Кіріспе

Жазу стилі

Курсив (бір-біріне жалғасқан жазу деп те аталады) – әріптер ағыншақты, біріктіріліп жазылатын кез келген жазу стилі. Әдетте, мұндай жазу жылдамдық үшін қолданылады, бұл блок әріптерден өзгеше. Оның функционалдығы мен қазіргі қолданылуы тілдер мен аймақтар бойынша әртүрлі: көркем және ресми құжаттарда, сондай-ақ жеке хабарласуларда қолданылады. Ресми курсив көбінесе жалғасқан болады, ал еркін курсив – жалғаулар мен қаламды көтерудің үйлесімі. Жазу стилі "ілмекті", "итальяндық" немесе "жалғасқан" деп жіктеледі. Курсив әдісі көптеген әліпбилерде қолданылады, себебі қаламды сирек көтеру қажет және жазу жылдамдығын арттырады деген сенім бар. Алайда, осы сенімге қарамастан, күрделі немесе әшекейлі стильдерді жазу баяу болуы мүмкін. Кейбір әліпбилерде сөздің көптеген немесе барлық әріптері біріктіріліп, кейде сөзді бір күрделі сызыққа айналдырады. 2013 жылы бастауыш сынып оқушылары арасында жүргізілген зерттеуде олардың курсивпен жазу жылдамдығы баспа әріптерімен жазу жылдамдығымен бірдей екені анықталды, бала қай жазу түрін бірінші үйренгеніне қарамастан.

Сипаттамалар

Курсив – тілдің символдары біріктіріліп немесе ағынша жазылатын жазу стилі, көбінесе жазу жылдамдығын арттыру үшін қолданылады. Бұл жазу стилі әріптерді бөлек жазатын "баспа әрпінен" ерекшеленеді, онда сөздердің әріптері бірікпейді және ағынша жазудың орнына римдік/готикалық әріптермен жазылады. Барлық курсивты көшірмелерде барлық әріптер біріктірілмейді; ресми курсив көбінесе біріктіріледі, бірақ жеңілдетілген курсив – біріктірулер мен қаламды көтерудің араласуы. Араб, сирия, латын және кириллица әліпбилерінде сөздің көптеген немесе барлық әріптері байланысқан (кейбіреулері байланыспауы керек), кейде сөзді бір күрделі сызыққа айналдырады. Еврей және рим курсивінде әріптер бірікпейді. Махараштрада маратхи тілін жазу үшін «Моди» деп аталатын курсивты әліпби қолданылған.

Байлау

Лигатура – әрпін бір-бірімен сызықтар арқылы жалғап жазу, сонда қаламды немесе қарындашты әр әріптің арасында көтермей жазуға болады. Көбінесе әріптерді байланысты жеңілдету үшін оларды иінді етіп жазады. Көпте қолданылатын басылған грек мәтіндеріндегі қазіргі кіші әріптер "курсив" деп аталады (унциалдан өзгеше), бірақ әріптер бірікпейді.

Бұрандалы

Шымыр жазудағы кейбір жоғары және төмен созылатын әріптерде жалғастыруға мүмкіндік беретін ілмектер болады. Ағылшын тілінде "курсив" дегенде көбінесе осыны айтады.

Италикалық

Курсивті курсив жазуы – канцеляриялық курсивтен шыққан – циклсыз жалғауларды пайдаланады, және барлық әріптер біріктірілмейді. Курсивті жазуда g, j, q немесе y әріптерінен жалғаулар жасалмайды, сондай-ақ бірнеше жалғауларға кеңес берілмейді. Курсивті жазу 15 ғасырдағы итальяндық Ренессанс кезеңінде танымал болды. "Курсив" термині қолжазбаға қатысты, оны компьютердегі курсивті әріптермен шатастыруға болмайды. Ренессанс дәуіріндегі қолжазбадағы көптеген, бірақ барлық емес, әріптер біріктірілді, сияқты бүгінде курсивті жазуда да көпшілігі біріктіріледі.

Отбасы

Курсив әдісінің пайда болуы жазу жылдамдығының практикалық артықшылықтарымен және қаламның мүмкіндіктерін ескере отырып, қаламды жиі көтермеу қажеттігімен байланысты. Қаламдар нәзік, оңай сынып, дұрыс қолданбаса, сия шашырап кетеді. Сонымен қатар, олардың сиясы қазіргі заманғы жазу құралдарына қарағанда тез бітіп қалады. Темір қаламдар қаламдардан кейін пайда болды, олар мықтырақ болғанмен, әлі де кейбір шектеулері болды. Құжаттың авторлығын анықтау (қолтаңбаны қараңыз) машина шрифтінен өзгеше фактор болды. Сондай-ақ, курсивтің танымал болуының себебі жазу құралын қағаздан сирек көтеру болды. "Курсив" термині орта француз тіліндегі "cursif" сөзінен, ал ол ортағасырлық латын тіліндегі "cursivus" сөзінен шыққан, бұл сөздің мағынасы – "ағынмен жазу". Бұл термин латын тіліндегі "currere" ("ағып тұру, жылдамдату") сөзінен туындаған. 2010 жылдарға қарай курсивтің қолданылуы төмендегендей болса да, 2019 жылдан бастап оның қайта қолданысқа енгені байқалды.

Маратхи тілі

Моди – маратхи тілінде жазу үшін қолданылатын, деванагари жазуынан туындаған деп есептелетін қаріп. Ол 20-ғасырға дейін деванагаримен қатар бизнес және әкімшілік істерде жылдам жазу үшін қолданылды. Деванагаридің Балбодх түрінің маратхи тілі үшін стандартты жазу жүйесі ретінде қабылдануына байланысты, Моди 20-ғасырдың ортасына қарай қолданыстан шығып қалды. Содан бері осы қаріпті қайта жаңғыртуға әрекеттер жасалып келеді. Бұл қаріптің ерекшелігі – әріптердің алдынан бас сызығының жазылуы, бұл жолдармен жазу үшін «қалыпталған бет» құруға мүмкіндік береді. Оның жазуды жеңілдететін бірнеше ерекшеліктері бар, сондықтан бір әріптен екіншісіне өту кезінде қаламды сияға батыру үшін қағаздан көтеру азаяды. Кейбір әріптер деванагаридегі әріптерінің «үзілген» нұсқалары болып табылады. Көптеген әріптердің пішіні дөңгелек келеді. Ұзын 'ī' (ई) және қысқа 'u' (उ) әріптері тиісінше қысқа 'i' (इ) және ұзын 'ū' (ऊ) әріптерінің орнына қолданылады. Курсивті жазу нормандық жаулап алудан бұрын ағылшын тілінде қолданылған. Англосаксон харталарында көне ағылшын тілінде курсивпен жазылған шекаралық шарттар жиі кездеседі. 16-ғасырдың басынан бастап Англияда жеке хаттар мен ресми құжаттар үшін кеңінен қолданылған «хатшы қолы» деп аталатын курсивті жазу стилі болған. Курсивті қолжазба 17-ғасырдан бастап қазіргі түріне жақындады, бірақ Англияның өзінде де, Британ империясының басқа жерлерінде де оның қолданылуы біркелкі немесе стандартталмаған. 17-ғасырдың басындағы ағылшын отарларында Уильям Брэдфордтың қолжазбасындағы әріптердің көпшілігі анық бөлінген, бірақ кейбіреулері курсивті жазу сияқты біріктірілген. Англияда Эдвард Кокер француздық ронда стилін енгізе бастады, содан кейін оны Джон Айерс және Уильям Бансон 17-18 ғасырларда Британ империясының барлық аймақтарында дамытып, кеңінен танымал етті.

18-19 ғасырлардағы дамуы

Америка колонияларында, Ұлыбритания Корольдігінен тәуелсіздік алу алдында, Томас Джефферсон АҚШ Тәуелсіздік декларациясын жазу кезінде көптеген, бірақ барлық әріптерді жалғастырмағаны байқалды. Бірақ бірнеше күннен кейін Тимоти Маталек Декларацияның түсіндірілімдік нұсқасын толыққанды жалғастырылған, ағымдық қолмен кәсіби түрде қайта жазды. 87 жыл өткен соң, 19 ғасырдың ортасында, Авраам Линкольн Геттисбург сөздерін бүгінде орынсыз көрінбейтін ағымдық жазумен жазды. Осы ағымдық жазудың бұрын да, қазір де барлық әріптерін бір сөз ішінде жалғастырмаған түрлері болды. 18 және 19 ғасырлардағы Британ империясында да, АҚШ-та да, теріске жазу машинасы ойда келгенге дейін, мамандар хат-хабарларын ағымдық жазумен жазды. Бұл "әдемі қол" деп аталды, яғни жазу жақсы көрінетін, ал фирмалар өз қызметкерлерінің барлығын дәл сол жазумен жазуға оқытты. Әйелдердің қолжазуының ерекшеліктері ерлерден айқын түрде ерекшеленсе де, жалпы пішіндері тез өзгермеді. 19 ғасырдың ортасында көптеген балаларға заманауи ағымдық жазуды үйретті; АҚШ-та бұл әдетте екінші немесе үшінші сыныпта (шамамен жетіден тоғыз жасқа дейін) орын алды. 20 ғасырдың ортасына жақындағанда, ағымдық жазуда аз ғана жеңілдетулер енгізілді. 1960 жылдардан кейін, 1930 жылдары Пол Стандарт бастаған, иілген ағымдық жазуды ильик ағымдық жазумен алмастыру қозғалысы қайта жанданды. Бұл ағымдық жазуды оқытудың қажеттіліктен артық қиын екендігі туралы талаптармен негізделді; дәстүрлі (иілген) ағымдық жазудың қажеті жоқ және ильик ағымдық жазумен жазу оңайырақ. Осының нәтижесінде Гетти Дубай Ильик және Барховский ағылшынша қолжазбасы сияқты ағымдық ильик жазудың әртүрлі жаңа түрлері пайда болды. 21 ғасырда сақталған кейбір ағымдық жазу стилдері - Спенсериан, Палмер әдісі, Д'Ниллиан және Занер Блозер жазуы.

АҚШ-та ағылшын қарпімен жазудың құлдырауы

Қолжазбаның құлдырауына себеп болған жаңа технологияның алғашқы түрлерінің бірі – 1888 жылы Джон Лауд патент алған шарлы қалам болды. Ласло мен Дьёрдь Биро аға-інілері шарлы қаламды одан әрі жетілдіріп, дизайнын өзгертіп, тез кептіретін басқа сия қолданды. Бұрынғы қаламдардан өзгеше, бұл жаңа өнертабыс сияның қалтануын болдырмады және соншалықты ұқыпты жазуды қажет етпеді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін шарлы қалам көптеп өндіріліп, арзан бағада сатылды, бұл адамдардың жазу әдетін өзгертті. Уақыт өте келе, қаріппен жазуға назар аудару азайды, содан кейін телефон, компьютер және пернетақта сияқты басқа технологиялардың да әсеріне түсті. Қаріптің қолданылуы 21-ші ғасырда төмендеді, себебі ол енді қажетті деп есептелмейді. Ферфакс округіндегі (Вирджиния штаты) ең ірі мұғалімдер одағы – Ферфакс білім беру қауымдастығы қаріпті «өліп бара жатқан өнер» деп атады. 2006 жылы АҚШ университетіне қабылдау емтиханы SAT-та студенттердің тек 15 пайызы ғана эссе жауаптарын қаріппен жазды. Дегенмен, студенттер стандартты емтихандарда қаріпті қолданудан тартынған болуы мүмкін, өйткені жауаптарын оқу қиын болса, оларға төмен баға қойылады, ал кейбір тексерушілер қаріпті оқуда қиындыққа тап болуы мүмкін. Бірақ 2007 жылы АҚШ-тың барлық 50 штатындағы бірінші-үшінші сынып мұғалімдерінің арасында жүргізілген сауалнамада жауап берушілердің 90 пайызы мектептерінде қаріпті жазуды оқыту міндетті екенін айтты, ал 2008 жылы өткізілген жалғасты сауалнамада бастауыш сынып мұғалімдерінің қолжазбаны оқыту бойынша формальды дайындығы жоқ екені анықталды; тек 12 пайызы оны қалай оқытуға қатысты курсқа қатысқандарын хабарлады. 2012 жылы АҚШ-тың Индиана және Гавайи штаттары мектептерінде қаріпті жазуды оқыту міндетті емес (бірақ оған рұқсат етіледі) екенін және оның орнына «пернетақта шеберлігін» оқыту міндетті екенін жариялады. 2009 жылы ұсынылған және 2011 жылдың шілдесіне 44 штат қабылдаған жалпы мемлекеттік білім беру стандарттарында (оларға қаріпті оқыту кірмейді) оларды қаріппен толықтыру мәселесі талқыланды.

Сақтау жұмыстары мен оқу қабілеті төмендерге әсері

Көптеген тарихи құжаттар, мысалы, АҚШ Конституциясы, қалампырмен (курсивпен) жазылған. Кейбіреулер қалампырды оқи алмау адамның мұндай құжаттарды түпнұсқалық форматында толыққанды бағалай алуына кедергі келтіреді деп санайды. Қалампырды қолданудың күнделікті өмірде азаюына қарамастан, ол АҚШ-тағы кейбір мектептердің оқу бағдарламасына қайта енгізілуде. Калифорния штаты 2023 жылы қалампырмен жазу туралы заң қабылдады, бұл 2013 және 2023 жылдар аралығындағы штаттық заңнама толқынына қосылды, ол бастауыш білім беруде қалампырмен жазуды міндеттейді. Айдахо, Канзас, Массачусетс, Солтүстік Каролина, Оңтүстік Каролина, Нью-Джерси және Теннесси сияқты басқа штаттар қалампырмен жазудың сақталуын қамтамасыз ету мақсатындағы «Негіздерге оралу» бағдарламасының аясында мектептерде қалампырды жазуды міндетті еткен. Иллинойс штатында 5-сыныптан бастап 2018–2019 оқу жылынан қалампырды оқу міндетті. Кейбіреулер қалампырды мектептерде оқытудың қажеті жоқ деп есептейді және "1960 жылдары қалампырды оқыту білімдік негіз емес, қалау бойынша енгізілген; Гавайи мен Индиана штаттары қалампырды оқытуды 'пернетақтамен жұмыс ілу дағдысымен' алмастырды, ал 44 штат осыған ұқсас шараларды қарастыруда". Мария Монтессори түзу сызықтармен жазуға қарағанда қисық сызықтармен жазудың оңайырақ екенін және балалардың алдымен қалампырды үйренуіне кеңес берген. Дислексиясы бар оқушылар, олардың миы дыбыстар мен әріптердің үйлесімдерін тиімді байланыстыра алмауына байланысты оқуда қиындықтарға тап болатын, қалампырдың мәтінді түсіну процесіне көмектесетінін анықтады, себебі ол қол-көз үйлестіруін, ұсақ моторика дағдыларын және басқа да ми мен жад функцияларын біріктіреді. Дегенмен, дисграфиясы бар оқушылар қалампырға қойылатын талаптардан нашар қызмет көруі немесе айтарлықтай қиындықтарға тап болуы мүмкін.

Неміс тілі

19 ғасырға дейін неміс тілінде Куррент (неміс жазуы деп те аталады) қолданылды. Куррент ғана емес, қазіргі заманғы курсивпен (ағылшын курсивімен бірдей) бірге қолданылды. Жазушылар екі стильді де пайдаланды: мәтіннің орны, мазмұны және контексті қай стильді қолдану керектігін анықтады. Курренттің ізбасары – Sütterlin 1911-1941 жылдары нацистік партия оны және оның баспа нұсқасы Фрактұрды тыйым салғанға дейін кеңінен қолданылды. Sütterlin-мен өскен неміс тілділер соғыстан кейін де оны қолдана берді. Бүгінде неміс мектептерінде үш түрлі курсив жазу стилі оқытылады: 1953 жылы енгізілген тік стиль, 1968 жылғы тік стиль және Vereinfachte Ausgangsschrift (1969). Неміс бастауыш сынып мұғалімдерінің ұлттық бірлестігі Гамбург мектептерінде қолданылатын жазудың қарапайым түрі – Grundschrift-ке ауысуды ұсынды.

Ресей

Қазіргі орыс тілін қолмен жазу кезінде орыс курсивті кириллицасы қолданылады (блок әріптердің орнына). Латын әріптерінің кейбіреулері ұқсас болғанымен, олардың көпшілігі басқа да дыбыстарды көрсетеді. Орыс тіліндегі қолжазбалардың басым бөлігі, әсіресе жеке хаттар мен мектептік жұмыстарда, орыс әліпбиінің (кириллица) курсивті түрін пайдаланады, алайда жеке жазбаларда блок әріптерін қолдану артып келеді. Орыс мектептеріндегі балалардың көпшілігі 1-сыныпта осы орыс жазуымен жазуды үйренеді.

Қытай

Қытай таңбаларының жазу тәсілдері каллиграфияда қолданылады; "ағын жазу" – жартылай жазу тәсілі, ал "дөңгелек жазу" (бұрмалау салдарынан қате түрде "шөп жазу" деп аталады) – жазу тәсілі. Бұл жазудың ағын сипаты батыс тілдеріндегі байланысты жазу сияқты таңбалар арасындағы байланыстарға емес, бір таңба ішіндегі сызықтардың қалыптасуы мен жалғасуына көбірек қатысты. Ханзиде және одан туындаған жапон канжи таңбаларында мұндай байланыстар сирек кездеседі, себебі оларды жазушы әдетте жақсы бөліп жазады.