Кіріспе

Эрик Густав Гейер (12 қаңтар 1783 – 23 сәуір 1847) – швед жазушысы, тарихшысы, ақын, философ, композитор және саяси экономиканы романтикалық тұрғыдан сынға түсірген. Оның еңбектері швед ұлттық романтизмін дамытуға септігін тигізді. Ол консерватизмді жақтаған белгілі тұлға болды, бірақ өмірінің соңында либерализмге көшті.

Өмірбаян

Гейер Гейерсгарденде, отбасының Рансетердегі ендігінде дүниеге келді. Ол Карлстад гимназиясында білім алып, 1806 жылы магистратураны аяқтаған Уппсала университетінде оқыды. 1803 жылы Стокгольмдегі Ғылым академиясы ұсынған тарихи жүлдеге сәтті ие болды. 1809 жылы Англияға саяхат жасады. Келесі жылы Уппсалада тарих пәнінен лекция оқыды, ал 1815 жылы Эрик Майкл Фанттың көмекшісі болды. Фанттан кейін Гейер 1817 жылдан бастап Уппсала университетінде тарих профессоры болды, онда қазір оның есімімен мүсін орнатылған. Ол 1822, 1830, 1836 және 1843–1844 жылдары Уппсала университетінің ректоры болды. Университет өкілі ретінде ол 1828–1830 және 1840–1841 жылдары Швеция шіркеуінің руханият өкілі ретінде Эштаттардың Риксдағында (Riksdag of the Estates) болды. 1824 жылдан бастап Швед академиясының мүшесі болды (14-орын). 1825–1828 жылдары білім беру комитетінің мүшесі болды. 1830 жылы Pro Fide et Christianismo, христиандық білім беру қоғамына қосылды. 1835 жылы Швед Корольдік ғылым академиясының мүшесі болды. Гейер сондай-ақ Геатистік қоғамның (Götiska förbundet) негізін қалаушыларының бірі болды. Оның ең танымал "Викинг" поэмасы алғаш рет "Идуна" журналының бірінші санында жарық көрді. Ол викингтерді қазіргі адамдар елестете алатын батыр скандинавтар ретінде бейнеледі және швед халқы арасында скандинав мәдениетін жаңартудағы маңызды өзгеріс болды. Гейер Арвид Август Афзелиуспен бірлесіп, швед халық әндерінің үш томдық жинағы – Svenska folkvisor från forntiden (Стокгольм, 1814–1816) жұмысын жасады. Гейер белгілі тарихшы болғанмен, жоспарлаған ауқымды жобаларының ешқайсысын аяқтаған жоқ. Швеция тарихының жазбалары (Svea Rikes häfder), оның туған елінің мифтік дәуірлерден бастап өзінің заманына дейінгі тарихын қамтымақ болған, тек кіріспе томын ғана аяқтады. Оның Svenska folkets historia (3 том, 1832–1836) еңбегі, Лео мен Укерт редакциялаған Еуропа тарихы сериясының бір бөлігі болуы тиіс болған, бірақ патшайым Кристинаның (1654) тақтан басқанынан кейін тоқтатылды, себебі автор тарих және саясаттағы либерализмге бет бұрған болуы мүмкін. Алайда, Гейердің либерализмді қабылдауы шынайы түрде сенімге келгеннен гөрі, жасырындығынан шыққан болуы мүмкін деген пікірлер де бар. Толық емес болса да, бұл еңбектер швед тарихына құнды үлес қосты. Оның "Швеция тарихы Карл X-ке дейін" деген еңбегін ағылшын тіліне Тарнер аударды, алға сөзбен (Лондон, 1845). Саяси жазбаларының құндылығы зор болғанымен, оның қабілеттерінің көп қырлылығы оны кез келген тақырыпты толыққанды зерттеуге жүйелі түрде ден қоюдан алды. 1934 жылы ендік үйді Уппсала университеті иеленді, ал 1965 жылдан бастап Даг Хаммаршельд қорына (Hammarskjöldfonden) жай орналасты. Ғимарат 1983 жылы, ғимараттың батыс бөлігі зардап шеккен өрттен кейін қайта жаңартылды. Ғимараттар Швеция мәдени мұра туралы заңға сәйкес тарихи мүлік ретінде тіркелген.