Кіріспе
Компьютерлік оқуға болатын фонетикалық жазу
NOTOC
Сөйлеуді бағалау әдістері фонетикалық әліпбиі (SAMPA) – Халықаралық фонетикалық әліпбиге (IPA) негізделген, 7 биттік ASCII таңбаларын пайдаланатын компьютерлік оқуға болатын фонетикалық жазу. Ол бастапқыда 1980 жылдардың соңында ЕЭК ESPRIT ақпараттық технологияларды зерттеу және дамыту бағдарламасы шеңберінде алты еуропалық тіл үшін әзірленді. Мүмкіндігінше көп символдар IPA-дан алынған; мүмкін болмаған жағдайда, қолжетімді басқа белгілер қолданылады, мысалы, шва үшін [@] (IPA), француз тіліндегі "deux" ("екі") сөзіндегі дауысты дыбыс үшін [2] (IPA), және француз тіліндегі "neuf" ("тоғыз") сөзіндегі дауысты дыбыс үшін [9] (IPA). Бүгінгі таңда SAMPA ресми түрде келесі тілдердің барлық дыбыстары үшін жасалды:
The Speech Assessment Methods Phonetic Alphabet (SAMPA) is a computer readable phonetic script using 7 bit printable ASCII characters, based on the International Phonetic Alphabet (IPA). It was originally developed in the late 1980s for six European languages by the EEC ESPRIT information technology research and development program. As many symbols as possible have been taken over from the IPA; where this is not possible, other signs that are available are used, e. g. [@] for schwa (IPA ), [2] for the vowel sound found in French deux 'two' (IPA ), and [9] for the vowel sound found in French neuf 'nine' (IPA ). Today, officially, SAMPA has been developed for all the sounds of the following languages:
Араб тілі
Болгар тілі
Кантон тілі
Чех тілі
Дат тілі
Голланд тілі
Ағылшын тілі
Эстон тілі
Француз тілі
Неміс тілі
Грек тілі
Еврей тілі
Мажар тілі
Итальян тілі
Норвег тілі
Поляк тілі
Португал тілі
Румын тілі
Орыс тілі
Шотланд тілі
Серб-хорват тілі
Словак тілі
Словен тілі
Испан тілі
Швед тілі
Тай тілі
Түрік тілі
Bulgarian
Cantonese
Czech
Danish
Dutch
English
Estonian
French
German
Greek
Hebrew
Hungarian
Italian
Norwegian
Polish
Portuguese
Romanian
Russian
Scots
Serbo Croatian
Slovak
Slovenian
Spanish
Swedish
Thai
Turkish
["s{mp@] таңбалары SAMPA атауын ағылшын тілінде білдіреді, ал алғашқы таңба ["] – негізгі екпінді білдіреді. IPA сияқты, SAMPA әдетте квадрат жақшалар немесе сызықтармен қоршалады, олар әліпбинің бөлігі емес және тек бұл фонетикалық жазу екенін, қалыпты мәтін емес екенін көрсетеді.
Ерекшеліктері
SAMPA 1980-ші жылдардың соңында Еуропалық Комиссия қаржылаған ESPRIT 2589 «Сөзді бағалау әдістері» (SAM) жобасы аясында әзірленді – содан «SAM фонетикалық алфавиті» деген ат пайда болды. SAMPA – Халықаралық фонетикалық алфавиттің (IPA) ішінара кодталуы. SAMPA-ның бірінші нұсқасы дания, голланд, ағылшын, француз, неміс және итальян тілдерінің фонема кодтарының жиынтығын біріктірді; кейінгі нұсқалары SAMPA-ны басқа еуропалық тілдерді қамтуға кеңейтті. SAMPA фонема тізіміне негізделгендіктен, әрбір SAMPA кестесі тек оған арналған тілде ғана қолданылады. Осы IPA кодтау техникасын барлық тілдерге қолдану үшін X SAMPA құрылды, ол тілдік айырмашылықтарсыз бір кесте ұсынады. SAMPA – IPA символдарын көрсетуге қабілетсіз мәтін кодтауларын айналып өту үшін жасалған шешім болды. Сәйкесінше, IPA символдарын Unicode қолдауы кеңейе келе, ASCII-де IPA-ны көрсету үшін жеке, компьютерлік оқуға арналған жүйеге деген қажеттілік азаяды. Дегенмен, мәтін енгізу үшін нақты пернетақта кодтамасы немесе енгізу құрылғысы қажет. Осы себепті SAMPA және X SAMPA есептеу фонетикасында және сөйлеу технологиясында әлі де кеңінен қолданылады.