілікке қол жеткізді, бірақ ол Гонсалеске шайқаста көрсеткен көмегі үшін Кастилияның тәуелсіздігін сыйлық ретінде беруге мәжбүр болды. Осы жеңілістен кейін Альманзор жорықтары басталғанға дейін маврлардың шабуылдары басылды. Альфонсо V 1002 жылы өзінің иеліктерін қайта бақылауға алды. Альманзордың шабуылына ұшыраған Наварра бұзылмады. Леонды жаулап алу Галисияны қамтымады, ол Леон королінің кетуінен кейін уақытша тәуелсіздікте қалды. Галисия көп ұзамай (Ұлы Санчоның ұлы Фердинанд, шамамен 1038 жылы) жаулап алынды. Кейінгі корольдер өзін тек Леон королі деп атамай, Галисия мен Леон королі деп атады, өйткені екеуі жеке одақта болды. 11 ғасырдың соңында Леон королі Афонсо VI Тахоға (1085) жетті, одақтас саясатын қайталады және франк рыцарларымен ынтымақтастықты дамытты. Алғашқы қайта қоныстандыру сол кезде аяқталды. Оның мақсаты – Визиготтар мемлекеті (418–720) сияқты испан империясын құру және бүкіл Пиреней түбегіндегі үстемдігін қайтару еді. Осыған байланысты Дуро мен Тахо арасындағы аумақ қайта қоныстандырылды және Португалияда тәуелсіздікке ұмтылған батыс ядросы құрылды. Бұл португалдық Реповоацияның немесе Реповоаментоның басталуын білдіреді. Бұл Бургундия әулетінің билігі кезінде, он үшінші ғасырдың ортасына дейін жалғасты, содан кейін португалдық Реконкиста да Gharb al Andalus-ты басып алумен аяқталды. 1249 жылдың наурыз айында Португалияның Афонсо III Фаро қаласын жаулап алды.
Alfonso III of Asturias repopulated the strategically important city Leon and established it as his capital. King Alfonso began a series of campaigns to establish control over all the lands north of the Douro river. He reorganised his territories into the major duchies (Galicia and Portugal) and major counties (Saldaña and Castile), and fortified the borders with many castles. At his death in 910 the shift in regional power was completed as the kingdom became the Kingdom of León. From this power base, his heir Ordoño II was able to organize attacks against Toledo and even Seville. The Caliphate of Córdoba was gaining power, and began to attack Leon. King Ordoño allied with Navarre against Abd al Rahman, but they were defeated in Valdejunquera in 920. For the next 80 years, the Kingdom of León suffered civil wars, Moorish attack, internal intrigues and assassinations, and the partial independence of Galicia and Castile, thus delaying the reconquest and weakening the Christian forces. It was not until the following century that the Christians started to see their conquests as part of a long term effort to restore the unity of the Visigothic kingdom. The only point during this period when the situation became hopeful for Leon was the reign of Ramiro II. King Ramiro, in alliance with Fernán González of Castile and his retinue of caballeros villanos, defeated the Caliph in Simancas in 939. After this battle, when the Caliph barely escaped with his guard and the rest of the army was destroyed, King Ramiro obtained 12 years of peace, but he had to give González the independence of Castile as payment for his help in the battle. After this defeat, Moorish attacks abated until Almanzor began his campaigns. Alfonso V finally regained control over his domains in 1002. Navarre, though attacked by Almanzor, remained intact. The conquest of Leon did not include Galicia which was left to temporary independence after the withdrawal of the Leonese king. Galicia was conquered soon after (by Ferdinand, son of Sancho the Great, around 1038). Subsequent kings titled themselves kings of Galicia and Leon, instead of merely king of Leon as the two were in a personal union. At the end of the 11th century, King Afonso VI of León reached the Tagus (1085), repeating the same policy of alliances and developing collaboration with Frankish knights. The original repoblación was then complete. His aim was to create a Hispanic empire like the Visigothic Kingdom (418–720) to reclaim his hegemony over the entire Iberian Peninsula. Within this context, the territory between the Douro and the Tagus was repopulated and a western nucleus was formed in Portugal that wanted independence. This marks the beginning of the Portuguese Repovoação ou Repovoamento occurred during the reigns of the House of Burgundy up to the middle of the thirteenth century when the Portuguese Reconquista was also brought to an end with the ultimate conquering of Gharb al Andalus when in March 1249 the city of Faro was conquered by Afonso III of Portugal.
Кастилия патшалығы (1037-1230)
Фердинанд I Леон XI ғасырдың ортасындағы ең белгілі патша болды. Ол Коимбраны жаулап алып, тайфалық мемлекеттерге шабуыл жасады, көбінесе пария деп аталатын салықтарды талап етті. Фердинандтың стратегиясы тайфалар әскери және қаржылық тұрғыдан әлсірегенше, пария талап етуді жалғастыру болды. Ол сонымен қатар шекараны көптеген фуэролармен қайта толықтырды. Наварра дәстүріне сәйкес, 1064 жылы қайтыс болғаннан кейін патшалығын ұлдары арасында бөлді. Оның ұлы Кастилияның Санчо II әкесінің патшалығын қайта біріктіруді қалап, ағаларына қарсы шабуыл жасады, жанында жас дворянмен: Родриго Диаспен, кейін Эль Сид Кампеадор деп танылды. Санчо 1072 жылы Замора қоршауы кезінде сатқын Беллидо Долфос (сондай-ақ Велидо Адольфо деп те белгілі) қолынан қаза болды. Оның ағасы Альфонсо VI Леон, Кастилия және Галисияны иеленді. Батыл Альфонсо VI фуэроларға көбірек өкілеттік берді және Сеговия, Авила және Саламанканы қайта қоныстандырды. Шекараны нығайтқаннан кейін, король Альфонсо 1085 жылы қуатты Толедо тайфалық мемлекетін жаулап алды. Толедо, бұрын визиготтардың астанасы болған, өте маңызды орын болатын, ал жаулау Альфонсоны христиан әлемінде танымал етті. Алайда, бұл "жаулау" бірнеше онжылдық бойы бірте-бірте және көбінесе бейбіт түрде жүзеге асты. Толедо толыққанды жаулануына дейін, үзіліс-үзіліспен және тұрақты түрде халықты қоныстандыру шаралары жүргізілді. Альфонсо VI ең алдымен тәжірибелі монарх болды, ол тайфа патшаларын түсінуге тырысып, күш қолдануды қарастырмас бұрын саяси жетістіктерге жету үшін бұрын-соңды болмаған дипломатиялық шараларды қолданды. Ол Imperator totius Hispaniae ("Барлық Испанияның императоры") деген атақты қабылдады, бұл Пиреней түбегіндегі барлық христиан мемлекеттерін, қазіргі Испания елін ғана емес, білдіреді. Альфонсоның тайфаларға қатысты агрессивті саясаты олардың билеушілерін алаңдатты, олар Африкалық Альморавидтерден көмек сұрады.
Ferdinand I of Leon was the leading king of the mid 11th century. He conquered Coimbra and attacked the taifa kingdoms, often demanding the tributes known as parias. Ferdinand's strategy was to continue to demand parias until the taifa was greatly weakened both militarily and financially. He also repopulated the Borders with numerous fueros. Following the Navarrese tradition, on his death in 1064 he divided his kingdom between his sons. His son Sancho II of Castile wanted to reunite the kingdom of his father and attacked his brothers, with a young noble at his side: Rodrigo Díaz, later known as El Cid Campeador. Sancho was killed in the siege of Zamora by the traitor Bellido Dolfos (also known as Vellido Adolfo) in 1072. His brother Alfonso VI took over Leon, Castile and Galicia. Alfonso VI the Brave gave more power to the fueros and repopulated Segovia, Ávila and Salamanca. Once he had secured the Borders, King Alfonso conquered the powerful Taifa kingdom of Toledo in 1085. Toledo, which was the former capital of the Visigoths, was a very important landmark, and the conquest made Alfonso renowned throughout the Christian world. However, this "conquest" was conducted rather gradually, and mostly peacefully, during the course of several decades. It was not until after sporadic and consistent population resettlements had taken place that Toledo was decisively conquered. Alfonso VI was first and foremost a tactful monarch who chose to understand the kings of taifa and employed unprecedented diplomatic measures to attain political feats before considering the use of force. He adopted the title Imperator totius Hispaniae ("Emperor of all Hispania", referring to all the Christian kingdoms of the Iberian Peninsula, and not just the modern country of Spain). Alfonso's more aggressive policy towards the taifas worried the rulers of those kingdoms, who called on the African Almoravids for help.
Наварра Корольдігі (8241620)
Памплона патшалығы негізінен Атлант мұхитындағы Пиреней тауларының екі жағына қарай созылған. Патшалық жергілікті басшы Иниго Ариста аймақтық франк билігіне қарсы көтеріліс ұйымдастырып, Памплонада (дәстүр бойынша 824 жылы) король болып сайланған немесе жарияланған кезде құрылды, бұл оның туысқандары – Туделаның муваллад Бану Каси тайпасымен тығыз байланысты патшалықты қалыптастырды. 11 ғасырдың басына дейін салыстырмалы түрде әлсіз болғанымен, Санчо Ұлының (1004–1035) билікке келуінен кейін Памплона жандана түсті. Оның тұсында патшалық Кастилия, Леон және болашақта Арагон, сондай-ақ Каталония княздығына бірігетін басқа да кішігірім графтықтарды қоса, едәуір кеңейді. Бұл кеңею Галисияның тәуелсіздігіне және Гасконияға басып алуға әкелді. Алайда 12 ғасырда патшалық өзінің негізгі аумағына дейін қысқарды, ал 1162 жылы король Санчо VI өзін Наварра королі деп жариялады. Бастапқы тарихының барысында Наварр патшалығы Каролинг империясымен жиі ұрысқасып, одан тәуелсіздігін сақтап келді, бұл 1513 жылға дейін оның тарихының маңызды ерекшелігі болды.
The Kingdom of Pamplona primarily extended along either side of the Pyrenees on the Atlantic Ocean. The kingdom was formed when local leader Íñigo Arista led a revolt against the regional Frankish authority and was elected or declared King in Pamplona (traditionally in 824), establishing a kingdom inextricably linked at this stage to their kinsmen, the muwallad Banu Qasi of Tudela. Although relatively weak until the early 11th century, Pamplona took a more active role after the accession of Sancho the Great (1004–1035). The kingdom expanded greatly under his reign, as it absorbed Castile, Leon, and what was to be Aragon, in addition to other small counties that would unite and become the Principality of Catalonia. This expansion also led to the independence of Galicia, as well as gaining overlordship over Gascony. In the 12th century, however, the kingdom contracted to its core, and in 1162 King Sancho VI declared himself king of Navarre. Throughout its early history, the Navarrese kingdom engaged in frequent skirmishes with the Carolingian Empire, from which it maintained its independence, a key feature of its history until 1513.
Арагон корольдігі мен тажы (1035 1706)
Арагон Корольдігі Наварра Корольдігінің бір тармағы ретінде пайда болды. Ол Наварраның Санчо III өз ұлдарын арасында ірі мемлекетін бөліп беруге шешім қабылдаған кезде құрылды. Арагон – Санчо III-нің заңды емес ұлы Рамиро I-ге бұйырған мемлекеттің бір бөлігі болды. Арагон және Наварра корольдіктері 1135 жылы Альфонсо Соғыскер қайтыс болғанға дейін бірнеше рет жеке одақ құрып бірікті. 1137 жылы корольдіктің мұрагері Барселона графына үйленді, ал олардың ұлы Альфонсо II 1162 жылдан бастап ата-анасының біріктірілген иеліктерін басқарды, нәтижесінде қазіргі тарихшылар Арагон Тажы деп атайтын біріккен монархия құрылды. Альфонсо Таррагона княздығын өздерінің мемлекетіне қайта қосып, Норман д’Агуило әулетін қуды. Келесі ғасырларда Арагон Тажы Иберия түбегінде және Жерорта теңізінде Валенсия Корольдігі мен Майорка Корольдігі сияқты бірқатар аумақтарды жаулап алды. Арагон королі Яков I, сондай-ақ Яков Жеңімпаз деп белгілі, өзінің мемлекетін солтүстікке, оңтүстікке және шығысқа қарай кеңейтті. Яков сонымен қатар Корбейль шартын (1258) қол қойды, онда Франция королі Каталонияға қатысты феодалдық талаптарынан бас тартты. Өкім билігінің басында Яков баласыз Санчо VII Наваррамен келісім арқылы Арагон және Наварра тажын қайта біріктіруге тырысты. Бірақ Наварра ақсүйектері оны қабылдамады және оның орнына Шампань графы Теобальд IV-ті таңдады. Кейіннен Арагонның Фердинанд II Кастилияның Изабелласына үйленді, бұл жоғарғы Наварраны (Пириней тауының оңтүстігіндегі Наварра) және Гранада әмірлігін бағындырғаннан кейін қазіргі Испанияның құрылуына әкелген династиялық одақтың бастауы болды.
The Kingdom of Aragon started off as an offshoot of the Kingdom of Navarre. It was formed when Sancho III of Navarre decided to divide his large realm among all his sons. Aragon was the portion of the realm which passed to Ramiro I of Aragon, an illegitimate son of Sancho III. The kingdoms of Aragon and Navarre were several times united in personal union until the death of Alfonso the Battler in 1135. In 1137, the heiress of the kingdom married the count of Barcelona, and their son Alfonso II ruled from 1162 the combined possessions of his parents, resulting in the composite monarchy that modern historians call the Crown of Aragon. Alfonso successfully reincorporated the Principality of Tarragona into their realm, expelling the Norman d'Aguiló family. In the following centuries, the Crown of Aragon conquered a number of territories in the Iberian peninsula and the Mediterranean, including the kingdom of Valencia and the kingdom of Mallorca. James I of Aragon, also known as James the Conqueror, expanded his territories to the north, south and east. James also signed the Treaty of Corbeil (1258), in which the French king renounced to any feudal claim over Catalonia. Early in his reign, James attempted to reunite the Aragonese and Navarrese crowns through a treaty with the childless Sancho VII of Navarre. But the Navarrese nobles rejected him, and chose Theobald IV of Champagne in his stead. Later on, Ferdinand II of Aragon, married Isabella of Castile, leading to a dynastic union which eventually gave birth to modern Spain, after the conquest of Upper Navarre (Navarre south of the Pyrenees) and the Emirate of Granada.
Кіші христиандық мемлекеттер
Кіші христиандық мемлекеттерге Вигера патшалығы (970–1005), Альбаррасин билігі (1167–1300), Таррагона княздығы (1129–1173) және Валенсия княздығы (1094–1102) кірді.
Minor Christian realms were the Kingdom of Viguera (970–1005), the Lordship of Albarracín (1167–1300), the Principality of Tarragona (1129–1173), and the Principality of Valencia (1094–1102).
Омейялықтар
9 ғасырда берберлер көтерілістерден кейін Солтүстік Африкаға қайта оралды. Кордовадан алыс орналасқан көптеген ірі қалалардың билеушілері тәуелсіздік құруды жоспарлаған. Содан кейін, 929 жылы Кордова әмірі (Абд ар-Рахман III), Омейяд әулетінің басшысы, Бағдаттағы Аббасидтерден тәуелсіз халифа деп жариялады. Ол барлық әскери, діни және саяси билікті өз қолына алып, әскер мен бюрократияны қайта ұйымдастырды. Нараздық билеушілерді қайта бағындырғаннан кейін, Абд ар-Рахман III Иберия түбегіндегі қалған христиан мемлекеттерін жаулап алуға тырысты, оларға бірнеше рет шабуыл жасап, Кантабрия тауларының артына ығыстырды. Абд ар-Рахманның немересі кейін ұлы визир Алманзордың (әл-Мансур, "жеңісқанат") құлына айналды. Алманзор 1002 жылы қайтыс болғанға дейін Бургос, Леон, Памплона, Барселона және Сантьяго-де-Компостела қалаларына бірнеше жорықтар жасап, оларды тонады.
During the 9th century the Berbers returned to North Africa in the aftermath of revolts. Many governors of large cities distant from the capital, Córdoba, had planned to establish their independence. Then, in 929, the Emir of Córdoba (Abd ar Rahman III), the leader of the Umayyad dynasty, declared himself Caliph, independent from the Abbasids in Baghdad. He took all the military, religious, and political power and reorganised the army and the bureaucracy. After regaining control over the dissident governors, Abd ar Rahman III tried to conquer the remaining Christian kingdoms of the Iberian peninsula, attacking them several times and forcing them back beyond the Cantabrian Mountains. Abd ar Rahman's grandson later became a puppet in the hands of the great Vizier Almanzor (al Mansur, "the victorious"). Almanzor waged several campaigns attacking and sacking Burgos, Leon, Pamplona, Barcelona, and Santiago de Compostela before his death in 1002.
Тайфалар
Алманзордың өлімі мен 1031 жыл аралығында әл-Андалус көптеген азамат соғыстарына ұшырады, олар Тайфа мемлекеттеріне бөлінумен аяқталды. Тайфалар – қала басшылары құрған шағын мемлекеттер. Нәтижесінде көптеген (34-ке дейін) кішігірім мемлекеттер пайда болды, олардың әрқайсысы өзінің астанасы төңірегінде біріккен. Олардың басшылары Иберия түбегіндегі мұсылмандық үстемдіктің кең ауқымын ескермеді және пайда көру мүмкіндігі туғанда көрші мемлекеттерге шабуыл жасаудан тартынбады. Тайфа мемлекеттеріне бөліну исламдық билікті әлсіретті, ал христиан мемлекеттері одан әрі ілгеріледі, өйткені Альфонсо VI Леон және Кастилия 1085 жылы Толедоны бағындырды. Дұшпандармен қоршалып қалған Тайфа билеушілері Альморавидтердің басшысы, бербер әміршісі Юсуф ибн Ташфинге көмез сұрап шақыру жіберді. Тайфалар 1140 жылдары Альморавидтер әулеті құлағанда және 1220 жылдары Альмохад халифаты әлсірегенде қайтадан пайда болды.
Between Almanzor's death and 1031, al Andalus suffered many civil wars, which ended in the division into the Taifa kingdoms. The taifas were small kingdoms, established by the city governors. The result was many (up to 34) small kingdoms, each centered upon its capital. Their governors had no larger scale vision of the Moorish presence in the Iberian peninsula and had no qualms about attacking their neighbouring kingdoms whenever they could gain advantage by doing so. The split into the taifa states weakened the Islamic presence, and the Christian kingdoms further advanced as Alfonso VI of Leon and Castile conquered Toledo in 1085. Surrounded by enemies, taifa rulers sent a desperate appeal to the Berber chieftain Yusuf ibn Tashfin, leader of the Almoravids. Taifas reemerged when the Almoravid dynasty collapsed in the 1140s, and again when the Almohad Caliphate declined in the 1220s.
Алморавидтер
Алморавидтер – берберлерден құралған мұсылман әскері, ал бұрынғы мұсылман билеушілерінен өзгеше, олар христиандар мен яһудилерге осылай төзімділік танытпады. Олардың әскерлері Иберия түбегіне бірнеше рет (1086, 1088, 1093) еніп, 1086 жылы Саграхас шайқасында король Альфонсоны жеңіске бұйырды, бірақ бастапқыда олардың мақсаты – барлық тайфаларды бірыңғай Алморавид халифатында біріктіру еді. Олардың іс-әрекеттері христиан мемлекеттерінің оңтүстікке қарай кеңеюін тоқтатты. Олардың жалғыз жеңіліске ұшырауы 1094 жылы Валенсияда болды, бұл Эль-Сидтің іс-қимылының нәтижесінде орын алды. Осы уақытта Наварра король Санчо IV тұсында маңыздылығын жоғалтты, себебі ол Риоханы Кастилияның Санчо II-ге жоғалтты және Арагонның бағыныштысы болуға жақын болды. Оның қайтысымен бірге наварралықтар корольдік таққа Арагон королі Санчо Рамиресті сайлады, ол осылайша Наварраның Санчо V және Арагонның I патшасы атанды. Санчо Рамирес Арагонның халықаралық деңгейде танылуына қол жеткізіп, оны Наваррамен біріктіріп, шекарасын оңтүстікке қарай кеңейтті, 1096 жылы аңғарлардың тереңдігінде Васкат-Уэсканы бағындырып, Саракуста-Зарагозадан 25 шақырым қашықтықта Эль-Кастеллар бекінісін салдырды. Каталония Сарагоса мен Лерида тайфаларының, сондай-ақ ішкі келіспеушіліктердің күшті қысымына тап болды, өйткені Барселонадағы династиялық дағдарыс кішігірім графтықтар арасында ашық соғысқа әкеп соқты. Бірақ 1080 жылдарға қарай жағдай тұрақтанып, Барселонаның кішігірім графтықтарға билігі қайта орнатылды.
The Almoravids were a Muslim militia composed of Berbers, and unlike previous Muslim rulers, they were not so tolerant towards Christians and Jews. Their armies entered the Iberian peninsula on several occasions (1086, 1088, 1093) and defeated King Alfonso at the Battle of Sagrajas in 1086, but initially their purpose was to unite all the taifas into a single Almoravid Caliphate. Their actions halted the southward expansion of the Christian kingdoms. Their only defeat came at Valencia in 1094, due to the actions of El Cid. Meanwhile, Navarre lost all importance under King Sancho IV, for he lost Rioja to Sancho II of Castile, and nearly became the vassal of Aragon. At his death, the Navarrese chose as their king Sancho Ramírez, King of Aragon, who thus became Sancho V of Navarre and I of Aragon. Sancho Ramírez gained international recognition for Aragon, uniting it with Navarre and expanding the borders south, conquering Wasqat Huesca deep in the valleys in 1096 and building a fort, El Castellar, 25 km from Saraqustat Zaragoza. Catalonia came under intense pressure from the taifas of Zaragoza and Lérida, as well as from internal disputes, as Barcelona suffered a dynastic crisis that led to open war among the smaller counties. But by the 1080s, the situation had calmed down, and the dominion of Barcelona over the smaller counties was restored.
Алмохадтар
Қысқа мерзімді ыдыраудан кейін (екінші тайфа кезеңінде) Солтүстік Африкадағы үстем күш Альмохадтар Аль-Андалустың көп бөлігін жаулап алды. Бірақ олар 1212 жылы Лас-Навас-де-Толоса шайқасында христиандық одақтың қолынан күйретілді, ал келесі онжылдықтарда Аль-Андалустың қалған жерлерінің көбін жоғалтты. 1252 жылға қарай тек Гранада әмірлігі ғана Кастилияның бағынышты мемлекеті ретінде сақталды.
After a brief period of disintegration (the second Taifa period), the Almohads, the rising power in North Africa, took over most of al Andalus. However they were decisively defeated at the Battle of Las Navas de Tolosa (1212) by a Christian coalition, losing almost all the remaining lands of al Andalus in the following decades. By 1252 only the Emirate of Granada remained intact but as a vassal state of Castile.
Гранада соғысы және мұсылман билігінің соңы
Фердинанд пен Изабелла Реконкистаны Гранада әмірлігіне қарсы 1482 жылы басталған және 1492 жылғы 2 қаңтарда Гранаданың тапсыруымен аяқталған соғыспен толыққанды аяқталды. Кастилиядағы маврлардың саны бұрын "патшалық ішінде жарты миллионға жуық" болған. 1492 жылға қарай шамамен 100 000 адам қаза болды немесе құлдыққа түсті, 200 000 адам эмиграция жасады, ал 200 000 адам Кастилияда қалды. Алпухарра тауларының аймағы князьдік ретінде берілген Гранаданың бұрынғы эмирі Мұхаммед XII сияқты мұсылман элитасының көпшілігі христиандық үкімде өмір сүруге шыдамады және Солтүстік Африкадағы Феске көшіп кетті. 1497 жылы испандықтар Оранның батысындағы Мелильяны және Тунистің оңтүстігіндегі Джерба аралын жаулап алды, содан кейін 1509 жылы қанды жаулау арқылы Оранды, ал 1510 жылы Буги мен Триполиді басып алып, маңыздырақ жемістерге қол жеткізді. Испандықтардың Триполиді басып алуы оларға 300 шамасындай адамға түсті, ал тұрғындардың арасында 3000-нан 5000-ға дейін адам қаза тауып, тағы 5000-нан 6000-ға дейін адам құл ретінде әкетілді. Бірақ көп ұзамай олар шығыста қарқынды дамып келе жатқан Осман империясының бәсекелестігіне тап болып, кері шегінді.
Ferdinand and Isabella completed the Reconquista with a war against the Emirate of Granada that started in 1482 and ended with Granada's surrender on 2 January 1492. The Moors in Castile previously numbered "half a million within the realm". By 1492 some 100,000 had died or been enslaved, 200,000 had emigrated, and 200,000 remained in Castile. Many of the Muslim elite, including Granada's former Emir Muhammad XII, who had been given the area of the Alpujarras mountains as a principality, found life under Christian rule intolerable and emigrated to Fez in North Africa. In 1497, Spanish forces took Melilla, west of Oran, and the island of Djerba, south of Tunis, and went on to more important gains, with the bloody seizure of Oran in 1509, and the capture of Bougie and Tripoli in 1510. The Spanish capture of Tripoli cost them some 300 men, while the inhabitants suffered between 3,000 and 5,000 killed and another 5,000–6,000 carried off as slaves. Soon thereafter, however, they faced competition from the rapidly expanding Ottoman Empire in the east and were pushed back.
Мәсіхшілердің өзара күресі
Андалусия шекарасындағы қақтығыстар мен шабуылдар христиан мемлекеттерін бір-бірімен соғысудан немесе мұсылман патшаларымен одақтасудан тоқтатып алмады. Христиан билеушілері Фернан Гонсалес Кастилиялық және Рамиро II Леондық 939 жылы Симанкас шайқасында мұсылмандарды жеңу үшін бірігіп күш көрсеткен, бірақ Фернан Рамироға көп ұзамай шабуыл жасады, содан кейін Леон-Кастилия соғысы Рамироның 944 жылғы жеңісіне дейін жалғасты. Рамиро II-нің қайтысы оның ұлдары арасындағы Леондық мұрагерлік соғысына (951–956) себеп болды, ал жеңімпаз Ордоньо III Леондық Кордова халифі Абдул Рахман III-пен бейбіт келісімге келді. 778 жылы Карл I-нің Иберияға жасаған сәтсіз жорығы Барселонаның Аббасидтік басшысы Сүлеймен әл-Арабидің шақыруымен туды, бұл Омейядтарға қарсы Аббасид-Каролинг одағына әкелді. Аль-Андалустағы Фитна (1009–1031) кезінде Омейяд халифаты Кордова шашырап, бір-бірімен соғысқан ислам әмірлері басқарған бәсекелес тайфаларға бөлінді. 1085 жылы Кастилия және Леонның христиан патшасы Толедоны басып алғаннан кейін, әмірлер қатаң исламдық Альморавид сектасының басшысы Юсуф ибн Ташфиннің оларды қорғауға келуін сұрады, ол Сагражас шайқасында (1086) осылай істеді. Бірақ Юсуф көп ұзамай Испанияның мұсылман әмірлеріне қарсы шығып, оларды жеңіп, 1091 жылға дейін олардың жерлерін жаулап алды. 1147–1157 жылдары осыған ұқсас жағдай орын алды, Альморавид әулеті құлап, Екінші Тайфас кезеңі басталды, және Аль-Андалустағы мұсылман қалалары жаңа Альмохад халифатымен басып алынды. Гранада мұрагерлік соғысы (1482–1492) Гранада әмірі Әбу'л Хасан Алидің ұлы Мұхаммед XII Гранадамен қуылғаннан кейін басталды; қуылған әмірдің бауыры Мұхаммед XIII Гранада да бұл күреске қосылды. Бұл мұрагерлік қақтығыс Гранада соғысымен бір уақытта болды және 1492 жылы Кастилияның басып алуымен ғана аяқталды.
Clashes and raids on bordering Andalusian lands did not keep the Christian kingdoms from battling among themselves or allying with Muslim kings. Although Christian rulers Fernán González of Castile and Ramiro II of León had cooperated to defeat the Muslims at the Battle of Simancas (939), Fernán attacked Ramiro soon after and the Leonese–Castilian war that followed lasted until Ramiro's victory in 944. Ramiro II's death caused the war of the Leonese succession (951–956) between his sons, and the winner Ordoño III of León concluded peace with caliph Abd al Rahman III of Córdoba. Charlemagne's failed 778 campaign into Iberia was prompted by the invitation of the pro Abbasid governor of Barcelona, Sulayman al Arabi, which led to a brief Abbasid Carolingian Alliance against the Umayyads. During the Fitna of al Andalus (1009–1031), the Umayyad run Caliphate of Córdoba fell apart into rival taifas headed by Islamic emirs warring each other. After the Christian king of Castile and León conquered Toledo in 1085, the emirs requested Yusuf ibn Tashfin, leader of the strict Islamic Almoravid sect, to come to their defence, which he did at the Battle of Sagrajas (1086). However, Yusuf soon turned on the Muslim emirs of Spain, defeating them all and conquering their lands by 1091. A similar scenario occurred in 1147–1157, when the Almoravid dynasty fell, a Second Taifas period happened, and the Muslim controlled cities of al Andalus were conquered by the new Almohad Caliphate. The War of the Granada succession (1482–1492) took place after the deposition of emir Abu'l Hasan Ali of Granada by his son Muhammad XII of Granada; the deposed emir's brother Muhammad XIII of Granada also joined the fight. This succession conflict took place simultaneously with the Granada War, and was ended only by the Castilian conquest in 1492.
Христиандық қайта тұрғылықты
Реконкиста – соғыс пен жаулап алу ғана емес, сонымен қатар халықты қайта орналастыру процесі болды. Христиан патшалары өз халқын мұсылмандар тастап кеткен жерлерге көшірді, шекараны қорғауға қабілетті халықты қамтамасыз ету үшін. Негізгі қайта қоныстандыру аймақтары – Дуро алқабы (солтүстік плато), Эброның жоғары аңғары (Ла Риоха) және Каталонияның орталық бөлігі. Дуро алқабының қайта қоныстандырылуы екі бөлек кезеңде жүрді. Өзеннің солтүстігінде, 9-10 ғасырларда «пресура» жүйесі қолданылды. Дуроның оңтүстігінде, 10-11 ғасырларда пресура «фуэроларға» (форалар немесе фуэролар) әкелді. Фуэролар тіпті Орталық таулы аймақтың оңтүстігінде де қолданылды. Пресура – тауларды кесіп өтіп, Дуро алқабының тасталған жерлеріне қоныстанған шаруалардың тобын білдірді. Астурия заңдары осы жүйені қолдады, мысалы, шаруаға өңдеуге және қорғауға болатын жерді меншігі ретінде берді. Әрине, астуриялық және галициялық ұсақ ақсүйектер мен дін қызметкерлері өздерімен бірге шаруаларды жіберіп, өздерінің экспедицияларын ұйымдастырды. Бұл Леон және Португалия сияқты феодалдық аймақтардың құрылуына әкелді, ал Кастилия, құрғақ, кең жазықтар мен қатал климатқа ие болғандықтан, тек Бискайде үміті жоқ шаруаларды ғана тартты. Осының салдарынан Кастилияны бір граф басқарды, бірақ ол көптеген еркін шаруалары бар феодалдық емес аумақ болды. Пресура Каталонияда да кездеседі, Барселона графы Урхелл епископына және Жерона графына Вик жазықтарын қайта қоныстандыруды бұйырды. 10 ғасырдан бастап қалалар мен қалашықтар маңыздылығы мен күші арта түсті, себебі сауда қайта жанданды және халық саны өсе берді. Фуэролар – қалаларды қайта қоныстандырған барлық адамдарға берілген артықшылықтар мен дәстүрлерді бейнелейтін жарғылар болды. Фуэролар феодалдық жүйеден қашуға мүмкіндік берді, өйткені оларды тек монарх ғана бере алатын. Осының нәтижесінде қалалық кеңес тек монархқа ғана тәуелді болды және монархқа көмек немесе әскер беруге міндетті болды. Қалалардың әскери күші – кабельерос вилланос еді. Бірінші фуэроны 940 жылдары граф Фернан Гонсалес Кастрохериз тұрғындарына берген. Ортағасырлық Испанияның ең маңызды қалаларының көптегені фуэроларға немесе форайсқа ие болды. Наваррада фуэролар – негізгі қайта қоныстандыру жүйесі болды. Кейінірек, 12 ғасырда Арагон да осы жүйені қолданды, мысалы, 13 ғасырдың басында шыққан Теруэль фуэросы, ол соңғы фуэролардың бірі болды. 13 ғасырдың ортасынан бастап, демографиялық қысым азайғандықтан және халықты қайта қоныстандырудың басқа тәсілдері пайда болғандықтан, жаңа жарғылар берілмейтін болды. Фуэролар Арагон, Валенсия және Каталонияда 18 ғасырға дейін, ал Кастилия мен Наваррада 19 ғасырға дейін қалалық жарғылар ретінде сақталды. Фуэролар олардың астында өмір сүргендер үшін өте маңызды болды, олар жарғы бойынша өз құқықтарын қорғау үшін соғысқа дайын болды. 19 ғасырда Наваррадағы фуэролардың жойылуы Карл соғыстарының себептерінің бірі болды. Кастилияда жүйеге қатысты даулар Карл I-ге қарсы соғысқа (Кастилиялық қоғамдастық соғысы) ықпал етті.
The Reconquista was a process not only of war and conquest, but also of repopulation. Christian kings moved their own people to locations abandoned by Muslims in order to have a population capable of defending the borders. The main repopulation areas were the Douro Basin (the northern plateau), the high Ebro valley (La Rioja) and central Catalonia. The repopulation of the Douro Basin took place in two distinct phases. North of the river, between the 9th and 10th centuries, the "pressure" (or presura) system was employed. South of the Douro, in the 10th and 11th centuries, the presura led to the "charters" (forais or fueros). Fueros were used even south of the Central Range. The presura referred to a group of peasants who crossed the mountains and settled in the abandoned lands of the Douro Basin. Asturian laws promoted this system, for instance granting a peasant all the land he was able to work and defend as his own property. Of course, Asturian and Galician minor nobles and clergymen sent their own expeditions with the peasants they maintained. This led to very feudalised areas, such as Leon and Portugal, whereas Castile, an arid land with vast plains and harsh climate, only attracted peasants with no hope in Biscay. As a consequence, Castile was governed by a single count, but had a largely non feudal territory with many free peasants. Presuras also appear in Catalonia, when the count of Barcelona ordered the Bishop of Urgell and the count of Gerona to repopulate the plains of Vic. During the 10th century and onwards, cities and towns gained more importance and power, as commerce reappeared and the population kept growing. Fueros were charters documenting the privileges and usages given to all the people repopulating a town. The fueros provided a means of escape from the feudal system, as fueros were only granted by the monarch. As a result, the town council was dependent on the monarch alone and, in turn, was required to provide auxilium—aid or troops—for their monarch. The military force of the towns became the caballeros villanos. The first fuero was given by count Fernán González to the inhabitants of Castrojeriz in the 940's. The most important towns of medieval Hispania had fueros, or forais. In Navarre, fueros were the main repopulating system. Later on, in the 12th century, Aragon also employed the system; for example, the fuero of Teruel, which was one of the last fueros, in the early 13th century. From the mid 13th century on, no more charters were granted, as the demographic pressure had disappeared and other means of re population were created. Fueros remained as city charters until the 18th century in Aragon, Valencia and Catalonia and until the 19th century in Castile and Navarre. Fueros had an immense importance for those living under them, who were prepared to go to war to defend their rights under the charter. In the 19th century, the abolition of the fueros in Navarre would be one of the causes of the Carlist Wars. In Castile, disputes over the system contributed to the war against Charles I (Castilian War of the Communities).
Көңіл көтеру
Джим Брэдбери (2004) Реконкистадағы христиан соғысушылардың бәрінің де дінге бірдей ұмтылыс танытпағанын, және бір жағынан «әйгілі билеушілер», ал екінші жағынан, басқа жерден келген (Темплиерлер, Госпитальерлер және Тевтон ордендерінің үш негізгі орденін қоса алғанда) немесе Иберия ішінде құрылған (Сантьяго, Алкантара және Калатрава сияқты) христиан әскери ордендері арасында ерекшелік жасау қажеттігін атап өтті. «[Рыцарлар] кейбір әйгілі әріптестеріне қарағанда діни соғысқа көбірек берілген, мұсылмандармен келісімге келуге қарсы болды және шабуылдар жасады, тіпті мұсылман тұтқындарының басын кесу сияқты қатыгездіктерге де барды». Ал христиан әскерлері ислам әмірлерімен уақытша одақтар құрып, егер ақысы лайықты болса, араб және бербер билеушілері үшін де соғысуға дайын болды. Эль-Сид – көп жыл бойы Сарагосаның ислам патшаларының жалдамалы әскери қызметінде болған христиан жалдамалы басшысының кең танымал мысалы. Келесі жылы Альгамбра жарлығымен дін ұстанатын яһудилер қуылды, олардың көптегені католицизмге көшті. 1502 жылы королева Изабелла I Кастилия корольдігінде католицизмге өту міндетті екенін жариялады. 1526 жылы Киелі Рим императоры Карл V Арагон корольдігіндегі маврларға да осындай діни талап қойды, бұл мұсылман халқын германдықтардың көтерілісі кезінде дінін өзгертуге мәжбүр етті.
Jim Bradbury (2004) noted that the Christian belligerents in the Reconquista were not all equally motivated by religion, and that a distinction should be made between 'secular rulers' on the one hand, and on the other hand Christian military orders which came from elsewhere (including the three main orders of Knights Templar, Knights Hospitaller and Teutonic Knights), or were established inside Iberia (such as those of Santiago, Alcántara and Calatrava). '[The Knights] were more committed to religious war than some of their secular counterparts, were opposed to treating with Muslims and carried out raids and even atrocities, such as decapitating Muslim prisoners.' On the other hand, Christian armies sometimes forged temporary alliances with Islamic emirs, and Christian mercenaries were quite willing to fight for Arab and Berber rulers if the price was right. El Cid is a well known example of a Christian mercenary leader who was in paid military service of the Islamic kings of Zaragoza for years. The next year, the Alhambra decree ordered the expulsion of practicing Jews, leading many of them to convert to Catholicism. In 1502, Queen Isabella I declared that conversion to Catholicism was compulsory within the Kingdom of Castile. Holy Roman Emperor Charles V imposed the same religious requirement on Moors in the Kingdom of Aragon in 1526, forcing its Muslim population to convert during the Revolt of the Germanies.
Испан инквизициясы
Жағдайды одан да күрделендіргені – мориско, мараньо және конверсо деп белгілі болған көптеген бұрынғы мұсылмандар мен яһудилер, олардың көптеген христиандармен, әсіресе аристократиямен ортақ ата-бабалары болды. Бұл аристократияның адалдығына қатысты үлкен алаңдаушылықтар мен олардың христиан емес тегін жасыру әрекеттеріне әкелді. Бірқатар адамдар – олардың саны туралы пікірталас бар – өз діндерін құпия сақтап, тілдерін 16 ғасырдың соңына дейін қолданып келді. Испан инквизициясы ислам немесе яһудизмді жасырын түрде ұстанушыларды өлім жазасына кесті, түрмеге қамады немесе елден қуды. Дегенмен, барлық "жаңа христиандар" өз діндерін заңсыз түрде жасырын сақтауда деген күдікке іріктеп ұшырады. Испания мемлекетіне қарсы жасалған түрлі қылмыстардың ішінде ислам немесе яһудизмді жалғастыру да болды. Жаңа христиандар 16 ғасырдан бастап көптеген кемсітушілік шараларға ұшырады.
Making things more complex were the many former Muslims and Jews known as Moriscos, Marranos, and Conversos, who shared ancestors in common with many Christians, especially among the aristocracy, causing much concern over loyalty and attempts by the aristocracy to hide their non Christian ancestry. Some—the numbers are debated—continued to secretly practice their religions and use their languages well into the sixteenth century. Those that the Spanish Inquisition found to be secretly practicing Islam or Judaism were executed, imprisoned, or exiled. Nevertheless, all those deemed to be "New Christians" were repeatedly suspected of illegally continuing in secret to practice their religions. Various crimes against the Spanish state including continued practice of Islam or Judaism. New Christians were subject to many discriminatory practices starting in the sixteenth century.
Мұра
19 ғасырдан бері дәстүрлі батыс және әсіресе Иберия тарихнамасы Реконкистаның болуын баса көрсетіп келді, ол – христиан Иберия мемлекеттерінің мұсылман мемлекеттеріне қарсы күресіп, оларды жаулап алу процесі, бұл ортақ жау деп есептелді, олар Иберияның жергілікті христиандарынан әскери жолмен жерді тартып алған. Бұл тұжырым "Испания исламға қарсы қалыптасқан ұлт" деген идеяға қызмет етті, соның салдарынан "Иберияның орта ғасырлық тарихына қатысты үлкен бұрмалаушылықтар мен қияси көзқарас туды, мақсаты – исламның (Аль-Андалус) болуын жоққа шығарып, мұсылман территориясын христиандардың жаулап алуын заңды дәлелдеу". Ғалымдардың бірі айтқандай, "ешбір әскери науқан сегіз ғасырға созылмайды". "Реконкиста" термині осы мағынада алғаш рет 19 ғасырда қолданылды және 1936 жылы ғана Франсиско Франко билікке келген кезде Корольдік испан академиясының сөздігіне енді. Реконкиста концепциясы қазірге дейін маңыздылығын жойған жоқ, тіпті заманауи саясатта жаңадан өркендеуде – әсіресе испандық оңшыл Vox партиясы үшін, сондай-ақ батыстағы ксенофобиялық және әсіресе исламофобиялық консерваторлар арасында "Цивилизациялар қақтығысы" доктринасының ықпалымен.
Since the 19th century, traditional Western and especially Iberian historiography has stressed the existence of the Reconquista, a continual phenomenon by which the Christian Iberian kingdoms opposed and conquered the Muslim kingdoms, understood as a common enemy who had militarily seized territory from native Iberian Christians. The concept has served the idea "that Spain is a nation shaped against Islam", contributing to "a largely biased and distorted vision of the Iberian medieval past, aimed at delegitimizing the Islamic presence (al Andalus) and therefore at legitimizing the Christian conquest of the Muslim territory." Among other arguments, one of those advanced by scholars is that "no military campaign lasts eight centuries." The term "reconquista" in this sense first appeared in the 19th century, and only entered the dictionary of the Royal Spanish Academy in 1936, with the rise of Francisco Franco. The concept of the reconquista continues to have significance and has even experienced a resurgence in modern politics—especially for the extreme right Spanish party Vox, but also more broadly among xenophobic and especially Islamophobic conservatives in the West, with the influence of the doctrine of a "Clash of Civilizations".
Француздық эмуляция
1558 жылы Франция патшасы Генрих II-нің әскері ғасырлар бойы ағылшын үстемдігінде болған Кале қаласын жаулап алды. Англия королевасы Мэри I Каленің жоғалтылуын өзінің билігінің ең ауыр соққысы деп есептеді. Кале маңындағы аймақ, сол кезде Калеизис деп белгілі болған, француздардың оны қайтарып алуын еске алу мақсатында Pays Reconquis ("Қайта бағындырылған жер") деп аталды. Француздар испан Реконкистасы туралы жақсы білген, және сол уақытта Испанияның Филипп II Мэри патшайымның күйеуі болғандықтан, осы атауды пайдалану оған қасақана немқұрайлылық таныту үшін жасалған болуы мүмкін.
In 1558, the armies of King Henry II of France managed to conquer the city of Calais, which had been under English rule for centuries. Queen Mary I of England considered the loss of Calais as the greatest disaster of her reign The region around Calais, then known as the Calaisis, was renamed the Pays Reconquis ("Reconquered Country") in commemoration of its recovery by the French. The French were certainly aware of the Spanish Reconquista, and since at the time Philip II of Spain was Queen Mary's consort, use of this term might have been intended as a deliberate snub to him.
Қазіргі Испания мен Португалиядағы мерекелер
Қазіргі уақытта "морос и христианос" (испан тілінде), "морос и христианес" (каталон тілінде), "моурос е криштаус" (португал тілінде) және "моурос е кристианс" (галисия тілінде) деп аталатын фестивальдар, барлығы "маврлар мен христиандар" дегенді білдіреді. Олар әсем киімдермен және көптеген фейерверктермен боялған шаралар түрінде шайқастарды қайта жасайды, әсіресе Валенсия аймағының орталық және оңтүстік қалаларында, мысалы, Алкой, Онтиньент немесе Вильенада.
Currently, festivals called moros y cristianos (Spanish), moros i cristians (Catalan), mouros e cristãos (Portuguese) and mouros e cristiáns (Galician), which all mean "Moors and Christians", recreate the fights as colorful parades with elaborate garments and many fireworks, especially on the central and southern towns of the Land of Valencia, like Alcoi, Ontinyent or Villena.
Тұрақты әсерлері
2016 жылғы зерттеуде "қайта жаулау қарқыны" – христиан шекарасының қаншалықты жылдам кеңейгені – Испания экономикасына бүгінгі күнге дейін әсер ететіні анықталды. Әскери жаулап алудың бастапқы кезеңінен кейін христиан мемлекеттері жаулап алынған жерлерді өздеріне қосты. Ірі шекаралық аймақтар бірден қосылғанда, жер көбінесе аристократияға және әскери ордендерге берілді, бұл ұзақ мерзімді дамуға теріс әсер етті. Ал кішкентай аймақтарды қосу, әдетте, жеке қоныс салушылардың қатысуына мүмкіндік берді және олардың коронаның қарауында болуы мүмкін еді. Бұл жердің тең бөлінуіне және әлеуметтік теңдіктің артуына алып келді, соның нәтижесінде ұзақ мерзімді дамуға жағымды әсер етті.
A 2016 study found that the "rate of Reconquest"—how rapidly the Christian frontier was expanded—has persistent effects on the Spanish economy to this day. After an initial phase of military conquest, Christians states incorporated the conquered land. When large frontier regions were incorporated at once, the land was mostly given to the nobility and the military orders, with negative effects on long term development. The incorporation of small regions, on the other hand, generally allowed for the participation of individual settlers and was more likely to fall under the auspices of the crown. This led to a more equitable distribution of land and greater social equality, with positive effects on long term development.
Жаңылма
Христиан патшалықтары Иберия түбегіндегі аумақтарды жаулап алуды аяқтаған соң, олар өз күштерін басқа бағытқа, тіпті Гибралтар бұғазының ар жағында орналасқан Магрибке ауыстырды. 1399–1400 жылдары Кастилия тағы Тетован қаласына қарсы жазалау экспедициясын санкциялады, ол қарақшылардың бекінісі болған. 1415 жылы Сеутаның жаулануы португалдықтардың Африкадағы кеңеюінің бастауы болды. Осы арқылы Португалия Кастилия және Арагон саудасын бұғаз арқылы бақылауға алып, мұсылман билеген жерлерге шабуылдар жасау үшін өзіне күш базасын құруға мүмкіндік алды. 15 ғасырдың кейбір саяси жазушылары «готикалық монархия» идеясын ұсынды, ол Римнің мұрагері саналды және құрамына бұғаздың ар жағындағы жерлер де кірді. Католик монархиясының Африкадағы кәсібі номиналды түрде папалық бұйрықтармен бекітілді және крест жолы салығын төлеу үшін пайдаланылған қайырымдалықтармен қаржыландырылды, бірақ Папалық тарапынан күдікпен қарастырылды. Католик монархиясының Африкадағы жаулау әрекеттері Фердинанд II Арагонның қайтысынан кейін көбінесе тоқтап қалды. Бірақ түбектегі христиандық державалардың жаулап алу және қоныстандыру үлгісі Солтүстік Африкада ешқашан қайталанбады, ал жаулап алынған аумақ – кең жағалау бойында сирек орналасқан бекіністері бар нығайтылған шекаралық аймақ – тек қорғаныс рөлін атқарды, бұл аймақта Осман империясының кеңеюіне жағдай жасады. Португалдықтар Осман халифатымен Жерорта теңізінде, Үнді мұхитында және Оңтүстік-Шығыс Азияда соғысты, өйткені португалдықтар Османның одақтастарын – Шығыс Африкадағы Адал сұлтанатын, Оңтүстік Азиядағы Дели сұлтанатын және Оңтүстік-Шығыс Азиядағы Малакка сұлтанатын жаулап алды.
As the Christian kingdoms completed their conquest of territory on the Iberian Peninsula, they shifted their impetus elsewhere, even to the Maghreb, which is located across the Strait of Gibraltar. A Castilian Crown sanctioned punitive expedition against Tetouan, a corsair stronghold, was launched as early as 1399–1400. The conquest of Ceuta in 1415 marked the beginning of Portuguese expansion in Africa. Thereby, it allowed Portugal to exert control over Castilian and Aragonese trade through the Strait, and it also allowed Portugal to establish a powerbase for the launching of raid expeditions in Muslim ruled lands. Some 15th century political writers promoted the idea of a "Gothic Monarchy", an heir to Rome, that included territory across the Strait. The African enterprise which was undertaken during the rule of the Catholic Monarchs was nominally endorsed by papal bulls and it was also financed with donations which were used to pay the crusade tax, even if it was viewed with some suspicion by the Papacy. Conquest efforts in Africa on the part of the Catholic Monarchy by and large stalled following the death of Ferdinand II of Aragon. The model of conquest and repopulation by Christian powers in the Peninsula was however never reproduced in Northern Africa, and with the conquered territory — a fortified mark with very few fortresses scattered along an extensive coastline — merely adopting a defensive role, it allowed for Ottoman expansion in the region. The Portuguese warred with the Ottoman Caliphate in the Mediterranean, Indian Ocean and Southeast Asia as the Portuguese conquered the Ottomans' allies: the Sultanate of Adal in East Africa, the Sultanate of Delhi in South Asia and the Sultanate of Malacca in Southeast Asia.
Өте оңшыл жанр
Крест жорықтарының риторикасымен қатар, "Реконкиста" риторикасы Испания, Португалиядағы және жалпы Еуропадағы қазіргі таяу оңшылдардың саяси дискурсында біріктіруші орталық ретінде қызмет етеді. 21-ші ғасырдың таяу оңшыл топтары жиі Реконкиста мен крест жорықтарына сілтемелерді интернет-мемдер арқылы қолданып, мұсылманға қарсы көзқарастарды жеткізуге тырысады. Бұл тақырып Франция мен Италиядағы идентитарлық топтар үшін де маңызды біріктіруші орталық болып табылады. Гранадада 2 қаңтарда Боабдил сұлтанның тапсыруының жылдық еске алуы Франко режимінің алғашқы жылдарында айқын ұлтшылдық сипат алды, ал 1975 жылы диктатор Франсиско Франконың қайтысынан кейін, ол таяу оңшыл топтар үшін ашық ауада физикалық жиналыстар өткізуге және оларға саяси талаптарын ашық білдіруге мүмкіндік беру арқылы байланыс құралы ретінде қызмет етті. Таяу оңшылдар Реконкиста тарихындағы күндерді, мысалы аталған 2 қаңтар немесе 2 ақпанды, тиісті автономиялық аймақтардың (Андалусия және Мурсия) аймақтық мерекелері деп талап ету арқылы мәдени соғыс жүргізді.
Along with the rhetoric of the crusades, the rhetoric of the 'Reconquista' serves as a rallying point in the political discourse of the contemporary far right in Spain, Portugal and, more broadly, it also serves as a rallying point in the political discourse of the far right in Europe. Frequently, references to the Reconquista and the crusades are allegorically played as internet meme by 21st century online far right groups which seek to convey anti Muslim sentiments. The theme has also been used as a major rallying point by identitarian groups in France and Italy. The annual commemoration of the surrender of Sultan Boabdil in Granada on 2 January acquired a markedly nationalistic undertone during the early years of the Francoist regime and, since the death of the dictator Francisco Franco in 1975, it has served as glue for extreme right groups by facilitating their open air physical gatherings and providing them with an occasion which they can use to explicitly state their political demands. The far right has also waged a culture war by claiming dates in the history of the Reconquista, such as the aforementioned 2 January or 2 February, regional festivities for the related autonomous communities (Andalusia and Murcia).