Желкеңде жүзуге арналған спиннакер жайлы мақала. Желдің бағытына қарама-қарсы бағытта жылдам жүзуге көмектеседі, құрылысы, түрлері және тарихы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Желдің бағытынан тысқары жүзуге арналған желкен
Sail designed for sailing off the wind
Спинакер – желдің бағытынан тысқары, желге шағылысқаннан (жел бағыты курсқа 90° бұрышпен келгенде) тікелей желге қарай (жел бағытымен бір бағыттағы курс) жүзуге арналған арнайы желкен. Спинакерлер көбінесе нейлоннан жасалған жеңіл матадан құрастырылады және көбінесе ашық түстерге боялған. Панельдер мен тігістердің пішініне қарай, олар желге шағылысқанда немесе желге қарай жүзуде жақсы жұмыс істеуі үшін жасалуы мүмкін. Олар тек үш нүктеде бекітіледі және "ұшырылады" деп айтылады.
A spinnaker is a sail designed specifically for sailing off the wind on courses between a reach (wind at 90° to the course) to downwind (course in the same direction as the wind). Spinnakers are constructed of lightweight fabric, usually nylon, and are often brightly colored. They may be designed to perform best as either a reaching or a running spinnaker, by the shaping of the panels and seams. They are attached at only three points and said to be flown.
Этимология
Кейбір сөздіктер сөздің шығу тегі спиннакерді ұшыратын алғашқы қайыққа, «Сфинкс» деп қате айтылатын яхтаға байланысты болуы мүмкін деп санайды. «Сфинкс» алғаш рет 1865 жылы Солентте спиннакерін орнатты, ал сөздің алғашқы тіркелген қолданылуы 1866 жылы «Яхтинг Календары және шолудың» тамыздық нөмірінде жазылған (84-бет). Сонымен қатар, терминге бастапқыда гаффпен жабдықталған алдыңғы және артқы желкен – шпал әсер еткен болуы мүмкін. Тағы бір болжам бойынша, бұл желкенді 1865 жылы жарысқа арналған «Ниоб» яхтасының иесі Уильям Гордон ойлап тапқан. Ол желкенді яхтасының атымен атағысы келді, бірақ экипаж мүшесінің: «Міне, оны айналдыруға болатын желкен!» деген пікірі «айналдырушы» дегенге айналып, кейіннен қабылданған спиннакер терминіне ұласты. Гордон сол кездегі яхтинг әлемінде «Спиннакер Гордон» деп кеңінен танымал болды. Дегенмен, Темзадағы кемелердің капитандары да өздерінің стаксель-шелкендері үшін спиннакер терминін қолданған. Бұл қайықтардағы басқа желкендерден айырмашылығы, спиннакерлер көбінесе ақ түсті болды. Сондықтан, термин ескірген «қасық» сөзімен байланысты болуы мүмкін, ол желдің бағытымен жүзуді білдіреді (сақс. spindrift). «Қасық» етістігінің алғашқы қолданылуы 16 ғасырға дейін жетеді; «spindrift» терминіндегі «қасықтан айналуға» ауысу жергілікті шотланд диалектісіндегі айтылуымен байланысты. Алайда, «Мериам-Вебстер сөздігіне» сәйкес, «spindrift» сөзі жергілікті шотланд диалектісінде «спин» (қасық емес) деген сөзден шыққан, яғни «күшті желдің алдында жүзу» дегенді білдіреді. «Мериам-Вебстердің этимологиясына» сәйкес, спиннакер сөзінің шығу тегі әлі белгісіз.
Some dictionaries suggest that the origin of the word could be traced to the first boat to commonly fly a spinnaker, a yacht called Sphinx, mispronounced as Spinx. Sphinx first set her spinnaker in the Solent in 1865, and the first recorded use of the word was in 1866 in the August edition of Yachting Calendar and Review (p. 84). In addition, the term may have been influenced by the spanker, originally a gaff rigged fore and aft sail. Another suggestion is that the idea for the sail was conceived in 1865 by William Gordon, owner of the racing yacht Niobe. He wanted to name the sail after his yacht but a crewman's comment, "Now there's a sail to make her spin" became "spin maker" which developed into the commonly accepted term spinnaker. Gordon was widely known in the yachting world of the time as "Spinnaker Gordon". It has been pointed out, however, that the skippers of Thames sailing barges also used the term spinnaker for their jib staysails. Unlike the other, tanned sails of these boats, the spinnakers were usually white. It has thus been suggested that the term could be "connected with the obsolete word spoon, meaning to run before the wind (cf. spindrift)." Early usage of the verb to spoon can be traced back to the 16th century; the change from spoon to spin in the term spindrift is attributed to a local Scottish pronunciation. According to Merriam Webster's dictionary, however, spindrift derives from a local Scottish pronunciation of speen (not spoon), meaning "to drive before a strong wind." According to Merriam Webster's etymology, the origin of the word spinnaker is simply unknown.
Түрлері
Желкендердің екі негізгі түрі бар: симметриялық және асимметриялық, бұл нақты желкенде симметрия жазықтығының болуына байланысты. Асимметриялық желкендер симметриялық желкендер сияқты жоғарынан емес, жанынан көтергіш күш тудырады, олар көбінесе джиб сияқты жұмыс істейді. Бұл асимметриялық желкендерді жүру кезінде симметриялық желкендерге қарағанда жақсырақ бағыттарға ие болуға мүмкіндік береді, ал симметриялық желкендер тікелей желде жақсы жұмыс істейді. Толық жабдықталған жарыс қайығында барлық бағыттар мен жел жағдайларын қамтамасыз ету үшін симметриялық және асимметриялық бірнеше желкендер болуы мүмкін, бірақ круиздік қайықтар көбінесе асимметриялық желкендерді қолданады, себебі олардың қолдану саласы кең және басқаруы оңай.
There are two main categories of spinnakers, symmetric and asymmetric depending on whether a plane of symmetry exists for that particular sail. Asymmetric spinnakers operate more like a jib, generating lift from the side, rather than the top like a symmetric spinnaker. This makes asymmetrics a better choice on reaching courses than symmetric spinnakers, which excel when running. While a fully equipped racing boat might have a number of spinnakers, both symmetric and asymmetric, to cover all courses and wind conditions, cruising boats almost always use an asymmetric, due to the broader application and easier handling afforded by the asymmetric.
Симметриялық
Симметриялық желкен – ең классикалық түрі, ол қайықпен қатар симметриялық түрде жүреді, оны «парақ» деп аталатын сызықтармен және желкеннің төменгі екі бұрышынан жүретін «жігітпен» басқарады. Желге қарсы бағыттағы сызық, яғни «жігіт», желкеннің «тақ» деп аталатын бұрышына бекітіледі және спиннакер бағанасымен тұрақтандырылады. Желден төменгі (жел бағытымен) сызық «парақ» деп аталады. Ол спиннакердің «клеу»ына бекітіледі және желкеннің пішінін басқару үшін қолданылады. Спиннакер бағанасын әрбір бұрылыста жылжыту қажет, және оны жаңадан бастаушыларға қолдану өте қиын. Дегенмен, оны желдің кез келген бағытында жүргізуге болады.
The symmetric one is the most classic type, running symmetrically alongside the boat controlled by lines known as a sheet and a guy running from the lower two corners of the sail. The windward line, or guy, is attached to the corner called the tack of the sail, and is stabilized by a spinnaker pole. The leeward (downwind) line is called the sheet. It attaches to the clew of the spinnaker and is used to control the shape of the sail. The spinnaker pole must be moved in each gybe, and is quite difficult for beginners to use. However, it can be sailed in all downwind wind directions.
Асимметриялық
Үлкен жиектерге ұқсайтын және спинакер бағаналарынан ұшырылатын асимметриялық спинакерлер жаңа идея емес және кем дегенде 19 ғасырға дейін бар. Дегенмен, 1980 жылдары Сидней портындағы 18 футтық Skiff флотынан бастау алған жаңа тұжырым пайда болды. 1960 жылдардан бері көптеген жылдамдырақ желкенді кемелер, бастапқыда катамаран кластары, желкенді тікелей популы желмен жүзуге қарағанда, тиімді ауа ағынымен кең бұрыштармен жүзудің жылдамдығын арттыратынын анықтады. Бұл техника осылай дамыды, сонда бір маусымның соңында Эндрю Бакланд 18 футтық кемелердің спинакер бағанын орманнан кері тартып алмай-ақ бүкіл маусымды өткенін және шұңқырды жою арқылы барлық жүйелерді оңайлатуға болатынын байқады, содан кейін спинакерді бекітілген (бірақ көбінесе қайтарылатын) боксприттен орнатуға болады. Бұл тұжырымдама тез арада ескі жиек стиліндегі асимметриялық желкендерге қарағанда, дәстүрлі спинакерге ұқсас еркін ликті желкенге айналды. Джулиан Бетвейт келесі маусымда бірінші болып қайықты жабдықтап, онымен жүзіп кетті, ал Эндрю Бакланд оның ізінен ерді. Кері тартылатын боксприт пен асимметриялық спинакерді алғаш рет енгізген заманауи жағажайлық қайық J/Boats J/105 болды. Бұл тұжырым желкенді әлемде жылдам тарады. Желкеннің тұғыры, генуа сияқты, қабырғаға бекітілуі мүмкін, бірақ көбінесе бокспритке орнатылады, көбінесе қайтарылатын бокспритке. Егер спинакер арнайы бокспритке орнатылса, спинакер мен жиекті бір уақытта ұшуға болады; әйтпесе, спинакер жиектің көлеңкесінде қалады, сондықтан спинакерді пайдаланғанда жиекті жиып алу керек. Асимметриялық желкенде жиек сияқты екі линь бар, бірақ ол ликтің бойымен орманға бекітілмейді, тек бұрыштарында ғана бекітіледі. Симметриялық спинакерден айырмашылығы, асимметриялық спинакерге тіреудің қажеті жоқ, өйткені ол қабырғаға немесе бокспритке бекітіледі. Асимметриялық желкенді айдау өте оңай, себебі ол тек бір линьді босатуды және екіншісін тартуды қажет етеді, желкенді орманның алдынан өткізеді. Асимметриялық желкендер тікелей популы желмен жүзуге спинакерлерге қарағанда қолайлы емес, сондықтан кеме көбінесе популы желмен зигзаг жолмен жүзеді, бұрыштарында айдап жүреді. Асимметриялық спинакер әсіресе жылдам планингтік қайықтарда тиімді, себебі олардың жылдамдығы қабырғадағы желдің пайда болуын қамтамасыз етеді, бұл оларға желдің соңынан тікелей жүзуге мүмкіндік береді. Сондай-ақ, ол круиздік яхталарда круиздік спинакер немесе круиздік шұңқыр түрінде де өте пайдалы, онда басқарудың қарапайымдылығы маңызды.
Asymmetrical spinnakers resembling large jibs and flown from spinnaker poles are not a new idea and date back to at least the 19th century. However, in the 1980s a new concept appeared, starting with the Sydney Harbour 18ft Skiff fleet. Since the 1960s, many faster sailing craft, starting with catamaran classes, have discovered that it is faster to sail downwind on a series of broad reaches with efficient airflow across the sail rather than directly downwind with the sails stalled. This technique had developed to the extent that in bar conversation at the end of one season Andrew Buckland observed that the 18s had sailed all season without pulling the spinnaker pole back from the forestay and that all the systems could be simplified by eliminating the pole and setting the spinnaker from a fixed (but often retractable) bowsprit. The concept quickly evolved to a sail with a loose luff much more like a conventional spinnaker than the old jib style asymmetric sails. Julian Bethwaite was the first to rig and sail a boat with one the next season, followed shortly by Andrew Buckland. The first modern offshore sailboats to incorporate a retractable bow sprit and an asymmetric spinnaker was the J/Boats J/105. The concept has spread rapidly through the sailing world. The tack of the sail may be attached at the bow like a genoa but is frequently mounted on a bowsprit, often a retracting one. If the spinnaker is mounted to a special bowsprit, it is often possible to fly the spinnaker and the jib at the same time; if not, then the spinnaker will be shadowed by the jib, and the jib should be furled when the spinnaker is in use. The asymmetric has two sheets, very much like a jib, but is not attached to the forestay along the length of the luff, but only at the corners. Unlike a symmetric spinnaker, the asymmetric does not require a spinnaker pole, since it is fixed to the bow or bowsprit. The asymmetric is very easy to gybe since it only requires releasing one sheet and pulling in the other one, passing the sail in front of the forestay. Asymmetrics are less suited to sailing directly downwind than spinnakers, and so instead the boat will often sail a zig zag course downwind, gybing at the corners. An asymmetric spinnaker is particularly effective on fast planing dinghies as their speed generates an apparent wind on the bow allowing them to sail more directly downwind. It is also particularly useful in cruising yachts in the form of a cruising spinnaker or cruising chute, where the ease of handling is important.
Круиздік
Круиздік шұңқыр – круиздік яхталарда қолданылатын, аз адаммен басқару кезінде пайдалануға ыңғайлы асимметриялық спиннакердің бір түрі. Екі қанат қолданылады, гибинг жасамас бұрын тіреу сымы шамамен бір футқа босатылады. Балама ретінде, гибинг жасамас бұрын желкен бір қанатқа жиылады.
A cruising chute is a form of asymmetric spinnaker used by cruising yachts and designed for easy use when short handed. Two sheets are used, with the tack line eased by a foot or so before gybing. Alternatively, only one sheet is used, with the sail snuffed before a gybe.
Нөлдік код
Code Zero – бұл жеңіл желкен, ол жеңіл желде және жақын араға дейінгі желкен бағыттары үшін генуа желкенінің өлшемдеріне жуық. Оны жеке тұғырға оралған күйде шығаруға болады, сондай-ақ асимметриялық желкендермен де қолдануға болады. Code 1 – бұл жеңіл желдегі желкен, төмен жылдамдықтардағы көрінетін жел бұрыштары 90 градустан кіші бұрыштар жасауға маңызды әсер етеді. Code 2 – 90 градустан жоғары көрінетін жел бұрыштарында қолданылатын орташа желдегі жүзу желкені. Code 3 – 90 градусқа жуық көрінетін жел бұрыштарында қолданылатын орташа желдегі желкен. Code 4 – әдетте күтілетін ең күшті желде қолданылатын ауыр желдегі жүзу желкені. Code 5 – әдетте күтілетін ең күшті желде қолданылатын ауыр желдегі желкен. Code 6 – дауылды жағдайда жүзуге арналған дауыл желкені.
A Code Zero is a light weight sail that approaches the dimensions of a genoa jib, for light airs and points of sail up to a close reach. It may be launched furled on its own stay. and asymmetric sails. Code 1 is a light air reaching sail, where the apparent wind angles at low speeds has a significant effect to create angles of less than 90 degrees. Code 2 is a medium air running sail, used for apparent wind angles over 90 degrees. Code 3 is a medium air reaching sail, used for apparent wind angles near 90 degrees. Code 4 is a heavy air running sail, used in the heaviest winds normally expected. Code 5 is a heavy air reaching sail, used in the heaviest winds normally expected. Code 6 is a storm sail, for running in storm conditions.
Жағажайды орнату
Олар тек белгілі бағыттарда қолданылатындықтан, спиннакерді көтеру және түсіру көбінесе кеме жүріп тұрғанда жасалады. Спиннакерлердің үлкендігіне байланысты (спиннакер көбінесе негізгі желкеннен екі есе немесе одан да үлкен болады) бұл қиын операцияға айналуы мүмкін, себебі желкен бірден желді ұстап алады.
Since they will only be used on certain points of sail, raising and lowering the spinnaker is a task that is often performed while under sail. Due to the size of spinnakers (the spinnaker is often double or more the size of the mainsail) this can be a difficult operation, since the sail will immediately catch the wind.
Симметриялық
Әдетте симметриялық спинакер өз қапшығында, яғни «тортуда», үш бұрышымен жоғары қаратып, оңай қолжетімді болады. Қиыршықтар (төменгі бұрыштар) «табақтар» деп аталатын арқандармен басқарылады. Табақтар қайықтың алдынан (сыртынан) жүргізіліп, қайықтың арт жағына дейін созылады. Желкеннің жоғарғы бұрышы (басы) спинакерлік арқанға бекітіледі, ол желкенді мачта бойы көтеру үшін қолданылады. Жарыс қайықтарында асимметриялық спинакердің табаны көбінесе кері тартылатын бокс-притқа орнатылады, бұл алдыңғы үшбұрыштың ауданын ұлғайтады және спинакердің бокс-притпен кедергілесуіне жол бермейді. Бұл тенденция жарыс қайықтарында кеңінен таралғандықтан, круиздік қайықтарда да осыған ұқсас өзгерістер енгізілуі мүмкін. Асимметриялық спинакермен «жиб» жасау симметриялық спинакерге қарағанда әлдеқайда қарапайым, себебі спинакерлік бағананың қажеті жоқ. Дәл шымшық сияқты, тек табақтарды ауыстыру ғана қажет; алайда, асимметриялық спинакер әлі де лестеудің алдында қалықтайтындықтан, операция керісінше орындалады. Жүктелген табақ босатылады, ал бос (қарсы) табақ тартылады, бұл желкеннің лестеудің алдынан айналып өтуіне мүмкіндік береді, содан кейін қайықтың жаңа бағытында табақталды. Асимметриялық спинакерді жинау симметриялық спинакерді жинау процесіне ұқсас. Табақтар босатылып, желкен қайықтың алдына құлатылады. Содан кейін желкеннің аяғы жиналады, арқан босатылып, желкеннің басы төмен түсіріледі, онда ол тортуға салынады. Спинакер әдеттегідей көтеріледі, бірақ «көзқап» орнында болғандықтан, желкен желді ұстай алмайды. Спинакер көтеріліп, жіптер дайын болғаннан кейін, көзқап көтеріліп, спинакер босатылады. Спинакер қалықтап тұрғанда көзқап желкеннің басында жиналған күйде қалады. Спинакерді жинау үшін табақ немесе табан босатылып, көзқап төмен тартылады, желкен жиналады. Содан кейін арқан түсіріліп, желкен жинақталатыны. Бір жүйе тек спинакерді іске қосуға бағытталған және ол арнайы желкенді жинау және желкенді іске қосқанда сынғыш иілгіш ленталарды орналастыратын түтік жүйесін пайдаланады, олар толтырылған спинакердің табағы мен жіптері тартылғанда жыртылады. Бұл жүйе желкенді сақтайды, ол іске қосылғаннан кейін (көзқап көтерілгеннен кейін) көзқаптың жоғарғы сақинасы арқанға, ал төменгі сақинасы палубаға қарай орналасады, спинакерді босату төменгі сақинаны арқанға тарту арқылы жүзеге асырылады, бұл желкеннің төменгі бөлігінің толуына мүмкіндік береді, соның салдарынан құлаған көзқап «ұшып бара жатқан спинакердің басында» қалады.
Typically the symmetric spinnaker is packed in its own bag, called a turtle, with the three corners on top for ready access. The clews (lower corners) are controlled by lines called sheets. The sheets are run in front (outside) of the forestay and lead to the back of the boat. The head (top corner) is attached to the spinnaker halyard, which is used to raise the sail up the mast. On racing boats, the tack of the asymmetric is often rigged to a retractable bowsprit, which increases the foretriangle area and prevents interference with the jib. As this trend becomes more popular in racing boats, it may result in similar adaptations to cruising boats as well. Jibing with the asymmetric is much less complex than the symmetric, due to the lack of the spinnaker pole. Much like a jib, all that is required is to change sheets; however, since the asymmetric still flies in front of the forestay, the operation is reversed. The loaded sheet is slackened, and the opposite (lazy) sheet is pulled in, which allows the sail to pass around in front of the forestay, and then be sheeted in on the new lee side of the boat. Retrieving the asymmetric is similar to the process for the symmetric. The sheets are released, allowing the sail to collapse to the front of the boat. The foot of the sail is then gathered, the halyard released and the head of the sail lowered, where it is packed into the turtle. The spinnaker is raised as normal, but with the sock in place, the spinnaker is unable to catch the wind. Once the spinnaker is raised and the guys are ready to set, the sock is raised, releasing the spinnaker. The sock remains bundled up at the head of the sail while the spinnaker is deployed. To retrieve the spinnaker, the sheet or the tack is released and the sock is pulled down, gathering the sail. The halyard is then dropped and the sail may be packed away. One system focuses on the launching of the spinnaker, only, and it makes use of special sail packing and a funnel system that places breakable elastic bands as the sail is launched, bands that break as sheet and guy of the filled spinnaker are trimmed. which also stores the sail, which after launching (sock hoisting) is rigged such that the sock's top ring is toward the halyard and bottom ring toward the deck, where release of the spinnaker is accomplished by rigging that draws the bottom ring toward the halyard, allowing the bottom of the sail to fill, a design that leaves the collapsed sock aloft "at the head of the spinnaker while it is flying".