Кіріспе

Грекия мемлекет басшысы – бұрынғы президенттер мен монархтар тізімі. Грекия Президенті, ресми түрде Грекия Республикасының Президенті (Πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας) деп аталады, грек тілінде көбінесе Республика Президенті (Πρόεδρος της Δημοκρατίας) деп жиі айтылады. Президент Грекия Парламентімен сайланады; 1986 жылғы конституциялық реформадан бері бұл қызмет көбінесе рәсімдік сипатта болып келеді. Бұл лауазым 1975 жылы Грекия Конституциясымен ресми түрде құрылды, бірақ оның тамырлары 1924–1935 жылдардағы Екінші Грекия Республикасына және 1973–1974 жылдардағы Грекия әскери хунтасына дейін жетеді, бұл қазіргі Үшінші Грекия Республикасына өтуден бұрын болған. Қазіргі кезде, 2020 жылдың 13 наурызынан бері, бұл қызметті Катерина Сакелларопулу атқарып жүр.

Құзыреті

Президент Грекия қарулы күштерінің номиналды бас қолбасшысы болып табылады және елдің басымдықтар тізімінде бірінші орынды иеленеді. 1974 жылғы Грекия Конституциясы президентке қағаз бетінде маңызды өкілеттіктер бергенімен, іс жүзінде президенттер көбінесе рәсімдік рөл атқарды; Грекияның премьер-министрі Грекия үкіметінің нақты басшысы және елдің басты саяси тұлғасы болып табылады. Президенттің рөлі 1986 жылғы конституциялық түзету арқылы ресми түрде өкілеттіктерді шектеу арқылы, практикамен үйлестірілді.

Сайлау

Грекия Конституциясының 32-бабына сәйкес, президент бес жылдық мерзімге Грекия Парламенті арнайы отырыста, қолданыстағы президенттің өкілеттігі аяқталуына кем дегенде бір ай бұрын сайланады. Дауыс беру бес күн аралықпен саналады, максимум бес тур өтеді. Бірінші және екінші турларда 300 депутаттың арасында 200-ден артық дауыс жинау қажет, үшінші турда бұл көрсеткіш 180-ге төмендейді. Төртінші турда 151 дауыспен қарапайым көпшілік анықталады. Бесінші және соңғы турда ең көп дауыс жинаған екі кандидат арасында сайыс өтеді және дауыстардың салыстырмалы көпшілігімен жеңімпаз анықталады.

Мұрагерлік

Грекия Конституциясына сәйкес, Грекия Президентінің ауру, шетелге саяхат немесе осы сияқты жағдайларға байланысты уақытша қатыса алмаған жағдайында Парламент Спикері Президенттің міндетін атқарушы болып табылады және Президент өкілеттіктерін қайтадан толыққанша пайдалана бастағанға дейін, сондай-ақ Президент лауазымы қайтыс болу, отставкаға кету немесе кез келген басқа себеппен бос қалған жағдайда, жаңа Президент сайланғанға дейін мемлекеттік Президенттің өкілеттіктерін жүзеге асырады. Соңғы рет 1985 жылы Константин Караманлис отставкаға кеткеннен кейін Иоаннис Алеврас Президент міндетін атқарушы болып қызмет еткен.

Ресми тұрғылықты жері

Грекия президентінің ресми резиденциясы – Афина қаласының орталығында орналасқан Президенттік сарай, бұрынғы Жаңа патшалық сарай.

Тарих

Қазіргі Үшінші Грек Республикасы (Γʹ Ελληνική Δημοκρατία) 1974 жылы метаполитефси кезеңінде, 1967 жылғы 21 сәуірдегі төңкерістен кейін Грекияны басқарып келген грек хунтасының аяқталуынан кейін құрылды. 1973 жылғы 1 маусымда әскери хунтаның сол кездегі басшысы және сүргіндегі король Константин II-нің регенті Георгиос Пападопулос грек монархиясын жойып, өзін Республика Президенті деп жариялады. 1973 жылғы 29 шілдеде өткен референдум режимді өзгертуді растады және президенттік республиканы құрған жаңа конституцияны қабылдады. Бұл бақыланатын демократияландыру әрекеті бригадир Димитриос Иоаннидистің 1973 жылғы 25 қарашада Пападопулосты құлатуымен аяқталды. Республика мен оның символдары (бірақ жартылай президенттік жүйе емес) ресми түрде сақталды, бірақ олар әскери режимнің қасбеті ғана болды. Генерал-лейтенант Федон Гизикис Республика Президенті болып тағайындалды, бірақ билік шын мәнінде Иоаннидистің қолында болды, ол көшпенді артында билік жүргізді. 1974 жылдың тамызында хунта құлағаннан кейін және Константинос Караманлис басшылығымен азаматтық билікке оралғаннан кейін әскери режимнің конституциялық актілері жарамсыз деп танылды және 1974 жылғы 8 желтоқсанда монархияны жоюды растаған жаңа референдум өткізілді. Осы аралықта Гизкис президент қызметін атқаруын жалғастырды. Плебисциттен кейін оның орнын бірінші сайланған президент Михаил Стасинопулос басады. 1975 жылғы 11 маусымда қабылданған жаңа конституция Грекияны президенттік парламенттік демократия (немесе республика – грек тіліндегі δημοκρατία екі мағынада да аударылуы мүмкін) деп жариялады. Бұл конституция 1985, 2001, 2008 және 2019 жылдары қайта қаралып, бүгінгі күнге дейін күшінде.

Үшінші Грек Республикасының президенттерінің тізімі

Президент Әкімшілік қызмет мерзімі (No) Портрет Аты Қызметке кірген күні Қызметтен кеткен күні Қызметте өткен уақыты 1 Михаил Стасинопулос 18 желтоқсан 1974 19 шілде 1975 0 жыл, 152 күн Жаңа демократия 2 Константинос Цацос 19 шілде 1975 10 мамыр 1980 4 жыл, 70 күн Жаңа демократия 3 Константинос Караманлис 10 мамыр 1980 10 наурыз 1985 4 жыл, 61 күн Жаңа демократия – Иоаннис Алеврас 10 наурыз 1985 30 наурыз 1985 0 жыл, 20 күн PASOK 4 Христос Сарцетакис 30 наурыз 1985 4 мамыр 1990 5 жыл, 35 күн Тәуелсіз Константинос Караманлис 5 мамыр 1990 10 наурыз 1995 4 жыл, 55 күн Жаңа демократия 5 Константинос Стефанопулос 10 наурыз 1995 12 наурыз 2005 10 жыл, 2 күн Тәуелсіз 6 Карлос Папулиас 12 наурыз 2005 13 наурыз 2015 10 жыл, 1 күн PASOK 7 Прокопис Павлопулос 13 наурыз 2015 13 наурыз 2020 5 жыл Жаңа демократия 8 Катерина Сакелларопулу 13 наурыз 2020 Қазіргі кезде Тәуелсіз