Андреас Папандреу: Грек саяхатшысы және экономисінің өмірі мен саясаты

Кіріспе

Грекиялық экономист және саясаткер (1919–1996)

Андреас Георгиу Папандреу (Ανδρέας Γεωργίου Παπανδρέου,; 5 ақпан 1919 – 23 маусым 1996) – грек экономисі, саясаткер және грек саясатындағы маңызды тұлға, ол 1974 жылдан 1996 жылға дейін басқарған PASOK саяси партиясын құрғандығымен белгілі. Ол Грекияның 3-ші және 8-ші премьер-министрі ретінде үш мәрте қызмет етті. 1981 жылғы сайлауда Папандреу партиясының жеңісі Грекияның саяси тарихындағы маңызды оқиға болды, себебі бұл сайланған үкіметтің социалистік бағдарламаға негізделген алғашқы реті болды. Оның алғашқы екі үкіметінің жетістіктері: Екінші дүниежүзілік соғыста фашистерге қарсы грек қарсыласының солшыл және коммунистік топтарын (EAM/ELAS) ресми түрде мойындау, Ұлттық денсаулық сақтау жүйесін және Адамдық ресурстарды іріктеу жөніндегі Жоғарғы кеңесті (ASEP) құру, 1264/1982 заңын қабылдау, ол ереуіл құқығын қамтамасыз етті және жұмысшылардың құқықтарын жақсартты, 1985–1986 жылдардағы конституциялық түзетулер парламенттік жүйені нығайтып, сайлау арқылы тағайындалған президенттің өкілеттіктерін шектеді, Грекияның белсенді және тәуелсіз сыртқы саясатын жүргізу, жергілікті билік органдарының құзыреттерін кеңейту, грек заңнамасына прогрессивті реформалар енгізу және грек азаматтық соғысынан туындаған грек шыққан қашқындарға Грекияға оралуға рұқсат беру болды. 1981 жылдан 1989 жылға дейін Грекияның премьер-министрі болған кезеңінде Грекияның қаржылық жағдайы сыбайлас жемқорлыққа толы үкіметтер, шамамен 20% құрайтын жылдық инфляция және ірі бюджет тапшылығы (ЖІӨ-нің 10% астам) салдарынан нашарлады. Грекияның мемлекеттік қарызы жалпы ішкі өнімге (ЖІӨ) қатысты үш есеге жуық өсті, бірақ бұл экономикалық өсімге әкелмеді. Папандреу басшылығымен грек экономикасы салыстырмалы түрде дамымады, 1981–1989 жылдар аралығында ЖІӨ-нің орташа өсімі 1% құрады. Ол құрған және басқарған Пангелендік социалистік қозғалыс (PASOK) грек тарихындағы бұқаралық ұйымға негізделген алғашқы коммунистік емес саяси партия болды, ол грек қоғамында саяси және әлеуметтік қатысудың беспрецеденттік деңгейін енгізді. Сол сауалнамада Папандреу үкіметінің Метаполитефсиден кейінгі алғашқы төрт жылы Грекияның ең жақсы үкіметі деп танылды. Оның әкесі Георгиос Папандреу және ұлы Георгий Папандреу де Грекияның премьер-министрлері болды.

Andreas Georgiou Papandreou (Ανδρέας Γεωργίου Παπανδρέου, ; 5 February 1919 – 23 June 1996) was a Greek economist, politician, and a dominant figure in Greek politics, known for founding the political party PASOK, which he led from 1974 to 1996. He served three terms as the 3rd and 8th prime minister of Greece. Papandreou's party win in the 1981 election was a milestone in the political history of Greece, since it was the first time that the elected government had a predominantly socialist political program. The achievements of his first two governments include the official recognition of the leftist and communist resistance groups of the Greek Resistance (EAM/ELAS) against the Axis powers occupation, the establishment of the National Health System and the Supreme Council for Personnel Selection (ASEP), the passage of Law 1264/1982 which secured the right to strike and greatly improved the rights of workers, the constitutional amendment of 1985–1986 which strengthened parliamentarism and reduced the powers of the indirectly elected president, the conduct of an assertive and independent Greek foreign policy, the expansion in the power of local governments, many progressive reforms in Greek law, and the granting of permission to the refugees from the Greek Civil War of Greek ethnicity to return home to Greece. During his tenure as the prime minister of Greece from 1981 to 1989, the financial situation of Greece was worsened by scandal infested governments, on average annual inflation of the order of 20%, and large budget deficits (over 10% of GDP). The public debt of Greece as a function of gross domestic product (GDP) almost tripled without leading to significant economic growth. Under Papandreou, the Greek economy remained relatively stagnant, with an average increase in GDP of 1% over 1981 1989 period. The Panhellenic Socialist Movement (PASOK), which he founded and led, was the first non communist political party in Greek history with a mass based organization, introducing an unprecedented level of political and social participation in Greek society. In the same poll, the first four years of Papandreou's government after Metapolitefsi were voted as the best government Greece ever had. His father, Georgios Papandreou, and his son, George Papandreou, have both also served as prime ministers of Greece.

Ерте өмір және мансап

Папандреу Грекияның Хиос аралында, Зофия (София) Минейконың (1883–1981) және грек либерал саясаткері және болашақ премьер-министрі Джордж Папандреудің ұлы ретінде дүниеге келді. Оның анасының әкесі поляк-литвалық қоғам қайраткері Зигмунт Минейко, ал анасының шешесі грек болған. Университетке түсуге дейін ол Грекиядағы жеке мектеп – Афина колледжінде оқыды. 1937 жылдан 1938 жылға дейін Афинаның Ұлттық және Каподистриялық университетінде білім алды, бірақ Иоаннис Метаксас басқарған тоталитарлық диктатура кезінде, троцкишілдікпен байланысы бар деген айыппен тұтқындалды. Әкесі сотта қорғағаннан кейін, оған АҚШ-қа баруға рұқсат берілді. 1943 жылы Папандреу Гарвард университетінен экономика ғылымы бойынша докторлық диссертациясын қорғады. Докторлық дәрежесін алғаннан кейін, Папандреу Американың соғысқа қатысуына қосылып, АҚШ Әскери-теңіз күштеріне ерікті болып кешті, онда ол соғыс кемелерін жөндеу модельдерін тексеруші және Бетесда Әскери-теңіз ауруханасында жарақат алғандарға көмектесетін медициналық қызметкер болып қызмет етті. 1946 жылы Гарвардқа оралып, 1947 жылға дейін лекция оқыды және доцент болды. Содан кейін ол Миннесота университетінде, Солтүстік-Батыс университетінде, Берклидегі Калифорния университетінде (онда экономика кафедрасын басқарды), Стокгольм университетінде және Торонтодағы Йорк университетінде профессорлық қызметтер атқарды, онда ол ұзақ жылдар бойы академиялық кеңесшісі болған Христос Параскевопулоспен бірге жұмыс істеді.

Жеке өмір

1941 жылдан 1951 жылға дейін Кристина Расиямен үйленген. 1948 жылы ол Миннесота университетінің журналистика факультетінің студенті Маргарет Чантпен қарым-қатынас бастады. Чант ажырасып, ол да бірінші әйелі Кристина Расиядан ажырасқаннан кейін, 1951 жылы Папандреу мен Чант неке қиды. Олардың үш ұлы мен бір қызы болды. Папандреу швед актрисасы және тележүргізушісі Рагна Нибломнан 1969 жылы Швецияда туған Эмилия Ниблом деген заңды емес қызы болды. Папандреу 1989 жылы екінші әйелі Маргарет Чант Папандреуден ажырасып, өзінен 37 жас кіші Димитра Лианиге үйленді. Ол 1996 жылы қайтыс болды. Оның өсиеті көп пікірталас тудырды, себебі ол бар мүлкін 41 жастағы үшінші әйеліне қалдырды. 38 жыл бірге тұрған екінші әйеліне, олардың төрт баласына және швециялық заңды емес қызына ештеңе қалдырмады. Үкімет 4 күндік ұлттық аза тұтуды жариялады.

Саяси мансап

Папандреу 1959 жылы Грекияға оралды, онда премьер-министр Константинос Караманлис шақыруымен экономикалық дамуды зерттеу бағдарламасын басқарды. 1960 жылы ол директорлар кеңесінің төрағасы, Афина экономикалық зерттеу орталығының бас директоры және Грекия банкінің кеңесшісі болып тағайындалды. 1963 жылы оның әкесі, Орталық одақтың басшысы Джордж Папандреу Грекияның премьер-министрі болды. Андреас оның басты экономикалық кеңесшісі болды. Ол американдық азаматтығынан бас тартып, 1964 жылы Грекия парламентіне сайланды. Ол дереу премьер-министрдің орынбасары (фактылық түрде премьер-министрдің көмекшісі) болды. Папандреу суық соғыста бейтараптық саясат ұстанды және Грекияның АҚШ-тан тәуелсіз болуын қалады. Ол сондай-ақ Грекиядағы американдық әскери және барлау қызметінің күшті болуын сынады және Грекия армиясынан демократияға қарсы көзқарастағы жоғары шенді офицерлерді қызметтен шеттетуге тырысты. Ол Кипр мәселесіндегі американдық саясатқа да қарсы болды. 1965 жылы Грекия армиясындағы "Аспида" (оппозиция Андреастың жеке қатысуын болжаған) қастандық тергеліп жатқанда, Георгиос Папандреу қорғаныс министрін қызметтен алып, өзі оның орнына отыруға шешім қабылдады. Грекияның Константин II бұл қадамды қолдамады және 1965 жылғы Апостасия оқиғалары кезінде Георгий Папандреудің отставкаға кетуіне мәжбүр етті. Грекия 1967 жылы 21 сәуірдегі төңкеріспен аяқталған саяси поляризация мен тұрақсыздық кезеңіне енді. Андреас әкесінің сол түні оны төңкеріс үшін кінәлады деп айтты: "Параскевопулос үкіметі әскери төңкерістен аулақ болудың соңғы мүмкіндігі болды. Сіздің оған қарсы жауынгерлік ұстанымыңыз, корольге қарсы қатаң сөздеріңіз, американдық контингентке сіңірген сенімсіздігіңіз оны сөзсіз етті". 1967 жылы сәуірде Георгиос Пападопулос басқаратын полковниктер режимі билікті басып алған кезде Андреас түрмеге қамалды. Көп ұзамай Афинаға тағайындалған грек-американдық ЦРУ офицері Гаст Авракотос полковниктерге АҚШ үкіметі Папандреуді босатып, отбасымен бірге елден кетуіне рұқсат беруді қалайтынын айтты. Алайда Авракотос бұйрықты бұзып, полковниктерге "Оны атып тастаң, өйткені ол сізді қуғындауға келеді" деп бейресми кеңес берді. Оның әкесі Георгий Папандреу үй қамауына алынды. 1968 жылы Джордж қарттығынан қайтыс болды. Америкалық ғалымдар мен зиялылардың, мысалы, Гарвардта оқыған кезінен бері Андреаспен дос болған Джон Кеннет Галбрайттың қысымымен әскери режим Андреасты елден кету шартымен босатты. Содан кейін Папандреу әйелі, төрт баласы және анасымен бірге Швецияға көшіп барды. Сол жерде ол Стокгольм университетінде жұмыс істеді. Парижде, эмиграцияда Андреас Папандреу диктатураға қарсы ұйым – Панглендік азаттық қозғалысын (ПАК) құрды және грек әскери режиміне қарсылық білдіру үшін әлемді аралады. АҚШ-тағы бұрынғы американдық азаматтығы мен академиялық мансабына қарамастан, Папандреу 1967 жылғы төңкеріске ЦРУ-ды жауапты деп есептеді және АҚШ-тың федералды үкіметін барған сайын сынады, Грекия "АҚШ-тың оккупациясы" астында екенін жиі айтты. 1970 жылдардың басында Грекиядағы диктатураның соңғы кезеңінде Папандреу көптеген грек саясаткерлерімен бірге елден қуылған немесе Грецияда Георгиос Пападопулос пен оның тағайындаған премьер-министрі Спирос Маркезинис жасаған саяси қалыпқа келтіру процесіне қарсы шықты. 1974 жылы 6 тамызда Андреас Папандреу Швейцарияның Винтертур қаласында ПАК Ұлттық конгресінің кезектен тыс отырысын шақырды, ол оны жария етпей таратуға шешім қабылдады. Папандреу Кипрдегі оқиғалардан кейін және 1974 жылы метаполитефси кезінде хунта құлағаннан кейін Грекияға оралды. Оған әкесінің ескі партиясын басқару ұсынылды, ол Орталық одақ – Жаңа күштерге айналды. Алайда ол бұл ұсынысты қабылдамады, сонымен қатар әкесінің идеологиялық мұрасын – венизелисттік либерализмді қабылдамай, өзін демократиялық социалист деп жариялады. Осы мақсатта ол "Пангрек социалистік қозғалысы" (ПАСОК) деп аталатын жаңа "радикалды" партия құрды. Оның бұрынғы ПАК серіктерінің көпшілігі, сондай-ақ Демократиялық қорғаныс сияқты басқа да солшыл топтардың мүшелері жаңа партияға қосылды. Ол сондай-ақ грек хунтасының алғашқы сот процесінде хунтаның ЦРУ-мен байланысы туралы куәлік берді. 1974 жылғы сайлауларда ПАСОК дауыстардың 13,5% ғана алды, бірақ 1977 жылы ол 25% дауыс жинады және Папандреу оппозиция жетекшісі болды.

Papandreou returned to Greece in 1959, where he headed an economic development research program, by invitation of Prime Minister Konstantinos Karamanlis. In 1960, he was appointed chairman of the board of directors, general director of the Athens Economic Research Center, and advisor to the Bank of Greece. In 1963, his father, George Papandreou, head of the Center Union, became prime minister of Greece. Andreas became his chief economic advisor. He renounced his American citizenship and was elected to the Greek Parliament in the 1964 Greek legislative election. He immediately became Minister to the Prime Minister (in effect, assistant Prime Minister). Papandreou took publicly a neutral stand during the Cold War and wished for Greece to be more independent from the United States. He also criticized the massive presence of American military and intelligence in Greece, and sought to remove senior officers with anti democratic tendencies from the Greek military. He disagreed also with the American policy on the Cyprus dispute. In 1965, while the "Aspida" conspiracy within the Hellenic Army (alleged by the political opposition to involve Andreas personally) was being investigated, Georgios Papandreou decided to remove the defense minister and assume the post himself. Constantine II of Greece refused to endorse this move and essentially forced George Papandreou's resignation during the events of the Apostasia of 1965. Greece entered a period of political polarisation and instability which ended with the coup d'état of 21 April 1967. According to Andreas, his father blamed him for the coup on the same night that Colonels were taking over: "The Paraskevopoulos government was our last chance for avoiding a military take over. With your militant stand against it, with your strong statements against the King, with the distrust you instilled in the American contingent here, this became inevitable." When the Regime of the Colonels led by Georgios Papadopoulos seized power in April 1967, Andreas was incarcerated. Soon after, Gust Avrakotos, a Greek American CIA case officer assigned to Athens, told the Colonels that the U. S. Government wished for Papandreou to be released and allowed to leave the country with his family. Avrakotos violated his orders, however, and unofficially advised the Colonels to, "Shoot the motherfucker because he's going to come back to haunt you". His father George Papandreou was put under house arrest. George, already at advanced age, died in 1968. Under heavy pressure from American academics and intellectuals, such as John Kenneth Galbraith, a friend of Andreas since their Harvard days, the military regime released Andreas on condition that he leave the country. Papandreou then moved to Sweden with his wife, four children, and mother. There he accepted a post at Stockholm University. In Paris, while in exile, Andreas Papandreou formed an anti dictatorship organization, the Panhellenic Liberation Movement (PAK), and toured the world rallying opposition to the Greek military regime. Despite his former American citizenship and academic career in the United States, Papandreou held the Central Intelligence Agency responsible for the 1967 coup and became increasingly critical of the federal government of the United States, often stating that Greece was under "US occupation". In the early 1970s, during the latter phase of the dictatorship in Greece, Papandreou, along with most leading Greek politicians in exile or in Greece, opposed the process of political normalisation attempted by Georgios Papadopoulos and his appointed PM, Spyros Markezinis. On 6 August 1974, Andreas Papandreou called an extraordinary meeting of the National Congress of PAK in Winterthur, Switzerland, which decided its dissolution without announcing it publicly. Papandreou returned to Greece after the events in Cyprus and the fall of the junta in 1974, during metapolitefsi. He was offered the leadership of his father's old party, which had evolved into Centre Union – New Forces. However, he not only turned it down, but rejected his father's ideological heritage as a Venizelist liberal, declaring himself a democratic socialist. To that end, he formed a new "radical" party, the Panhellenic Socialist Movement (PASOK). Most of his former PAK companions, as well as members of other leftist groups such as the Democratic Defense joined in the new party. He also testified in the first of the Greek Junta Trials about the alleged involvement of the junta with the Central Intelligence Agency. In the 1974 elections, PASOK received only 13.5% of the vote, but in 1977 it polled 25%, and Papandreou became leader of the opposition.

"Өзгеріс"

1981 жылғы сайлауда ПАСОК консервативті «Жаңа демократия» партиясынан үлкен жеңіске жетті, ал Папандреу Грекияның алғашқы социалистік премьер-министрі болды. Партияның басты ұраны «Аллаги» (өзгеріс) болды. Папандреу сайлауалды науқанындағы уәделерінен кейін, көбінесе дәстүрлі бағытқа бет бұрды. Грекия НАТО-дан шықпады, АҚШ әскерлері мен әскери базалары Грекиядан шығарылмады, Грекияның Еуропалық экономикалық қауымдастыққа мүшелігі сақталды, себебі Папандреу Грекия үшін қаржылық көмек алуға қабілетті екенін көрсетті. Ішкі саясатта Папандреу үкіметі билікке келгеннен кейін бірден байлықты қайта бөлудің ауқымды бағдарламасын іске асырды, бұл жұмыссыздар мен төмен жалақы алатын азаматтарға жәрдемақы алу мүмкіндігін арттырды. Зейнетақылар, орташа жалақы және ең төменгі жалақы нақты түрде арттырылды, 1984 жылға дейін жұмыс берушілерге жұмысшыларды жұмыстан шығаруды қиындатқан еңбек заңнамасына өзгерістер енгізілді. ПАСОК үкіметінің әлеуметтік және экономикалық саясатының әсері 1988 жылы Грецияда 1974 және 1982 жылдар аралығындағы теңсіздіктің төмендеуінің үштен екісі 1981 және 1982 жылдар аралығында болғаны бағаланды. Папандреу үкіметі әлеуметтік саясаттағы кең ауқымды реформаларды жүзеге асырды: әлеуметтік қамсыздандыру жүйесін енгізіп, әлеуметтік қамсыздандыру шараларын едәуір кеңейтті, денсаулық сақтауды кеңейтті («Ұлттық денсаулық сақтау жүйесі» құрылды, ол алғаш рет ауылдық жерлерде заманауи медициналық қызметтерді қолжетімді етті), төмен кірісті отбасыларға мемлекеттік субсидияланған туризмді (әлеуметтік туризмді) дамытты, зейнетақыны индекстеуді және қарттарға арналған әлеуметтік мекемелерді қаржыландыруды жүзеге асырды. Ауылдық аймақтарда мемлекеттік қызметтер жақсарды, төмен жалақы алатын жұмысшылардың құқықтары мен табыстары айтарлықтай артты, азамат соғысынан қашып келгендерге жазасыз елге оралуға рұқсат берілді. Ол сондай-ақ, Остік державалардың Грекияны оккупациялаған кезеңіндегі грек қарсыласының құрамындағы солшыл партизандық топтардың рөлін ресми түрде мойындады. Грек қарсыласын мойындау туралы алғашқы заң 1949 жылы қабылданды, ол Грекияның Азамат соғысында Грек мемлекетіне қарсы күрескен партизандық топтарды алып тастады (А. Н. 971). 1982 жылы оның үкіметі бұл ерекшелікті жойған 1285 заңын қабылдады. Кәсіподақ құқықтары, дүкендердің жұмыс істеу және жабылу уақыты, әлеуметтік қамсыздандыру, білім беру, денсаулық сақтау және қауіпсіздік, жұмыс кеңестері салаларында бірқатар реформалар жүргізілді. Салық салудың прогрессивті жүйесі енгізілді, сондай-ақ, өнер және мәдени бағдарламаларға бюджеттік қолдау арттырылды. Есту және сөйлеу қабілеті бұзылған, сондай-ақ психикалық мүкіяттығы шектеулі адамдарға әлеуметтік көмек көрсетілді, ең төменгі зейнетақылар ең төменгі жалақы деңгейіне сәйкес келтірілді, 68 жастан асқандарға әлеуметтік көмекпен зейнетақы тағайындалды және «барлық сақтандырылмаған жұмыс істейтін және жеке кәсіпкерлікпен айналысатын азаматтар IKA (әлеуметтік сақтандыру қоры) арқылы қамтылды». Әлеуметтік қамсыздандыру жәрдемақылары бағаның өсуіне сәйкес түзетілді, ал әлеуметтік көмек бойынша мүгедектік жәрдемақылары жаңа санаттарға таратылды. «Тұрмысқа шықпаған және сақтандырылмаған аналарға, сондай-ақ әкесі қайтыс болған, мүгедек немесе отбасын тастап кеткен балаларға» арнайы жәрдемақылар тағайындалды. Еңбек ақы мен зейнетақылар экономикалық болжамдар негізінде 4 айда бір рет тұтыну бағасының индексіне сәйкес автоматты түрде түзетілді. Сонымен қатар, 21 жасқа дейінгі балалары бар әйелдер 55 жасында зейнеткерлікке шыға алады, ерте зейнеткерлікке шығу мүмкіндігі көбірек мамандықтарға таратылды, ал аз табысты отбасылар тұрғын үй жәрдемақысын алды. Кәсіптік бағдарлау және оқытуда ОАЭД-тің рөлі күшейтілді, сондай-ақ Грекияға оралған мигранттарға субсидиялар енгізілді. Жұмыссыздыққа қарсы ұлттық жүйе құрылды, ол жастар мен қарт жұмыссыздарға жәрдемақылар берді. Сонымен қатар, 1545/85 заңы «жұмыссыздық бойынша жәрдемақы алуға құқығы бар жағдайларды жеңілдетеді, кейбір топтар үшін жәрдемақының ұзақтығын ұзартады және бірінші рет жұмыс іздеп жүрген жас адамдарға жұмыссыздық бойынша жәрдемақы алу мүмкіндігін енгізеді». Кейбір жұмысшылар үшін сенбілік жұмыс тоқтатылды. 1982 жылы Грекия Еңбек ұйымының аналарды жұмыспен қорғау туралы конвенциясын ратификациялады. No 1302/1982 жолында 12 апталық аналық демалысқа рұқсат берілді, оның ішінде 6 апта бала туғаннан кейінгі демалысқа рұқсат берілді. Аналық демалыс төлемақысы табыстың 66% құрады. 1984 жылы аналық демалыс 14 аптаға ұзартылды, оның 7 аптасы бала туғанға дейін, ал 7 аптасы - туғаннан кейін берілді. Сол жылы әрбір ата-анаға 2,5 жасқа дейінгі балаларына 3 айлық еңбекке жарамды демалыс берілді. Үкімет сондай-ақ, еңбек ақыны индекстеу жүйесін енгізді, ол ең жоғары және ең төмен жалақы алатын жұмысшылар арасындағы айырманы азайтуға көмектесті, сондай-ақ әлеуметтік саясат, әлеуметтік сақтандыру және денсаулық сақтауға жұмсалатын ЖІӨ үлесі едәуір артты. Басқа маңызды саяси өзгерістерге ата-ана демалысын екі ата-анаға да беруді және балалар бағдарламаларын құруды, аналық төлемдерді, қоғамдық денсаулық орталықтарын және әйелдерді толық мүшелер ретінде ауылшаруашылық кооперативтеріне қосылуға ынталандыруды (бұрын әйелдерге бұл мүмкіндік берілмеген) кіргізуге болады. Папандреудің «Әлеуметтік келісім» аясында жаңа либералды заңдар қабылданды, олар зинаны қылмыстан шығарды, құдалық жүйесін жойды (теориялық тұрғыда), ажырасу процесін жеңілдетті және әйелдердің құқықтық мәртебесін арттырды. Грекия шіркеуінің күшті қарсылығына қарамастан, Папандреу Грекияда бірінші рет азаматтық неке рәсімін енгізді. Грекияда азаматтық некелер енгізілгенге дейін, заңды түрде мойындалған некелер Грекия шіркеуінде ғана тіркелді. Азаматтық некеге тұрғысы келген жұбайлар Грекиядан тыс жерде, әдетте Италияда үйленуге мәжбүр болды. ПАСОК үкіметі кезінде Грек мемлекеті бұрын шіркеуге тиесілі болған жылжымайтын мүлікті де иеленді. Папандреудің «өзгерісінің» маңызды бөлігі грек саясаты мен экономикасын бақылаған және дәстүрлі грек оңшылдарына жатқан «ескі отбасыларды» (tzákia, әдеби түрде «ошақтар», отбасылардың генеалогиясын білдіретін дәстүрлі грек тіліндегі сөз) қуғынға салу болды. Папандреу 1985 жылғы Грек парламенті сайлауында 45,8% дауыспен жеңіске жетті, ал 1987 жылғы наурызда Эгей теңізіндегі 1987 жылғы грек-түрік дағдарысы кезіндегі күшті басшылығымен одан да көп халықтың құрметіне ие болды. Алайда, 1988 жылдың жазынан бастап оның премьер-министрлігі Крит банкінің дағдарысымен күрделене бастады. 1989 жылы ол әйелі Маргарет Чанттан ажырасып, Димитра Лианиге (Флорина, 30 сәуір 1955 ж.) үйленді, олардан балалары жоқ.

At the 1981 elections, PASOK won a landslide victory over the conservative New Democracy party, and Papandreou became Greece's first socialist prime minister. The party's main slogan was Allagí (change). In office, Papandreou backtracked from much of his campaign rhetoric and followed a more conventional approach. Greece did not withdraw from NATO, United States troops and military bases were not ordered out of Greece, and Greek membership in the European Economic Community continued, largely because Papandreou proved very capable of securing monetary aid for Greece. In domestic affairs, Papandreou's government immediately carried out a massive programme of wealth redistribution upon coming into office that immediately increased the availability of entitlement aid to the unemployed and lower wage earners. Pensions, together with average wages and the minimum wage, were increased in real terms, and changes were made to labour laws which up until 1984 made it difficult for employers to make workers redundant. The impact of the PASOK Government's social and economic policies was such that it was estimated in 1988 that two thirds of the decrease in inequality that occurred in Greece between 1974 and 1982 took place between 1981 and 1982. During its time in office, Papandreou's government carried through sweeping reforms of social policy by introducing a welfare state, significantly expanding welfare measures, expanding health care coverage (the "National Health System" was instituted, which made modern medical procedures available in rural areas for the first time,) promoting state subsidized tourism (social tourism) for lower income families, index linking pensions, and funding social establishments for the elderly. Rural areas benefited from improved state services, the rights and income of low paid workers were considerably improved, and refugees from the Civil War living in exile were allowed to return with impunity. He also officially recognized the role of leftist partisan groups in the Greek Resistance during the Axis Occupation. The first law recognizing the Greek Resistance was passed in 1949 excluding partisan groups that fought against the Greek State in the Greek Civil War (A. N. 971) In 1982 his government passed the 1285 law that abolished this exception. A number of other reforms were carried out in areas such as trade union rights, shop closing and reopening times, social security, education, health and safety, and work councils. A more progressive taxation scheme was introduced and budgetary support for artistic and cultural programmes was increased. Social aid became available to deaf and dumb adults as well as for persons with mental disabilities, minimum pensions were indexed to the minimum wage, a social assistance pension for those aged 68 and over was introduced, and "All uninsured employed and self employed individuals are covered by IKA (social insurance fund)." Social security benefits were also adjusted to price increases, while social assistance disability benefits were extended to new categories. Special family allowances were established "for unmarried and uninsured mothers and for children whose father has died, is disabled, or has abandoned the family." Wages and pensions became automatically adjusted in line with the consumer price index every 4 months on the basis of economic forecasts. In addition, all women with unmarried children under 21 could retire at 55, early retirement was extended to more occupations, and low income households received housing allowances. The role of OAED in vocational guidance and training was strengthened, while subsidies for returning Greek migrants were introduced. A national system against unemployment was set up that granted benefits to young people and elderly unemployed persons. In addition, Law 1545/85 "eases conditions for entitlement to unemployment benefit, extends the duration of benefit for certain groups and introduces the possibility of unemployment benefit for young first job seekers." Saturday working was also abolished for certain categories of workers. In 1982, Greece ratified the ILO Convention on maternal job protection. According to Act No. 1302/1982, 12 weeks of job protected maternity leave was provided, which included 6 weeks of post natal leave. The maternity leave payment represented 66% of earnings. In 1984, maternity leave was extended to 14 weeks, with 7 weeks before and 7 after childbirth. That same year 3 months of unpaid job protected parental leave for each parent were introduced, which was available until the child was aged 2.5 years. The government also introduced a wage indexation system which helped to close the gap modestly between the highest and lowest paid workers, while the share of GNP devoted to social welfare, social insurance, and health was significantly increased. Other major policy changes included the establishment of parental leave for both parents and child care centres, maternity allowances, community health centres, and the encouragement of women to join agricultural cooperatives as full members, an option which previously had not been open to women. As part of Papandreou's "Social Contract", new liberalising laws were introduced which decriminalised adultery, abolished (in theory) the dowry system, eased the process for obtaining a divorce, and enhanced the legal status of women. In a move strongly opposed by the Church of Greece, Papandreou introduced, for the first time in Greece, the process of civil marriage. Prior to the institution of civil marriages in Greece, the only legally recognized marriages were those conducted in the Church of Greece. Couples seeking a civil marriage had to get married outside Greece, generally in Italy. Under PASOK, the Greek State also appropriated real estate properties previously owned by the Church. A major part of Papandreou's allagi ("change") involved driving out the "old families" (tzákia, literally "hearths", using the traditional Greek expression for the genealogy of families), which dominated Greek politics and economy and belonged to the traditional Greek right. Papandreou was comfortably re elected in the 1985 Greek legislative election with 45.8% of the vote, and won still further popularity in March 1987 by his strong leadership during the 1987 Greek Turkish crisis in the Aegean Sea. However, from the summer of 1988, his premiership became increasingly clouded by controversy, as the Bank of Crete scandal exploded. In 1989, he divorced his wife Margaret Chant and married Dimitra Liani (Florina, 30 April 1955), without issue.

"Коскоталар" дастаны, сот және билікке қайта оралу

1989 жылы АҚШ-та Джордж Коскотас тұтқындалғаннан кейін, Грекия Парламенті оны 200 миллион АҚШ долларын құрайтын Крит банкінің қаржы жымқыруына қатысы бар деп айыптады және мемлекеттік корпорацияларға үлестерін Крит банкіне аударуға бұйрық беріп, осы жымқыруға көмектескенін айыптады. Алдын ала болжам бойынша, алынған үлестен PASOK партиясы мен оның жоғары лауазымды тұлғалары пайда көруі тиіс еді. Коскотас ісінің көптеген салдарынан PASOK 1989 жылғы маусымдағы сайлауда 36 орыннан айырылып, қазіргі грек тарихындағы ең ауыр жеңіліске ұшырады. Бірақ, сайлауға бір жыл бұрын PASOK үкіметі сайлау заңын өзгертіп, «Жаңа демократия» партиясы ең көп орынға ие болғанына қарамастан, үкімет құра алмады. Жаңа заң бойынша, партияның үкімет құру үшін дауыстардың 50 пайызын алуы керек еді, ал «Жаңа демократия» бұл көрсеткіштен сәл кем қалды. Нәтижесінде, «Жаңа демократия» PASOK-тан 20 орынға басым болғанымен, Константинос Мицотакисті премьер-министр етіп тағайындау үшін қажетті бес депутаттың қолдауын ала алмады. Бұл саяси тұйықталу 1989 жылғы қарашада өткен Грекия парламенті сайлауына әкеп соқты. Папандреудің басшылығындағы PASOK сайлаушылардың 40 пайызын алды, ал қарсыласы «Жаңа демократия» 46 пайыз дауыс жинады. Бұрынғыдай, «Жаңа демократия» PASOK-тан орын саны бойынша алда болғанына қарамастан, үкімет құра алмады. 1990 жылы үшінші сайлау өтті, содан кейін Мицотакис үкімет құру үшін жеткілікті қолдау тапты. 1989 және 1990 жылдар аралығында үш рет өткен сайлаудан кейін «Жаңа демократия» партиясының көшбасшысы Константин Мицотакис үкімет құру үшін қажетті қолдауға ие болды. 1992 жылғы қаңтарда Папандреу Коскотас ісі бойынша кез келген кінәдан ақталды, арнайы сот отырысында өткен дауыс беруде 7 депутат қолдап, 6-сы қарсы дауыс берді. Мицотакис үкіметінің үш жылынан кейін Папандреу мен PASOK 1993 жылғы сайлауда жеңіске жетіп, қайтадан билікке оралды. 1994 жылы оның үкіметі Солтүстік Македонияға экономикалық эмбарго салу туралы шешім қабылдады, себебі Македония Республикасының атауына қатысты дау одан әрі жалғасты. 1995 жылы екі ел арасында мәселені уақытша реттеуге бағытталған келісімге қол қойылды. Бірақ, денсаулығының нашарлауы Папандреуге саяси басшылықты тиімді жүзеге асыруға мүмкіндік бермеді. Ол 1995 жылғы 21 қарашада жүрек және бүйрек ауруларына байланысты ауруханаға түсті және 1996 жылғы 16 қаңтарда қызметтен кетті. Ол 1996 жылғы 23 маусымда қайтыс болды, оның қоштасу рәсіміне «жүздеген мыңдаған» немесе «миллиондаған» адамдар жиналды. 1999 жылы Папандреу қайтыс болғаннан кейін Швецияның «Полярлық жұлдыз» орденімен марапатталды. Ішкі саясатта Папандреудің соңғы үкіметтік кезеңінде ең төменгі зейнетақы және отбасылық жәрдемақылар артты. Сонымен қатар, жұмыспен қамтуды жақсарту шаралары енгізілді. Алайда, жұмыссыздық жәрдемақысы ең төменгі жалақының 50 пайызынан кем деңгейге төмендетілді.

In 1989, after the arrest of George Koskotas in the US, he was indicted by the Hellenic Parliament in connection with a US$200 million Bank of Crete embezzlement scandal, and was accused of facilitating the embezzlement by ordering state corporations to transfer their holdings to the Bank of Crete, where the interest was allegedly skimmed off to benefit PASOK, and possibly some of its highest functionaries. Following the many repercussions of the so called Koskotas scandal, PASOK was roundly defeated at the June 1989 elections, losing 36 seats in one of the largest defeats of a sitting government in modern Greek history. However, due to changes made in electoral law one year before the elections by the then reigning PASOK administration, New Democracy was not able to form a government despite finishing with the most seats. The new law required a party to win 50 percent of the vote to govern alone, and ND had come up just short of that threshold. As a result, even though New Democracy finished 20 seats ahead of PASOK, it was unable to garner support from the five MPS it needed to make its leader, Konstantinos Mitsotakis, prime minister. The ensuing deadlock led to fresh elections in November 1989 Greek legislative election. Papandreou's PASOK's won 40% of the popular vote, compared to the rival New Democracy's 46%. As before, even though New Democracy finished well ahead of PASOK in seat count, it was not able to form a government. A third election in 1990 followed, and Mitsotakis eventually received enough support to form a government. In the wake of three consecutive elections between 1989 and 1990, the New Democracy leader, Constantine Mitsotakis, eventually received sufficient support to form a government. In January 1992, Papandreou himself was cleared of any wrongdoing in the Koskotas scandal after a 7–6 vote in the specially convened Supreme Special Court trial. After 3 years of Mitsotakis' government, Papandreou and PASOK won again the 1993 election, and returned to power; in 1994, his government decided to impose an economic embargo on North Macedonia, due to the ongoing naming dispute regarding the name of the then Republic of Macedonia. In 1995, an interim accord was signed between the two countries to temporarily address the matter and the name issue. However, his fragile health kept him from exercising firm political leadership. He was hospitalized with advanced heart disease and renal failure on 21 November 1995 and finally retired from office on 16 January 1996. He died on 23 June 1996, with his funeral procession producing crowds, ranging from "hundreds of thousands" to "millions" to bid farewell to Andreas. In 1999, Papandreou was posthumously awarded the Swedish Order of the Polar Star. In domestic affairs, Papandreou's last premiership saw increases in minimum pensions and family benefits. Measures were also introduced to improve the implementation of ALMPs. Unemployment benefits, however, were reduced to less than 50% of minimum wage.

Экономикалық саясат

1981-1990 жылдар аралығында Папандреу үкіметінің шығыс бағдарламасы консервативті сыншылары тарапынан артық шығынды деп сипатталды. Осы артық шығындар тиісті кірістердің өсуімен сәйкес келмеді, нәтижесінде бюджет тапшылығы мен мемлекеттік қарыз артты. Кәсіпорындарды мемлекеттік меншікке алу және мемлекеттік секторды кеңейту консерваторлардың тағы бір сын айтуына себеп болды. Алайда, оның қолдаушыларының пікірінше, үкімет табысты болды, грек халқының көп бөлігінің сәулеттік мүмкіндіктерін күрт арттырды, 1980 жылдар бойында жеке табыстар нақты шамада 26%-ға өсті. Бұған қоса, грек консерваторларының соғыстан кейінгі саясаты мемлекетті тек қана қуғын-сүргін құралы ретінде қарастырды, денсаулық сақтау және білім беруге аз қаржы бөлді. Сонымен қатар, Папандреу үкіметтері инфляцияны және жұмыссыздық деңгейін басқарып, экономиканың өсуін сақтап тұрды, ал оның қолдаушыларының сөзіне сенсек, 1989 жылы сыртқы қарыз қалыпты деңгейде болды (ЖІӨ-нің шамамен 65%-ы).

Халықаралық саясат

Папандреу тәуелсіз және көп өлшемді сыртқы саясатты жүргізгені үшін мақталды және дипломатиялық шеберлігін көрсетіп, халықаралық жүйеде Грецияның беделін арттырды. Ол 1982 жылы «Глобалды іс-қимыл үшін парламентарийлер» ұйымы бастаған «Алты бастама» қозғалысын құрушылардың бірі болды және одан кейін белсенді қатысушысы атанды. Бұл қозғалысқа Грекия премьер-министрімен бірге Мексика президенті Мигель де ла Мадрид, Аргентина президенті Рауль Альфонсин, Швеция премьер-министрі Олоф Палме, Танзания президенті Джулиус Ньерре және Үндістан премьер-министрі Индира Ганди кірді. Қозғалыстың мақсаты – «барлық адамзат үшін бейбітшілік пен прогресті ілгерілету» болды. АҚШ пен КСРО-ны ядролық сынақтарды тоқтатуға және ядролық қарулардың санын азайтуға бағытталған бірнеше бастамадан кейін, қозғалыс таратылды. Папандреудің риторикасы кейде АҚШ-қа қарсы болды. Бұл қарсылық позициясы оны халық арасында өте танымал етті, себебі грек халқы бұрынғы консервативті үкіметтерді АҚШ мүдделеріне бойұсынушы деп қарады. Папандреу үкіметі соғыстан кейінгі Грекияда елдің қорғаныс саясатын АҚШ-тың емес, өз қауіпсіздік қажеттіліктеріне сәйкес қайта бағыттаған алғашқы үкімет болды. Тарихшы Марион Сарафистің сөзіне сүйенсек, 1947 жылдан 1981 жылға дейін АҚШ Грекияның әскери саясатына, Грекияның өзінің жоғары әскери басшылығына қарағанда, әлдеқайда көп ықпал етті. Бұл, негізінен, АҚШ-тың Грекиядағы Азаматтық соғыста атқарған шешуші рөлімен байланысты болды. Папандреу әлемдегі түрлі ұлттық азаттық қозғалыстарды қолдады және Грекияда осындай ұйымдардың өкілдіктерін қабылдауға келісті. Ол палестиналық азаттық күресін де қолдады, ФАТХ төрағасы Ясир Арафатпен бірнеше рет кездесті және Израильдің оккупацияланған аумақтардағы саясатын айыптады. Ол осы қақтығысты екі мемлекеттік шешім арқылы реттеуді жақтады.

Грекияның танымал мәдениетіндегі Папандреудің беделі мен ықпалы

Папандреуді жақтастары да, қарсыластары да тек "Андреас" деп атады, бұл грек саяси тарихындағы бірегей жағдай және оның харизмасы мен танымалдылығының куәсі. Андреас бизнес костюмдерімен бірге зәулім свитерін (грек тілінде ζιβάγκο) кигенімен де әйгілі болды.

Мұра

Папандреу тәуелсіз сыртқы саясатты жүргізіп, Грекияның бейтарап елдер арасындағы беделін арттырды. Ол Грекияның ішкі және сыртқы саясатты өз күшімен, кез келген шетелдік үстемдікке тәуелсіздіксіз белгілеуін растады. Солшыл оппозициясы, соның ішінде Грекия Коммунистік партиясы (ККП), оны іс жүзінде НАТО мен АҚШ-тың күнтәртібін қолдады деп айыптады. Андреас Папандреу саяси билікті дәстүрлі консервативті грек оңшылдарынан, олар ондаған жылдар бойы грек саясатына басымдық берген, популистік және орталық-солшыл бағытқа қарай жылдырғаны баршаға мәлім. Бұл Грекия Азамат соғысынан кейін саясатта «пария» атанғандарды қамтиды, олар демократиялық сайланған үкіметтерде өзін көрсету мүмкіндігіне ие болды. Папандреу жүйелі түрде қосымша саясатты ұстанды, бұл азамат соғысынан кейінгі көптеген әлеуметтік топтардың әлеуметтік-саяси және экономикалық шеттетілуін тоқтатты. Оның Еуропалық Одақта және НАТО-да қалу туралы шешімдері, ол бұрын көп жыл бойы қарсы болған, оның прагматикалық көзқарасын көрсетті. Оның ең маңызды жетістігі гректер арасындағы саяси теңдікті орнату болды; оның биліктегі жылдары Азамат соғысында жеңілген солшылдар енді екінші табақ азаматтар ретінде қарастырылмады және ұлттық естеліктің маңызды бөлігі қайта жаңғыртылды. Папандреудің орнын баскан Костас Симитис Папандреудің бірқатар тәсілдерімен келіспеді. Папандреудің ұлы Йоргос Папандреу 2004 жылдың ақпан айында ПАСОК партиясының жетекшісі, ал 2009 жылдың қазан айындағы жалпы сайлауда премьер-министр болып сайланды. ПАСОК жақтастарының саяси митингтерде жиі айтатын ұраны Андреас есімін атап, «Андреа, тірісің! Сен бізді жетелейсің!» деп шақырады ("Andrea, zis! Esi mas odigis!"). 2007 және 2010 жылдары өткізілген екі сауалнамада Андреас Папандреу 1974 жылы демократия қайта орнатылғаннан бергі Грекияның ең үздік премьер-министрі деп танылды.

Теодор Кацаневас

2000 жылы ажырасқанға дейін Папандреудің қызы София академик және саясаткер Теодор Кацаневасқа үйленген. Папандреу өсиетінде Кацаневасты "отбасының намысын киген" (όνειδος της οικογένειας) деп айыптап, "оның мақсаты Георгиос Папандреу мен Андреас Папандреудің күрес тарихын саяси жолмен мұраға алу" екенін мәлімдеді.