Кіріспе

Грекияның үкімет басшысы тізімі

Грекия Республикасының премьер-министрі (Πρωθυπουργός της Ελληνικής Δημοκρατίας), көбінесе Грекияның премьер-министрі (Πρωθυπουργός της Ελλάδας) деп аталады, Грекия Республикасының үкімет басшысы және Грекия кабинетінің жетекшісі. Лауазым иесінің ресми орны (бірақ тұрғын үйі емес) Афина қаласының орталығындағы Максимос сарайы. Үкімет Президенттігі (Προεδρία της Κυβερνήσεως) құрылғаннан кейін, бұл лауазым Премьер-министр немесе Үкімет Төрағасы (Πρόεδρος της Κυβερνήσεως) деп аталады.

Премьер-министрді сайлау және тағайындау

Премьер-министрді ресми түрде Грекия президенті тағайындайды. Грекия Конституциясының 37-бабына сәйкес, Грекия Республикасының президенті парламенттегі орынның абсолютті көпшілігіне ие саяси партияның басшысын премьер-министр етіп тағайындайды. Егер ешбір партияда абсолютті көпшілік болмаса, президент парламенттің сенімін иеленетін үкімет құру мүмкіндігін анықтау үшін салыстырмалы көпшілікке (ең көп дауысқа ие партияға) ие партия басшысына зерттеу мандатын береді. Егер бұл мүмкіндікті анықтау мүмкін болмаса, президент парламенттегі екінші ірі партияның басшысына, ал ол да сәтті болмаса, парламенттегі үшінші ірі партияның басшысына зерттеу мандатын береді. Әрбір зерттеу мандаты үш күнге беріледі. Егер барлық зерттеу мандаттары сәтсіз аяқтаса, президент барлық партия басшыларын шақырады, және егер парламенттің сенімін иеленетін кабинет құру мүмкін еместігі расталса, президент парламенттегі барлық партиялардан құралған кабинет құруға тырысады, мақсаты – парламент сайлауын өткізу. Егер бұл сәтті болмаса, президент Жоғарғы әкімшілік сотының, Жоғарғы азаматтық және қылмыстық сотының немесе Аудиторлар сотының төрағасына парламент таратылғаннан кейін сайлау өткізу үшін мүмкіндігінше қолдауға ие кабинет құруды тапсырады. Сондықтан, белгілі бір партияның парламент мүшелерін сайлау – сол партия басшысын премьер-министрлікке дауыс берумен тең.

Діни ант

Лауазымға кіріспес бұрын, премьер-министр Президент сарайының ішінде діни рәсімде ант қабылдайды. Премьер-министрлерді Грекия шіркеуінің басшысы, Афина архиепискобы антқа шақырады. Архиепископ бірнеше дұғалармен және «Кири-Элесонмен» бастайды, содан кейін сайланған премьер-министр екі жанар шамның арасындағы Киелі кітапқа қолын қояды, бәрі оның және архиепископтың арасындағы үстелде орналасқан. Архиепископтан кейін сайланған премьер-министр ант етеді:

Архиепископ содан кейін тағы бірнеше бата айтады, ал қатысушылар үш рет қолдарымен крест жасайды. Архиепископ жаңа премьер-министрді құттықтап, ол президентпен қолдасады, содан кейін тиісті құжаттарға қол қойылады.

Премьер-министрдің ресми резиденциясы

Максимос сарайы (грекше: Μέγαρο Μαξίμου) 1982 жылдан бері Грекия премьер-министрінің ресми кеңсесі болып табылады. Ол Афинаның орталық бөлігінде, Синтагма алаңына жақын орналасқан. Ғимаратта Грекия үкіметінің басшысының кеңсесі орналасқан болса да, ол премьер-министрдің тұрғын үйі ретінде пайдаланылмайды.

Революция кезінде (18211832)

Грекияның тәуелсіздік соғысы кезінде Осман империясының билігінен босаған Грекияның түрлі аймақтары өзін-өзі басқару үшін демократиялық жүйелер құруға кірісті, мысалы Пелопоннес Сенаты. Сонымен қатар, Эпидаврдегі Бірінші Ұлттық Ассамблея сияқты жалпыұлттық ассамблеялар уақыт-уақыт жиналып, жалпы үйлестіруді қамтамасыз етті. Бірінші Ассамблея 5 мүшеден тұратын атқарушы кеңес сайлады, оның төрағасы Александрос Маврокордатос болды. Аталған Кеңес 1828 жылға дейін Грекияны басқарды, содан кейін Иоаннис Каподистриас мемлекеттің басқаруын "Грекия Губернаторы" ретінде қабылдады – ол бірден мемлекет басшысы және үкімет басшысы болып табылды.

Конституциялық монархия (18431910)

Отон патшаның абсолюттік монарх ретінде билеуі, конституция талап етушілердің (монархия орнатылғанда уәделенгендей) 1843 жылғы 3 қыркүйек революциясында көтерілуімен аяқталды. Отон конституция беруге мәжбүр болды, ал Андреас Метаксас билікті иеленді; ол ресми түрде "Премьер-министр" лауазымына тағайындалған алғашқы грек болды. Премьер-министр лауазымы құрылғаннан кейін, өзін-өзі басқару жауапкершілігі қайтадан грек халқына жүктелді. Алайда, тәждің күшін сақтауға екі фактор ықпал етті: грек партиялық жүйесі әлсіз және клиенттік қатынастарға негізделген, ал монарх үкімет құру үшін парламент мүшесінің кез келгенін таңдауға құқылы болды. 1862 жылы Отон тақтан алынды, ал грек халқы Грекия королі Георгий I-ді жаңа монарх етіп сайлады. Келесі 15 жыл ішінде партиялық құрылымдар қазіргі заманғы идеологиялық партияларға айнала бастады. Оң жақта Александros Кумундурос басқарған Ұлттық партия, ал либералды Жаңа партияны Шарилаос Трикупис басқарды. Трикупис 1874 жылғы сайлаудан кейін патшаны "дедиломени қағидасын" (αρχή της δεδηλωμένης) қабылдауға итермелеуде сәтті болды, яғни парламенттегі көпшіліктің жетекшісін премьер-министр етіп патша тағайындауы керек. Кейін Ұлттық партияны Теодорос Делиганнис басқарды, ол "Трикупис қолдағанның бәріне қарсымын" деген сөзімен танымал болды. Бұл екі партиялық жүйе 1910 жылға дейін сақталды, тіпті Георгиос Теотокис 1895 жылы Трикупис қайтыс болғаннан кейін, ал 1905 жылы Делиганнис өлтірілгеннен кейін Жаңа партияны басқарды, бұл консервативті және ұлтшыл бағыттағы партиялардың бөлінуіне әкелді.

Көтерілістер, көтерілістер және соғыс (1910-1946)

1910 жылы әскери шенеуніктер "Гуди Проонсиаментосын" жариялап, азаматтық үкіметтің құлауына себепкер болды. Осы оқиға Крит саясаткері Элефтериос Венизелостың Грекияға келуіне әкеп соқты. Оның жақтастары Либералдық партияда бірікті, ол Венизелостың үстемдігіне қарамастан, прогрессивтік, либералдық және республикалық саяси бағдарлама негізінде құрылған қазіргі заманғы алғашқы нағыз партия болды. Либералдық партияға кейін Димитриос Гунарис басқарған консервативтік және монархияны қолдаған Халық партиясы қарсы шықты. Екі партияның және монархия мен республикалық идеяларды қолдаушылардың арасындағы антагонизм Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінге дейін саяси кеңістіктің басты ерекшелігіне айналды.