Кіріспе

Грекиялық саясаткер, Социалистік Интернационалдың президенті, Джордж Папандреудің әкесі.

Джордж Андреас Папандреу (Γεώργιος Ανδρέας Παπανδρέου, , оны әкесінен ажырату үшін Giorgos (Γιώργος) деп қысқартады; 16 маусым 1952 жылы туған) – 2009 жылдан 2011 жылға дейін Грекияның премьер-министрі болған американдық грек саясаткері. Қазіргі уақытта ол «Үзгеріс қозғалысы» партиясының депутаты болып қызмет етеді. Ұзақ тарихы бар саяси династияның мүшесі ретінде ол әкесі, содан кейін премьер-министр Андреас Папандреу басшылығымен Ұлттық білім және дін істері министрі (1988–1989 және 1994–1996) қызметін атқарды. 1999 жылдан 2004 жылға дейін премьер-министр Костас Симитистің басшылығымен Сыртқы істер министрі болды. Папандреу 2004 жылдың ақпанынан 2012 жылдың наурызына дейін оның әкесі құрған Панеллиндік социалистік қозғалыстың (ПАСОК) басшысы болды және 2006 жылдың 30 қаңтарынан 2022 жылдың 25 қарашасына дейін Социалистік Интернационалдың президенті болды. 2009 жылдың 6 қазанында Джордж Папандреу Грекияның 182-ші премьер-министрі атанды. Ол Папандреу отбасының үшінші мүшесі, елдің премьер-министрі болған – әкесі Андреас және әдесі Георгиос Папандреуден кейін. 2011 жылдың 11 қарашасында Грекияның мемлекеттік қарыз дағдарысы кезінде Ұлттық бірлік үкіметі құру үшін отставкаға кетті. 2012 жылдың наурызында ПАСОК басшысы лауазымынан кетті, ал 2015 жылдың қаңтарында партиядан толығымен шығып, өзінің «Демократиялық социалистер қозғалысы» (KIDISO) атты саяси партиясын құрды. Бұл партия 2015 жылғы қаңтарда өткен сайлауда ең көп дауыс алған 8-ші партия болды, бірақ Парламентке өте алмады. 2017 жылы KIDISO, ПАСОК және басқа орталық-солшыл партиялар құрған «Демократиялық бірігісу» саяси альянсына қосылды. Кейіннен «Демократиялық бірігісу» «Үзгеріс қозғалысы» болып өзгерді, ол 2019 жылғы сайлауда үшінші орынды иеленді, ал Папандреу Ахая аймағын өкілдік ететін депутат ретінде Парламентке оралды.

Ерте өмір және білім

Папандреу 1952 жылғы 16 маусымда АҚШ-тың Миннесота штатындағы Сент-Пол қаласында дүниеге келген. Оның әкесі, сол кезде Миннесота университетінде профессор болып жұмыс істеген. Оның анасы – американдық Маргарет Папандреу, туған тегі Чант. 2000 жылы ол АҚШ азаматтығынан бас тартты. Орта білімін АҚШ-тың Иллинойс штатындағы мектептерде, Швецияда алды. 1970 жылы Канададағы Торонто қаласының жанындағы Кинг-Сити орта мектебін бітірді. Ол Массачусетс штатындағы Амхерст колледжінде (болашақтағы саяси қарсыласы және Грекияның премьер-министрі Антонис Самараспен дос болып, жатақханада бірге тұрған), Стокгольм университетінде, Лондон экономика мектебінде және Гарвард университетінде оқыды. Амхерсттен (1975) әлеуметтану бакалавры, ал ЛСЭ-ден (1977) әлеуметтану магистрі дәрежесін алды. 1972–73 жылдары Стокгольм университетінде иммиграция мәселелері бойынша зерттеуші болды. Сонымен қатар, 1992–93 жылдары Гарвард университетінің Сыртқы қатынастар орталығының стипендияты болды. 2002 жылы Амхерст колледжінің құрметті заң докторы, ал 2006 жылы Джорджия мемлекеттік өнер және ғылым колледжінің грек зерттеулер орталығының ерекше профессоры атанды. Папандреудің әкесі 1939 жылдан 1959 жылға дейін экономика профессоры болып оқыды және жұмыс істеді. Оның әкесінің әкесі Георгиос Папандреу Грекияның үш рет премьер-министрі болған.

Саяси мансап

Жас Георгий Папандреу 1974 жылы Грекия демократиясы қайта орнатылғаннан кейін Грекияға келді. Одан кейін ол әкесі құрған саяси партия – Пангеллендік социалистік қозғалысқа (ПАСОК) белсенді қатысты. 1984 жылы ПАСОК-тың Орталық комитетіне мүше болды. Папандреу 1981 жылы, әкесі премьер-министр болған жылы, Ахая сайлау округінен Грекия Парламентіне депутат болып сайланды. 1985 жылы Мәдениет істері жөніндегі хатшының орынбасары, 1988 жылы Білім және дін істері министрі, 1993 жылы Сыртқы істер министрінің орынбасары, 1994 жылы Білім және дін істері министрі, 1996 жылы Сыртқы істер министрінің орынбасары және 1999 жылы Сыртқы істер министрі болды. Сонымен қатар, ол 1997 жылы 2004 жылғы Олимпиада ойындарына үміткерлік бойынша үкіметтік координацияға жауапты министр болды. Білім министрі қызметін екінші рет атқарган кезде Папандреу Грекияда алғаш рет мүмкіндіктерді теңестіру саясатын енгізіп, Тракиядағы мұсылман азшылығы үшін университет орындарының 5% бөліп берді. Сондай-ақ, Грекияда Ашық университетінің ашылуына мұрындық болды. Папандреу адам құқықтары үшін атқарған еңбегі үшін көптеген сыйлықтар мен құрметті атақтар алды. Сыртқы істер министрі ретінде ол Түркия және Албаниямен қарым-қатынасты жақсартты. Кипр дауының шешілуіне үлес қосты. Папандреу Македонияның атау дауына байланысты шиеленісті азайту үшін де жұмыс істеді. 1999 жылы Папандреу Түркияның Еуропалық Одаққа қосылу өтінімін қолдайтынын мәлімдеді. 2003 жылдың желтоқсан айында European Voice оны "Жылдың дипломаты" деп атап, "Еуропалықтардың жыл сыйлығына" ұсынды, оны "Көпір салушы" деп сипаттап, Le Monde газетінің оны "грек-түрік қарым-қатынасын жақсартудың сәулетшісі" деп атағанын келтірді. Ол Хельсинки Азаматтар Ассамблеясының негісқалаушы мүшесі.

PASOK партиясының төрағасы (2004-2012)

2004 жылғы Грекиядағы ұлттық сайлауға дейін жүргізілген сауалнамалар ПАСОК партиясының жеңілуі мүмкін екенін көрсетті, себебі консервативті «Жаңа демократия» партиясы үлкен жеңіске қадам басып жатқан болатын. 2004 жылдың қаңтар айында қолданыстағы премьер-министр Костас Симитис ПАСОК партиясының төрағасы лауазымынан кетіп, Папандреуді жаңа көшбасшы деп ұсынды. 2004 жылдың 8 ақпанында ПАСОК партия басшылығын сайлау үшін алғаш рет ашық праймериз процедурасын енгізді. Папандреудің қарсыласы болмағанмен, бұл қадам ашық праймеризді бекіту, партияны демократияландыру және «династиялық саясат» дәстүрінен түбегейлі үзіліс жасау мақсатында жасалды. 2005 жылдың мамыр айында Папандреу бұрынғы президент Антониу Гутеррештің ұсынысымен Социалистік Интерналдың вице-президенті болып сайланды. 2006 жылдың қаңтар айында Папандреу бірауыздан Социалистік Интерналдың президенті болып сайланды. 2007 жылғы жалпы сайлауда ПАСОК тағы да Костас Караманлис басқаратын «Жаңа демократия» партиясына жеңілді, ал Папандреудің басшылығына Эвангелос Венизелос және Костас Скандалидис сынға түсті. Алайда, Папандреу қарашада өткен басшылық сайлауда партия төрағасы лауазымын сақтап қалды. 2009 жылдың маусым айында оның партиясы Грекияда өткен Еуропалық парламент сайлауында жеңіске жетті. Төрт айдан кейін, 2009 жылдың қазан айында өткен жалпы сайлауда ПАСОК 43,92% дауыс жинап, «Жаңа демократия» партиясының 33,48% дауысына қарсы 160 парламенттік орынды жеңіп алды.

Лауазымға кірісу және ашылулар

Георгий Папандреудің Грекияның 182-ші премьер-министрі лауазымына кірісу рәсімі 2009 жылдың 6 қазанында өтті. Папандреу үкіметі билікке келгеннен кейін қаржылық жағдайының бұрынғы жарияланған мәліметтерден өте нашар екенін мәлімдеді, жылдық дефициті ЖІӨ-нің 12,7%-ын құрады, бұл евроаймақтың лимитінен төрт есе жоғары, ал мемлекеттік қарызы 410 миллиард долларды құрады. Бұл жариялау Грекия экономикасының күрделі дағдарысын одан әрі ушықтырды, жұмыссыздық деңгейі 10%-ға жетті және елдің кредиттік рейтингі BBB+ деңгейіне төмендеді, бұл евроаймақтағы ең төменгі көрсеткіш. Папандреу жауабында үнемдеу шараларын іске қосты, шығындарды қысқарды, салықтарды арттырды, қосымша салықтарды мұздатып, салықтан қашумен күресуге және мемлекеттік секторды азайтуға бағытталған шараларды енгізді. Жарияланған үнемдеу бағдарламасы бүкіл елдегі наразылық толқынына әкеп соқты және ЕО мен евроаймақ елдерінің қаржы министрлері оның мақсаттарына жетпегені үшін сынға алды.

Дағдарысты басқару және құтқару

2010 жылғы 23 сәуірде Кастелоризо аралына сапар жасаған кезде Папандреу баспасөзге мәлімдеме жасап, қаржы министрі Папаконстантинуға Еуропалық одақтың тарихы мен тәжірибесінде бұрын-соңды болмаған қолдау механизмін іске қосуды ЕО серіктестерінен ресми түрде сұрауға тапсырма берді. Еуропалық мемлекет және үкімет басшылары құрған және Еуротоп министрлері толықтырған қолдау механизмі – бұл Еуропалық механизм, оған ХВҚ қаржылай қатысады және ол үш жылдық жан-жақты экономикалық бағдарлама мен қаржыландыру шарттарын қамтиды. 2010 жылғы 23 сәуірде Халықаралық валюта қорының (ХВҚ) басқарушы директоры Доминик Стросс-Кан Грекияның Тұрақтандыру қарызына (Stand-By Arrangement) өтініш білдіргенін хабарлады. 2010 жылдың 9 мамырында Папандреу мен оның қаржы министрі Георгос Папаконстантину ХВҚ мен ЕО-ны 110 миллиард еуролық құтқару пакетін қабылдауға көндірді. Грекияның мемлекеттік қарыз дағдарысы, Еуропалық мемлекеттік қарыз дағдарысының бір бөлігі саналады, және ол жаппай ереуілдер мен демонстрациялармен сипатталды. 2011 жылғы 18 мамырда жарияланған сауалнамада сұралғандардың 77 пайызы Грекияның экономикалық дағдарысын шешуде премьер-министр ретінде Папандреуге сенімсіздік білдіргенін айтты. 2011 жылғы 25 мамырда "Нағыз демократия қазір!" қозғалысы Афинада және басқа да ірі грек қалаларында наразылық акцияларын бастады. Ол кездегі бейбіт наразылықтар Папандреу мен оның үкіметінің экономикалық саясатына халықтың наразылығын білдіретін белгі ретінде қарастырылды, грек халқының үштен екі бөлігінен астамы осы саясатқа қарсы болды. Афинаның орталық алаңында өткен демонстрациялардың талаптарының бірі, наразылыққа бір кезде 500 мыңнан астам адам қатысқан деген мәлімдеме бойынша, Папандреу мен оның үкіметінің отставкаға кетуі болды. 22 маусымның таңертеңінде Георгий Папандреу мен оның үкіметі Грекия парламентіндегі сенімсіздік дауысынан қиындықпен өтті, парламенттегі 300 орынның 155-і қолдау көрсетті. Оның үкіметі 152 орынға ие болды. 17 қыркүйекте елдің қарыз дағдарысы күшейгеніне байланысты ол АҚШ-тың Вашингтон қаласындағы ХВҚ ғимаратына және Нью-Йорктегі БҰҰ штаб-пәтеріне бару жоспарын тоқтатты. 2011 жылғы қазан айында Skai TV және Kathimerini телеарналары тапсырысымен Public Issue жүргізген сауалнама Папандреудің танымалдылығының күрт төмендегенін көрсетті. Сұралғандардың тек 23 пайызы ғана Георгий Папандреуге оң баға берді. 2011 жылғы 28 қазанда ұлттық мереке күні өткен шеру кезінде наразылық білдірушілер шеру жолын тосқаулап, Грекия президенті мен басқа да лауазымды тұлғаларды кетуге мәжбүр етті.

Референдумды тоқтату және орнынан түсу

31 қазанда Папандреу үкіметінің еурозонаның құтқару келісімінің шарттарын қабылдау жөніндегі референдум өткізу жоспарларын жариялады. Референдум 2011 жылдың желтоқсанында немесе 2012 жылдың қаңтарында өткізу жоспарланған. Алайда, Каннда өткен G20 саммитінде ЕО басшылары Грекияның еурозона мүшелігін сақтау туралы референдум өткізуді талап еткенімен және Грекияның қаржы министрі Венизелос пен парламент тарапынан мұндай референдумға қатысты қатты сын айтылғаннан кейін, 3 қарашада Папандреу бұл жоспардан бас тартты. 5 қарашада оның үкіметі парламенттегі сенім дауысын тіпті аз айырмамен жеңіп алды, ал оппозиция жетекшісі Антонис Самарас дереу сайлау өткізуді талап етті. Келесі күні Папандреу оппозиция жетекшілерімен кездесіп, уақытша ұлттық бірлік үкіметін құру бойынша келісімге келуге тырысты. Бірақ Самарас тек Папандреудің қызметтен кетуіне келіскен соң ғана, Еуроодақтың құтқару жоспарына жол ашылып, 2012 жылдың 19 ақпанында сайлау өткізуге мүмкіндік туды. Коммунистік партия (ККЕ) және солшыл СИРИЗА коалициясы Папандреудің жаңа бірлік үкіметі жөніндегі келіссөздерге қатысуға шақыруын қабылдамады. Бірнеше күндік қарқынды келіссөздерден кейін екі ірі партия және Халықтық православиелік жиналысы Еуропалық Орталық банктың бұрынғы вице-президенті Лукас Пападемос басқаратын үлкен коалиция құруға келісті. 10 қарашада Георгий Папандреу Грекия Премьер-министрі лауазымынан ресми түрде кетті. Жаңа коалициялық кабинет және Премьер-министр Лукас Пападемос 2011 жылдың 11 қарашасында ресми түрде қызметке кірісті.

Жеке өмір

Георгий Папандреу 2016 жылға дейін Ада Папапанумен үйленген болатын, және олардың 1990 жылы туған Маргарита Елена деген қызы бар. Оның бұрынғы азаматтық некесінен, Кипрлік Евантия Зиссимидеспен (1976–1987) шаруашылық құрған Андреас (1982 жылы туған) деген ұлы да бар. Оның екі кіші інісі, Никос Папандреу және Андреас Папандреу, сондай-ақ екі кіші сіңлісі, София Папандреу және Эмилия Ниблом бар. Грек және ағылшын тілдерінен өзге, ол швед тілінде де жақсы сөйлейді. Оның әкесінің бабаларының бірі, Зигмунт Минейко, Польша-Литва тегінен шыққан әскери офицер және инженер болған. 2016 жылы Папандреу Гленн Гринвальд, Олусегун Обасанжо және Энтони Ромеро сияқты адамдармен бірге Бан Ки Мунға есірткі саясатын көбірек адалдау етуге шақыратын хатқа қол қойды.