Кіріспе

Британдық-американдық астрофизик Элеонора Маргарет Бербидж, FRS (; 12 тамыз 1919 – 5 сәуір 2020) – британдық-американдық байқау астрономы және астрофизик. 1950 жылдары ол жұлдыздық нуклеосинтездің негізін қалаушылардың бірі болды және ықпалды B2FH мақаласының бірінші авторы еді. 1960 және 1970 жылдары ол галактикалардың айналу қисықтары мен квазарлар бойынша жұмыс істеді, соның нәтижесінде сол кездегі ең алыстағы астрономиялық нысанды ашты. 1980 және 1990 жылдары ол Хаббл ғарыш телескопындағы әлсіз нысандар спектрографының жасалуына және қолданылуына көмектесті. Бербидж астрономиядағы әйелдерге қатысты кемсітушілікке қарсы күресімен де белгілі болды. Бербидж бірнеше басшылық және әкімшілік қызметтер атқарды, оның ішінде Корольдік Гринвич обсерваториясының директоры (1973–1975), Америка астрономиялық қоғамының президенті (1976–1978) және Америка ғылымды дамыту қауымдастығының президенті (1983). Бербидж Лондон университетінің обсерваториясында, Чикаго университетінің Еркес обсерваториясында, Кембридж университетінің Кавендиш зертханасында, Калифорния технология институтында және Калифорния университетінің Сан-Диего (UCSD) университетінде жұмыс істеді. 1979 жылдан 1988 жылға дейін ол UCSD-де Астрономия және ғарыш ғылымдары орталығының алғашқы директоры болды, және ол 1962 жылдан зейнеткерлікке шыққанға дейін сол жерде жұмыс істеді.

Ғылыми мансап

Бёрбидж Лондон университетінде (UCL) оқыды, онда 1939 жылы бакалавр дәрежесін және 1943 жылы Ph.D. дәрежесін алды. Соғыстан кейін көп ұзамай ол Лондон университеті жүйесіндегі студенттерге, соның ішінде сол кезде Лондон Корольдік колледжінің студенті болған Артур Кларкқа ULO-да астрономия пәнін оқытты. Осы кезеңдегі зерттеулері жұлдыздардағы химиялық элементтердің мөлшеріне қатысты болды. 1953 жылы ол Ұлыбританияға оралды, онда Маргарет және оның күйеуі Джеффри Бёрбидж Кембридж университетінде Уильям Альфред Фаулер мен Фред Хойлмен жұмыс істеуге шақырылды. Бұл жұмыс 1957 жылы «B2FH» деп белгілі болған, Бёрбидж, Бёрбидж, Фаулер және Хойлдың әрпімен аталатын мақалаға әкелді. Маргарет Бёрбидж – жүкті кезінде жазылған мақаланың алғашқы авторы. Мақалада көптеген ауыр химиялық элементтердің жұлдыздар эволюциясы кезінде пайда болатыны көрсетілді. Олардың әзірлеген теориясы жұлдыздық нуклеосинтездің негізгі қағидасы болып табылады. Кейін Фаулер 1983 жылы нуклеосинтез жөніндегі жұмысы үшін физика саласындағы Нобель сыйлығын алды (Субрахманян Чандрасекармен бөлісіп), және Бёрбиджтің мақалаға енбегеніне таң қалды. Ол космологияның тұрақты күй теориясын қолдады, бірақ квазарлар бойынша оның жұмысы Балама Үлкен жарылыс теориясын қолдауға көмектесті. 300 жыл бойы бұл лауазымды әрқашан Корольдік астрономы атқарды, бірақ Бёрбиджтің RGO директоры болып тағайындалуымен лауазымдар бөлінді, радиоастроном Мартин Райл Корольдік астроном болып тағайындалды. Бёрбидж кейде мұны әйелдерге қарсы көзқарасқа байланыстырды. Бёрбидж 1974 жылы, қызметке кіріскеннен кейін он бес ай өткен соң, Исаак Ньютон телескопын Герстмонсекс сарайындағы RGO штаб-пәтерінен Канар аралдарындағы Роке де лос Мучачос обсерваториясына көшіру мәселесіне байланысты RGO-дан кетіп қалды. Оның сыйлықтан бас тарту хаты ААС-ты астрономиядағы әйелдердің мәртебесі жөніндегі алғашқы комитет құруға итермеледі. Президенттік лауазымда ол мүшелерін АҚШ Конституциясына тең құқықтарды бекітпеген штаттарда AAS жиналыстарын өткізбеуге көндірді. 1979 жылдан 1988 жылға дейін ол UCSD Астрофизика және ғарыш ғылымдары орталығының алғашқы директоры болды. Ол Марджори Стотт Пичи мен Стэнли Джон Пичидің қызы болды; оның әкесі Манчестер технологиялық институтында (қазір Манчестер университетінің бөлігі) химия пәнінен лекция оқыды, ал анасы оның студенттерінің бірі болды. Маргарет Бёрбидж 2020 жылдың 5 сәуірінде Сан-Францискода 100 жасында құлап қайтыс болды.