Кіріспе

Зерттеудің негізгі құжаты

Зертханалық күнделік (көбінесе лабораториялық кітапша немесе lab book деп аталады) – зерттеудің негізгі құжаты болып табылады. Зерттеушілер зертханалық күнделікті өздерінің гипотезаларын, тәжірибелерін және осы тәжірибелердің алғашқы талдауын немесе түсіндіруін тіркеу үшін пайдаланады. Күнделік ұйымдастыру құралы, есте сақтауға көмекші құрал ретінде қызмет етеді, сондай-ақ зерттеу нәтижесінде туындаған кез келген зияткерлік меншікті қорғауда маңызды рөл атқарады.

Құрылымы

Зертханалық күнделіктерге қатысты нұсқаулар мекемелер мен жеке зертханалар арасында кеңінен өзгешеленеді, бірақ кейбір нұсқаулар, мысалы, анықтамада көрсетілгендей, жиі кездеседі. Зертханалық күнделік әдетте берік байланып тігіледі және беттері нөмірленеді. Күндер міндетті түрде көрсетіледі. Барлық жазбалар тұрақты жазу құралымен, мысалы, ручкамен жасалады (бірақ тұрақты маркер қолдану ұсынылмайды, себебі сия бірнеше бетке тарауы мүмкін). Зертханалық жазба әдетте тәжірибелер жүргізіліп жатқанда жазылады, кейіннен емес. Көптеген зертханаларда бұл деректерді (басқа жазбалардан көшірмей) және кез келген байқаулар мен түсініктерді тіркеудің бастапқы орны болып табылады. Деректер басқа тәсілмен (мысалы, компьютерде) жазылған жағдайда, зертханалық күнделікте деректердің алынғаны және дерек жинағының идентификациясы көрсетіледі. Көптеген мамандар зертханалық күнделікті басқа ғалымға қадамдарды қайталауға жеткілікті егжей-тегжейлі сипатталған іс-әрекеттердің күнделігі ретінде қарастыру қажет деп санайды. Бірнеше қызметкері бар және ортақ зертханалық күнделігі бар зертханаларда, жазбаларға оларды жасаған адамдар қол қояды.

Құқықтық аспектілер

Деректерді оңай өзгертуге болмайтынын қамтамасыз ету үшін, беттері тұрақты түрде тілінген жазба кітапшаларын пайдалану жиі ұсынылады. Зерттеушілер әдетте өшірілмейтін қаламмен ғана жазуға, әр бетке қол қоюға және күнін көрсетуге, сондай-ақ кітапшаларын оқып түсіне алатын басқа ғалымның мерзімімен тексеріп тұруға шақырылады. Бұл ережелердің бәрі патенттік дау кезінде жаңалықтың нақты қашан жасалғанын дәлелдеуге көмектеседі. Алайда, 2013 жылдың наурыз айынан бастап АҚШ-та зертханалық жазба кітапшаларының заңдық күші шектеулі, себебі заңға енгізілген өзгерістер бойынша патенттерді бірінші ойлап тапқан адамға емес, бірінші тіркеген адамға беріледі. Зертханалық кітапша жұмыстың ұрланбағанын дәлелдеу үшін әлі де пайдалы, бірақ басқа адамның патентіне қарсы дау айту үшін оны қолдануға болмайды.

Электрондық форматтар

Қазір бірнеше компания электронды зертханалық күнделіктерді ұсынады. Бұл формат, әсіресе көптеген зерттеушілері бар және тәжірибелерін жазбаға түсіру қажеттілігі зор ірі фармацевтикалық компанияларда, белгілі бір дәрежеде танымалдыққа ие болды.

Ашық зертханалық кітапшалар

Онлайн режимінде сақталатын зертханалық күнделіктер әлемге де, оларды жүргізіп отырған зерттеушіге де соншалықты түсінікті бола бастады, бұл үрдіс көбінесе 2006 жылы химик Жан Клод Брэдлидің блогындағы мақаласының атымен «Ашық күнделік ғылымы» деп аталады. Бұл термин ашық ғылымның осы ерекшелігін, бірақ одан тәуелсіз дамыған, «Ашық код», «Ашық қол жетімділік», «Ашық деректер» сияқты ұғымдардан ажырату үшін жиі қолданылады. Олай болса, күнделіктің ашықтығы мынадай шарттардың жиынтығын немесе олардың бөліктерін білдіреді: Зерттеушінің зертханалық күнделігін парольсіз және деректерді пайдалануға шектеу қоймай онлайн режимінде бөлісу. Зерттеушінің байқаулар мен қорытындылар жасау үшін қолданған бастапқы деректер кез келген адамға онлайн қолжетімді болуы керек. Барлық тәжірибелік деректер, оның ішінде сәтсіз немесе түсініксіз әрекеттер де бөліседі. Зерттеу жұмысына түскен пікірлер мен басқа да үлестерді, барлығының қоғамдық мүлік екенін ескере отырып, оңай қосуға болады. Уики пайдалану жеке авторлардың үлесін қадағалауға мүмкіндік береді.