Десерет әліпбиі: 19 ғасырдағы фонетикалық жазу жүйесі

Кіріспе

19 ғасырда Иса Мәсіхтің соңғы күнгі қасиеттілері шіркеуі (LDS Church) әзірлеген фонетикалық жазу жүйесі.

Дезерет әліпбиі (/audio=en us Deseret.ogg/,/d//ɛ//z//ə/'/r//ɛ//t/; Deseret: or ) – 1847 және 1854 жылдар аралығында Дезерет университетінің регенттер кеңесі, Бригам Янгтың басшылығымен, Иса Мәсіхтің соңғы күнгі қасиеттілері шіркеуінің (LDS Church) екінші президенті әзірлеген ағылшын тілінің фонемиялық орфографиялық реформасы. Ол Исаак Питманның ағылшын фонотиптік әліпбиінің орнына қолданылды. Бригам Янг сонымен қатар "Жаңа әліпбидің" алғашқы және белсенді қолданушысы болды. Дезерет әліпбиі Янгтың идеализмі мен утопизмінің, сондай-ақ ертедегі LDS шіркеуінің нәтижесі еді. Янг және мормон пионерлері жақын арада болатын мыңжылдыққа дайындық үшін "өмірдің барлық салаларында" реформалар қажет деп сенді, ал Дезерет әліпбиі – олардың "қоғамда толыққанды өзгерістер" жасауға тырысқан көптеген жолдарының бірі ғана болды. Янг осы реформа туралы: "Бұл кез келген белгілі тілдің құрылысында қолданылатын әрбір дыбысты көрсетеді; және, шын мәнінде, соңғы күндері бізге уәде етілген таза тілге қадамдық және ішінара оралуды білдіреді" деп жазды. Бұл Бабыл мұнарасынан бұрын сөйленген таза Адам тіліне сілтеме жасады. Янг көптеген мәлімдемелерінде бұл әліпбидің дәстүрлі латын әліпбиін ағылшын тілі үшін фонетикалық тұрғыдан дәлірек болатын балама әліпбимен алмастыратынын айтты. Бұл иммигранттарға ағылшын тілін оқып-жазуды үйренуге мүмкіндік береді, өйткені оның орфографиясы, оның пікірінше, көптеген басқа тілдерге қарағанда жиі аз фонетикалық тұрақтылыққа ие. 1854 жылдан 1869 жылға дейін бұл әліпби діни газеттерде, шіркеудің тарихнамалық жазбаларында, бірнеше күнделіктерде және хаттарда қолданылды. Көшедегі белгілер мен плакаттарда да жаңа әріптер кездеседі. 1860 жылы 5 долларлық алтын монетаға 𐐐𐐬𐑊𐐨𐑌𐐮𐑅 𐐻𐐭 𐑄 𐐢𐐫𐑉𐐼 (Құдайға қасиеттілік) деген жазу қалыптастырылды. 1868 жылы, қолайлы шрифттерді жасау қиындықтарына байланысты,

LDS шіркеуінің басындағы қайта-қайта және қымбат насихатына қарамастан, бұл әліпби кеңінен қолданылмады және тарихшылар оны сәтсіздікке ұшыраған деп санайды. Алайда, соңғы жылдары цифрлық типографияның көмегімен Дезерет әліпбиі мәдени мұра ретінде қайта жаңғырды. Осыған ұқсас жаңа әліпбилер жасалды, олардың ең танымалсы – ағылшын тіліндегі шавиан әліпбиі.

Жаратылыс (18471854)

Дезерттік әліпби – Мормон пионерлерінің жобасы, соңғы күнгі қасиеттілер Иса Мәсіх шіркеуінің (LDS Church) алғашқы ізбасарларының тобы. Олар ерекше мыңжылдыққа дейінгі эсхатология аян-аяқтарымен ынталандырылып, шіркеудің негізін қалаушы, пайғамбар Жозеф Смит қайтыс болғаннан кейін, сол кезде әлі де Мексиканың бір бөлігі болған Юта шөлінде ерекше теократия құруға кірісті. Олар Мәсіхтің екінші келуіне дайындық ретінде, қайтадан Мәсіхке келгендер жиналатын «Сион қаласын» салуға тиіс еді. Осы жиынның бір бөлігі ретінде 1848 жылы шіркеу басшылары Еуропадағы жамағаттарды «қанша тез болса, сондай көшіп келуге» шақырды. Олар «Құдай Патшалығында», біріктірілген тео-демократиялық басшылық астында, «Бабыл» деп аталатын жолдан тайған әлемнің құлдырауынан аман қалуға тиіс еді. 1849 жылдың 6 наурызында шіркеу басшылары «еркін және тәуелсіз үкімет» құрды, ол Дезерет штаты деп аталды, ал Елулер Кеңесі сақталды. «Ұмытылған патшалық» деп аталатын осы тарихи контексте, әліпби тарихының барлық кезеңінде діни және дүниелік мақсаттар біртұтас болды. Бұл тео-тілдік бірігуді көптеген тарихшылар атап өтті. «Жаңа әліпби» «алғашқыда таза болған тілдің бұрмалануын және зақымдануын» түзетуге, сондай-ақ «бірнеше мың тілдің үнемі өзара байланыста болу қажеттілігіне» жауап беруге арналған еді. Бұл – «үлкен жиынның және барлық адамдарға Раббының заңын үйретудің үлкен жұмысының үлкен қажеттілігіне» сай келетін алғашқы қадам болды. Ағылшын тілінің орфографиясын реформалау – Адам тілін қалпына келтіруге жасалған алғашқы қадам еді, осы тіл міленіумдық уақыттың толықтығында қолданылуы тиіс еді. Шіркеу Президенті және Пайғамбар Бригам Янг, реформаның «жетекші күші», «адам мәңгілік жарыққа толыған» уақытты күтті және: «Мен осы халықпен аузымды ашпай сөйлесе алатын уақытты көремін» деді. Дезерттік әліпби негізінен Дезерт университетінің регенттер кеңесінен құралған комиссия жасады, оның құрамында ЛДС шіркеуінің басшылары Бригам Янг, Парли П. Пратт, Хебер К. Кимболл және басқа да бірнеше елшілер болды. Бригам Янг университетінің профессоры Ричард Г. Мурдың айтуынша, көптеген ғалымдар Джордж Д. Уатттың алфавиттің нақты түріне, оның бірегей глифтеріне қосқан үлесі ең үлкен деп санайды, Праттпен бірге. Бірнеше ай бойы жаңа әліпбимен жазуды үйренгеннен кейін Уатт Бригам Янгқа бұл әліпби оны қанағаттандырмайтынын жазып, оны толығымен қайта құруды ұсынды, бірақ бұл ұсыныс іске аспады. Жаңа әліпби туралы ақпарат Ютадан тысқары жерлерге де тарады, ал мормон емес газеттердегі көптеген мақалалар сынап жазды. мадақтауға. кейбір монеталар, хаттар, күнделіктер және кездесу хаттамалары. Дезерттік әліпбиден табылған қызықты заттардың бірі – екі мормон миссионері дайындаған ағылшын-хопи сөздігі. Қолжазба құжат LDS Church мұрағатында сақталды, 2014 жылға дейін көпшілік назарынан тыс қалды, сонда жазу жүйесін зерттеуші және компьютерлік ғалым Кеннет Р. Бисли оны қайтадан тауып, стандартты ағылшын тіліне аударды.

The Deseret alphabet was a project of the Mormon pioneers, a group of early followers of the Church of Jesus Christ of Latter day Saints (LDS Church) who, motivated by revelations of a unique premillennial eschatology, had set about building a unique theocracy in the Utah desert, which was then still part of Mexico, after the death of the church's founder, the prophet Joseph Smith. They were to build a "city of Zion" where converts would gather in preparation for the Second Coming of Christ. As part of that Gathering, in 1848, Church leaders urged converts in Europe to "emigrate as speedily as possible" to the Great Basin. There, in the "Kingdom of God," under fused theo democratic leadership, they would be safe from the fall of the apostate world of so called "Babylon." March 6, 1849, Church authorities organized the "free and independent government" called the State of Deseret, while retaining the Council of Fifty. In that historical context, which has been called "The Forgotten Kingdom," there was a "compete identity of religious and temporal purpose throughout the history of the Alphabet." This theo linguistic fusion has been noted by multiple historians. The "New Alphabet" was intended to correct "the corruptions and perversions of language which was originally pure", and to meet the urgent need for a language to "answer the demands of a constant intercommunication between several thousand languages". One "fitted to meet the great emergency of the great gathering and great work of teaching the law of the Lord to all people." This reformation of English orthography was a first step to the ultimate restoration of Adamic language for use in the anticipated millennial dispensation of the fulness of times. Brigham Young, Church President and Prophet, the "driving force" for the reform, looked forward to the time "when a man is full of light of eternity", and stated, "I shall yet see the time that I can converse with this people without opening my mouth." The Deseret alphabet was developed primarily by a committee made up of the board of regents of the University of Deseret, members of which included LDS Church leaders Brigham Young, Parley P. Pratt, Heber C. Kimball, and several of the other Apostles. According to Brigham Young University professor Richard G. Moore, most scholars believe that George D. Watt's contribution to the actual form the alphabet took, its unique glyphs, was the greatest; along with Pratt. After several months' practice writing with the new alphabet, Watt wrote to Brigham Young that he was unhappy with it, and proposed a complete overhaul, which was never followed up on. Word of the new alphabet soon spread outside Utah, and most press reports in non Mormon papers were critical. to praise. some coinage, letters, diaries, and meeting minutes. One of the more curious items found in the Deseret alphabet is an English Hopi dictionary prepared by two Mormon missionaries. The handwritten document sat in the LDS Church Archives, largely ignored until 2014 when writing system researcher and computer scientist Kenneth R. Beesley re discovered it and transcribed it into standard written English.

Нұсқалар

Алфавиттің бірнеше нұсқасы жарық көрді. Көптеген нұсқаларда (оның ішінде "The Deseret First Book", "The Deseret Second Book", "The Deseret News" және "The Book of Mormon") тек 38 әріп болды, бірақ кейбір нұсқаларда екі лигатура болды: 𐐧 (ew) және 𐐦 (oi). 𐐮𐐭 немесе 𐐷𐐭 орнына,

1859 жылғы 23 ақпандағы "Deseret News" басылымында редакторы екі жаңа әріпті мақұлдағанын және оларды жаңалықтарда пайдалану ниеті туралы хабарлады. Алайда, сол кезде қолданылып келген ыстық металлмен басу технологиясы жаңа әріптерді жасауды өте қымбатқа түсіретін болғандықтан, бұл жоспар іске аспады.

Сылбырлық мәндер

Дезерет әліпбиіндегі әр әріптің аты бар, және әр әріп жеке жазылғанда, сол аттың мәнін білдіреді. Бұл кейбір қысқа сөздерді бір әріппен жазуға мүмкіндік береді, бұл әріптің "силлабикалық құндылығы" деп аталады. Ағылшын тіліндегі ең көп қолданылатын сөз, "the", жай ғана 𐑄 деп жазылады, себебі әріптің аты /ð//iː/ болып айтылады және бұл сөздің басымды айтылуымен сәйкес келеді. Силлабикалық құндылығы бар дауыссыз әріптер: 𐐶 (уу), 𐐷 (ие), 𐐸 (ха), 𐐹 (пи), 𐐺 (би/би), 𐐻 (ти/тей), 𐐽 (қи), 𐐾 (ги), 𐑀 (гей) және 𐑄 (the/thee).

Жазу

Дезерет әліпбиінің ағымдық түрін негізінен екі адам қолданды: Джордж Д. Уатт және Джеймс Генри Мартино. text=Құрметті әріптесім. Регенттер кеңесінің соңғы мәжілісінен бері жаңа әліпби бойынша көп ойланып, жан-жақты тәжірибе жүргізгенімнің нәтижесін қарауыңызға жібердім. Шындығында, қазіргі әліпбидің құрылымы маған ешқашан ұнаған емес. Оны құруда мен қалағандай еркіндікке ие болмадым. [ ] Қазір бұл жазу мен басып шығарудың ең тиімді әдісі емес екеніне толық сенімдімін, керісінше, жазу жылдамдығын төмендетеді. Алайда, сол кезде Янг әлі де бастапқы Дезерет әліпбиіне әуес болды, сондықтан ұсынысты қабылдамады, ал Ватт өзінің күмәніне қарамастан, жұмысының бір бөлігі ретінде әліпбиді жария түрде насихаттауын жалғастырды. Ол типтің "бірқалыпты" көрінуіне себеп болады. 1872 жылдың 4 наурызында "Нью-Йорк Таймс" газеті алфавитті "дөңгелек, қиын және ауыр" деп сипаттады.

Басқа себептер

Ресми түрде Deseret әліпбиі балалар мен ағылшын тілін екінші тіл ретінде үйренушілерге көмектесу үшін ағылшын сөздерін жазуды жеңілдету мақсатында жасалған. Дегенмен, алфавиттің кейбір замандастары оның жасалуына байланысты басқаша ой пікірлер айтты: ертедегі мормондардың оқшаулану деңгейін көтеру.