Кіріспе

Данияның астанасы және ең көп халқы бар қаласы – Даниядағы Копенгаген (København) қаласы. Муниципалитетте шамамен 660 000 адам, ал қалалық аймақта 1,4 миллион адам тұрады. Қала Зеландия және Амагер аралдарында орналасқан және Швецияның Мальмё қаласынан Оресунд бұғазымен бөлінген. Оресунд көпірі екі қаланы теміржол және автомобиль жолдары арқылы байланыстырады. Копенгаген қаласы 10-шы ғасырда қазіргі Гаммель-Странд маңында құрылған викинг балықшылар ауылы ретінде пайда болды және 15-шы ғасырдың басында Данияның астанасы атанды. 16-шы ғасырда қала Кальмар одағының де-факто астанасы болды және одақтың монархиясының ордасы болды, ол Швеция және Норвегиямен бірге Дания конфедерациясының бөлігі ретінде қазіргі скандинавияның көп бөлігін басқарды. Ренессанс дәуірінде қала Скандинавияның мәдени және экономикалық орталығы ретінде гүлденді, ал 17-шы ғасырға қарай Дания үкіметі мен әскерінің орталығы болған аймақтық билік орталығына айналды. 18-шы ғасырда Копенгаген қырып отырған оба эпидемиясы мен қалалық өрттерге ұшырады, содан кейін қала бірнеше ірі қайта құру жобаларын жүзеге асырды, оның ішінде беделді Фредериксстаден ауданының құрылысы және Корольдік театр мен Корольдік Көркемсурет академиясы сияқты мәдени институттардың ашылуы болды. Осы кезеңде қала Данияның құл саудасының орталығына айналды. 1807 жылы қала Наполеон соғыстары кезінде британдық флоттың бомбалауына ұшырады, ал Данияның алтын ғасыры Копенгаген сәулетіне неоклассикалық стиль берді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін «Елдік жоспар» қала орталығынан басталатын бес қалалық теміржол бағыттары бойында тұрғын үйлер мен бизнесті дамытуға көмектесті. 21-шы ғасырдың басынан бері Копенгагенде қарқынды қалалық және мәдени даму орын алып келеді, бұл оның институттары мен инфрақұрылыма инвестициялар салу арқасында мүмкін болды. Қала Данияның мәдени, экономикалық және үкіметтік орталығы болып табылады; Копенгаген қор биржасымен Солтүстік Еуропаның маңызды қаржы орталықтарының бірі. Копенгаген экономикасы қызмет көрсету саласында, әсіресе ақпараттық технологиялар, фармацевтика және жасыл технологиялар саласындағы бастамалар арқылы қарқынды дамыды. Оресунд көпірінің салынысымен Копенгаген Швецияның Сканния провинциясымен және оның ең ірі қаласы Мальмёмен бірігіп, Оресунд аймағын құрады. Әртүрлі аудандарды байланыстыратын бірнеше көпірлермен қала көрінісі парктерімен, жаяу жолдарымен және жағалауларымен ерекшеленеді. Копенгагеннің Тиволи бақтары, Кішкентай теңіз қызының мүсіні, Амалиенборг және Кристиансборг сарайлары, Розенборг қамалы, Фредерик шіркеуі, Борсен және көптеген мұражайлар, мейрамханалар мен түнгі клубтар сияқты танымал орындары маңызды туристік орталықтар болып табылады. Копенгагенде Копенгаген университеті, Дания техникалық университеті, Копенгаген бизнес мектебі және Копенгагеннің Ақпараттық технологиялар университеті орналасқан. 1479 жылы құрылған Копенгаген университеті Даниядағы ең көне университет. Копенгагенде Ф.К. Копенгаген және Брондби ИФ футбол клубтары орналасқан. Жыл сайынғы Копенгаген марафоны 1980 жылы ұйымдастырылды. Копенгаген – әлемдегі велосипедшілерге ең қолайлы қалалардың бірі. Movia – Борнхольмнен басқа Шығыс Данияның барлық аймақтарына қызмет көрсететін қоғамдық көлік компаниясы. 2002 жылы іске қосылған Копенгаген метрополитені қаланың орталық бөлігіне қызмет етеді. Сонымен қатар, Копенгаген S пойызы, Lokaltog (жеке теміржол) және Coast Line желісі қаланың орталық бөлігін шеткі аудандармен байланыстырады. Ай сайын шамамен 2,5 миллион жолаушыға қызмет көрсететін Копенгаген әуежайы, Каструп – Солтүстік елдердегі ең көп жолаушы тасымалдайтын әуежай.

Этимология

Копенгагеннің атауы (дания тілінде København) оның қала ретінде бастауын және сауда орталығы болғанын көрсетеді. Дания тілінің түпнұсқа атауы ежелгі норвег тілінде Kaupmannahǫfn (қаз. исланд тілінде: Kaupmannahöfn), "саудагерлердің порты" деген мағынаны білдіреді. Ежелгі дания тілінде сөйлейтін кезде астана Køpmannæhafn деп аталды, ал қазіргі атауы ғасырлар бойында жүйелі дыбыстық өзгерістер нәтижесінде пайда болды. Түпнұсқа атаудың ағылшын тіліндегі сәйкесі – "саудагердің панасы". Ағылшын тіліндегі chapman, неміс тіліндегі Kaufmann, голланд тіліндегі koopman, швед тіліндегі köpman, дания тіліндегі købmand және исланд тіліндегі kaupmaður сөздері латын тіліндегі caupo сөзінен шыққан, ол "саудагер" деген мағынаны білдіреді. Дегенмен, қаланың ағылшын тіліндегі атауы оның төменгі неміс тіліндегі атауынан, яғни Копенгагеннен алынған. Копенгагеннің швед тіліндегі атауы – Köpenhamn, ол өзара түсіністік дания тіліндегі атаудың тікелей аудармасы. Қаланың латын тіліндегі атауы Hafnia, гафний элементінің атына ие.

Ерте тарих

Копенгагеннің ең алғашқы тарихи жазбалары 12 ғасырдың соңына жатады. Алайда, қаланың метрополитендік теміржол жүйесі құрылысы барысында жүргізілген соңғы археологиялық қазбалар бүгінгі Конгенс Ниторвқа жақын жерде шамамен 1020 жылға жататын ірі саудагер үйінің қалдықтарын ашты. Пилестрейдегі қазба жұмыстары 12 ғасырдың аяғына жататын құдықтың табылуына әкелді. Strøget пен Rådhuspladsen қосылатын жерде 11 ғасырға дейін сонатын қабірлері бар ежелгі шіркеудің қалдықтары табылған. Бұл жаңалықтар Копенгагеннің қала ретіндегі тарихы кем дегенде 11 ғасырға дейін барып тоқталынатынын көрсетеді. Аймақтағы шақ тас құралдарының көптеп табылуы Тас дәуірінен бастау алатын адам қоныстарының болуын дәлелдейді. Көптеген тарихшылар қаланың негізінің соңғы викинг дәуіріне жататынын және оны Суэйн I Форкбирд құрған болуы мүмкін деп санайды. Табиғи порты мен мол шабақ қоры 11 ғасырдан бастап маусымдық түрде балықшылар мен саудагерлерді, ал 13 ғасырда тұрақты түрде тартқанға ұқсайды. Алғашқы қоныстар, мүмкін, 11 ғасырда немесе одан да ертерек Гаммель-Страндта ("ескі жағалау") орналасқан. Қала туралы ең алғашқы жазбаша мәлімет 12 ғасырда Саксо Грамматикус Gesta Danorum еңбегінде Portus Mercatorum, яғни "Саудагерлер порты" (сол кездегі дания тілінде Købmannahavn) деп айтылған. Дәстүр бойынша Копенгагеннің негізі 1167 жылы Епископ Абсалонның қазіргі Христиансбор сарайы орналасқан Slotsholmen аралында шағын бекініс салғанмен байланысты. Бекініс салу 12 ғасырда жағалауды мазалаған венд қарақшыларының шабуылдарына жауап ретінде жасалған. Қорғаныс қабырғалары мен орлар аяқталды, ал 1177 жылы Сент-Клеменс шіркеуі салынды. Вендтердің шабуылдары жалғасты, ал бастапқы бекініс қарақшылар тарапынан қиратылғаннан кейін, арал тұрғындары оны Копенгаген қамалымен алмастырды.

Орта ғасырлар

1186 жылы Папа Урбан III-нің хатында Хафн (Копенгаген) қамалы және оның төңірегіндегі жерлер, соның ішінде Хафн қаласы, король Вальдемар I тарапынан Роскилде епискобы (1158–1191) және Лунд архиепискобы (1177–1201) Абсалонға берілгені айтылады. Абсалон қайтыс болғаннан кейін, мүлік Роскилде епископтығының меншігіне өтуге тиіс болды. Ол жергілікті балық саудагерлеріне ерекше жеңілдіктер беріп, корольге қарсы олардың қолдауын қамтамасыз етті. 1330-жылдардың ортасында қаланың алғашқы жер кадастры жарияланды. Дания, Норвегия және Швеция арасындағы Кальмар одағы (1397–1523) құрылғаннан кейін, шамамен 1416 жылы Эрик Померания Копенгаген қамалына ордасын көшірген кезде Копенгаген Данияның астанасы ретінде қалыптасты. Копенгаген университеті 1479 жылдың 1 маусымында король Кристиан I-нің бұйрығымен және Папа Сикст IV-нің келісімімен ашылды. Бұл оны Даниядағы ең көне университет және Еуропадағы ең көне университеттердің біріне айналдырды. Бастапқыда Католик шіркеуінің бақылауында болған университет, 1530-жылдардың соңында Даниядағы Реформация кезінде қоғамдағы өзінің рөлін өзгертуге мәжбүр болды. Кристиан IV сондай-ақ Розенборг сарайы және Rundetårn сияқты масштабты құрылыс жобаларын демеушілік етті. 1658–1659 жылдары қала Карл X басқаратын швед әскерлерінің қоршауына төтеп беріп, маңызды шабуылды сәтті қайтарды.

18 ғасыр

Копенгаген 1711 жылы 65 мың халқының шамамен 22 мыңы обадан көз жұмды. Қала екі ірі өртке ұшырап, инфрақұрылымының көп бөлігі қирады. 1728 жылғы Копенгаген өрті – қала тарихындағы ең ірі өрт болды. Ол 20 қазанның кешінде басталып, 23 қазанның таңына дейін жалғасты, қаланың шамамен 28 пайызын жойып, халықтың 20 пайызын баспанасыз қалдырды. Қаланың ортағасырлық бөлігінің кем дегенде 47 пайызы толығымен жоғалды. 1795 жылғы өртпен бірге, қазіргі қалада ескі қаланың іздерінің аз болуының басты себебі осы. Содан кейін қайта құру жұмыстары басталды. 1733 жылы Кристиансборг сарайының патшалық резиденциясы салынып, 1745 жылы аяқталды. 1749 жылы беделді Фредериксстаден ауданының құрылысы басталды. Рококо стилінде Николай Эйгтвед жобалаған оның орталығында қазіргі Амалиенборг сарайын құрайтын үйлер орналасқан. Холмен теңіз базасы кеңейтілді, ал қаланың мәдени маңызы Корольдік театр мен Көркемсурет академиясының ашылуымен артты. XVIII ғасырда, 17 ғасырда басталган Дания құл саудасы қарқынды дамыды. 1660 мен 1806 жылдар аралығында Дания саудагерлері, олардың көпшілігі Копенгагенде орналасқан, шамамен 120 мың африкалық құлды Данияның Батыс Үнді аралдарына тасыды. Бұл саудагерлер көбінесе Копенгагенде орналасқан Дания Батыс Үнді компаниясымен және Дания Азия компаниясымен байланысты болды. Копенгагендегі көптеген ғимараттар, мысалы, Молтке сарайы, Сары сарай және Вестиндиск пахусы Дания құл саудасынан түскен табысқа қаржыландырылды. XVIII ғасырдың екінші жартысында Копенгаген Еуропаның ірі державалары арасындағы соғыстар кезінде Данияның бейтараптығынан пайдаланып, Балтық теңізі маңындағы мемлекеттер арасындағы саудада маңызды рөл атқарды. 1794 жылы Кристиансборг өртенгеннен кейін және 1795 жылы тағы бір өрт қалаға ауыр зиян келтіргеннен кейін, Нюторв пен Гаммель Торв біріктіріліп, Højbro Plads классикалық Копенгагеннің танымал орнында жұмыс басталды. 1807 жылы Дания Франциямен одақтасады деген қауаптан туындап, адмирал Джеймс Гамбиер басқаратын британдық флот Копенгагенге Дания-Норвегия флотын басып алу немесе жою бұйрығымен жіберілді. Британдықтар Дания-Норвегия флотының тапсырылуын талап ететін жарлық жариялады, ал даниялықтар "соғыс жариялауға тең" деп жауап берді. Гамбиердің күштері 2-5 қыркүйек аралығында Копенгагенді теңізден бомбалаумен жауап берді. Конгрев зымырандары қолданылған бомбалау кезінде 195 азамат қаза тауып, 768 адам жарақат алды, сондай-ақ біздің әйел шіркеуімен қоса шамамен 1000 ғимарат өртенді. Копенгагеннің қорғаушылары британдық кемелерге жеткілікті ұзындықтағы артиллериясы жоқ ескі қорғаныс желісіне сүйенгендіктен, бомбалауға тиімді жауап бере алмады. 30 мыңдық британдық десант күштері Копенгагенге кіріп, басып алды; шайқас кезінде британдықтар 200-ге жуық, ал даниялықтар 3000-ға жуық адамнан зардап шекті. Дания-Норвегия флотының барлық дерлік бөлігі британдықтарға тапсырылды, олар оларды өртеп жіберді немесе Ұлыбританияға әкелді. Дания Ұлыбританияға соғыс жариялады, бұл 1814 жылғы Киль шартына дейін созылған канонерлік соғыстың басталуына әкелді. Наполеон соғыстары қалаға келтірген алабұдында, Копенгаген жақын арада Данияның алтын ғасыры деп аталатын мәдени өркендеу кезеңін бастан кешірді. Сурет өнері С.В. Эккерсберг пен оның шәкірттерінің еңбектері арқасында гүлденді, ал С.Ф. Хансен мен Готтлиб Биндесболл қала архитектурасына неоклассикалық стильді әкелді. 1850-ші жылдардың басында қаланың қамалдары жаңа тұрғын үйлерді салуға мүмкіндік беру үшін ашылды, олар ескі қорғаныстың батысында орналасқан көлдердің (Сёрне) айналасында салынды. 1880-ші жылдары Нёрребро және Вестербро аудандары провинциядан келгендерді қабылдау үшін және қаланың индустриялануына қатысу үшін дамыды. Бұл кеңістіктің айтарлықтай ұлғаюы ұзақ уақыттан бері қажет болды, өйткені ескі қамалдар қорғаныс жүйесі ретінде ескірген ғана емес, ескі қаладағы нашар санитарлық жағдайды да жою қажет болды. 1886 жылдан бастап батыс қамалы (Вествольден) тегістелді, бұл портқа үлкен кеңейтулерді қамтамасыз етті, нәтижесінде 1892-94 жылдары Копенгагеннің еркін порты құрылды. Электр жарығы 1892 жылы, ал электр трамвайлары 1897 жылы пайда болды. Ескі қамалдан тыс жерлерде тұрғын үйлердің таралуы халықтың үлкен өсуіне әкелді. 1840 жылы Копенгагенде шамамен 120 мың адам тұрды. 1901 жылы оның халқы 400 мыңға жуық адамды құрады. Амагер мен Валбидің солтүстік бөліктері де 1901-1902 жылдары Копенгаген қаласына қосылды. Данияның Бірінші дүниелік соғыста бейтарап болуының нәтижесінде Копенгаген Ұлыбритания және Германиямен саудадан пайда тапты, ал қаланың қорғанысы соғыс бойында 40 мыңнан астам әскермен толыққанды күйде ұсталып тұрды. 1920-ші жылдары тауарлар мен тұрғын үйлердің жетіспеушілігі байқалды. Христиансхавнның ескі бөлігін бұзу және қаланың ең нашар аудандарын жою жоспарлары жасалды. Алайда, ірі тұрғын үйлерді салу 1930-шы жылдарға дейін басталған жоқ, Христиансхавнның Торвегаде көшесінің бір жағы бұзылып, бес үлкен тұрғын үй блогы салынды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Данияда Копенгаген қаласы 1940 жылдың 9 сәуірінен 1945 жылдың 4 мамырына дейін елдің қалған бөлігімен бірге неміс әскерлері тарапынан басылып алынды. Германия басшысы Адольф Гитлер Данияның "үлгілі протекторат" болатынына үміттенді және бастапқыда нацистік билік Дания үкіметімен келісімге келуге тырысты. 1943 жылғы Дания парламенті сайлауына да рұқсат берілді, бірақ тек Коммунистік партия ғана қатысудан шеттетілді. Алайда, 1943 жылдың тамызында үкімет пен оккупациялық күштердің арасындағы ынтымақтастық тоқтап қалғаннан кейін, Корольдік Дания теңіз күштері немістердің пайдалануына жол бермеу үшін Копенгаген портында бірнеше кемені батырды. Осы шақта нацистер еврейлерді тұтқындауды бастады, бірақ көптегендері Швецияға қашып құтыла алды. 1945 жылы Арнайы операциялар басқармасының Даниялық бөлімінің жетекшісі Оле Липман британдық Корольдік әуе күштерін Копенгагендегі нацистік штаб-пәтерлерге шабуыл жасап, олардың операцияларына көмектесуге шақырды. Осыған байланысты әуе вице-маршалы сэр Базиль Эмбри, бұрынғы Shell мұнай компаниясы кеңселері болған Sicherheitsdienst және Gestapo ғимаратына жоғары дәлдікпен шабуыл жасау жоспарларын жасады. Саяси тұтқындар әуе шабуылына қарсы шара ретінде шатырға қамалды, сондықтан RAF ғимараттың төменгі қабаттарын бомбалауға мәжбүр болды. "Карфаген операциясы" деп аталған шабуыл 1945 жылдың 22 наурызында үш кіші толқынмен жүзеге асырылды. Бірінші толқындағы алты ұшақтың барлығы (әрқайсысы бір бомбамен) нысанаға сәтті тиді, бірақ бір ұшақ Фредериксберг қыздар мектебінің жанында құлады. Осы құлау салдарынан келесі екі толқындағы төрт ұшақ мектепті әскери нысана деп қате санап, бомбаларын мектепке бағыттады, нәтижесінде 123 бейбіт тұрғын қаза тапты (олардың 87-сі оқушылар еді).

Соғыстан кейінгі онжылдықтар

Соғыс аяқталғаннан кейін көп ұзамай 1947 жылы қала құрылысын дамытудың инновациялық жобасы, "Саусақ жоспары" деп аталды, енгізілді. Бұл жоба қала орталығынан басталып, S пойыздарының бағыттары бойында бес "саусақ" бойымен жаңа тұрғын үйлер мен кәсіпорындарды, сондай-ақ үлкен жасыл аймақтарды салуға ынталандырды. Әлеуметтік мемлекеттің кеңеюімен және әйелдердің еңбек нарығына қатысуымен қала бойынша мектептер, балабақшалар, спорт кешендері мен ауруханалар ашылды. 1960 жылдардың соңында студенттік наразылықтардың нәтижесінде Кристиансхавндағы бұрынғы Бадсмандсстраде казармасы басылып алынып, 1971 жылдың қыркүйегінде Кристианияның Фритауны құрылды. Қаладағы автокөлік қозғалысы күрт өсті және 1972 жылы трамвайлар автобустармен ауыстырылды. 1960 жылдардан бастап, жас архитектор Ян Гельдің бастамасымен қала орталығында жаяу жүргіншілерге арналған көшелер мен велосипед жолдары салынды. Холмен теңіз базасының жабылуымен Копенгаген портының қызметі төмендеді. Копенгаген әуежайы кеңейтіліп, Солтүстік елдердің көліктік торабына айналды. 1990 жылдары порт аймағында және Амагердің батыс жағында ірі тұрғын үйлер салынды.

21 ғасыр

2000 жылдың жазынан бастап Копенгаген мен Швецияның Мальмё қаласы Øresund көпірі арқылы байланысты, ол теміржол және автомобиль қозғалысын жүзеге асырады. Осының нәтижесінде Копенгаген екі елге таралатын ірі қалалық аймақтың орталығына айналды. Көпір қоғамдық көлік жүйесінде маңызды өзгерістерге және Амагердің кең ауқымды қайта құрылысына әкелді. Қала үшін тағы бір маңызды жаңалық – 2002 жылы ашылған, 2007 жылға дейін кеңейтілген Копенгаген метрополитені, ол 2011 жылға қарай шамамен 54 миллион жолаушыны тасымалдады. Мәдениет саласында, 2004 жылы А. П. Мёллер қорының атынан кеме тасымалының иесі Мэрск Мак-Кинни Мёллер Копенгаген қаласына сыйға берген Копенгаген опера театры аяқталды. 2009 жылдың желтоқсан айында Копенгаген COP15 әлемдік климат саммитін қабылдағаннан кейін халықаралық деңгейде танымал болды. 2022 жылдың 3 шілдесінде Копенгагендегі Field сауда орталығында болған оқ ату оқиғасы салдарынан үш адам қаза тапты. Полиция бастығы Сорен Томассен 22 жастағы күдіктінің ұсталғанын хабарлады және полиция терроризм актісін мүлдем жоққа шығара алмайтынын мәлімдеді.

География

Копенгаген – Зеландия, Лоланд-Фальстер және Борнхольм аймақтарынан тұратын Оресунд аймағының бір бөлігі. Ол Зеландия аралының шығыс жағалауында, ішінара Амагер аралында және екеуінің арасындағы бірқатар табиғи және жасанды аралдарда орналасқан. Копенгаген шығысында Дания мен Швецияны бөліп тұратын, Солтүстік теңізді Балтық теңізімен байланыстыратын Оресунд бұғазына қарайды. Швецияның Мальмё қаласы және Ландскрона қаласы Копенгагеннің тікелей қарсы жағында орналасқан. Жолмен Копенгаген Швецияның Мальмё қаласынан солтүстік-батысқа, Næstved қаласынан солтүстік-шығысқа, Оденсе қаласынан солтүстік-шығысқа, Эсбьерг қаласынан шығысқа және Орхус қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай, теңіз және Sjællands Odde арқылы автомобиль жолдарымен орналасқан. Қала орталығы бастапқыда ескі қамалдармен белгіленген аймақта жатыр, олар әлі күнге дейін Бекініс сақинасы (Fæstningsringen) деп аталады және оның айналасында жасыл аймақ ретінде сақталған. Содан кейін 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында Østerbro, Nørrebro, Vesterbro және Amagerbro тұрғын аудандары пайда болды. 1920 жылдан 1960 жылға дейін Kongens Enghave, Valby, Vigerslev, Vanløse, Brønshøj, Utterslev және Sundby шеткері аудандары құрылды. Олар негізінен тұрғын үйлер мен пәтерлерден тұрады, көбінесе саябақтармен және жасыл желекпен толықтырылған. Копенгагеннің негізінде 60-66 миллион жыл бұрын Дания кезеңінде қалыптасқан кремнийлі әк тас қабаттары жатыр. Сонымен қатар Селандиядан келген жасыл құм да кездеседі. Аймақта бірнеше жарылымдар бар, олардың ең маңыздысы – қала орталығынан солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай өтетін Карлсберг жарылымы. Соңғы мұз дәуірінде мұздықтар жер бетін эрозиялап, бірнеше метрге дейін жететін морена қабаттарын қалдырды. Геологиялық тұрғыдан алғанда, Копенгаген Данияның солтүстік бөлігінде орналасқан, мұздықтан кейінгі көтерілудің нәтижесінде жер бетінің жоғарылауы байқалады.

Жағажайлар

2005 жылы ашылған Амагер Странпарк – ұзын, жасанды арал, онда барлық жағажайлар бар. Ол қала орталығынан велосипедпен 15 минутта немесе метромен бірнеше минутта сапар алады. Копенгаген орталығынан шамамен алғанда Клампенборгта Беллвью жағажайы орналасқан. Ол ұзын, жағажайда құтқарушылар және тұщы су шашырату құралдары бар. Копенгагеннің жағалауындағы Порттық ванналар жүйесі жағажайларды толықтырады. Олардың біріншісі және ең танымал – «Исландияның құрсауы» деген мағына беретін Islands Brygge, және оның дизайны халықаралық деңгейде мойынға алынды.

Климат

Копенгаген мұхиттық климат аймағында орналасқан (Köppen: Cfb). Оның ауа райы Атлантика мұхитынан келетін төмен қысымдық жүйелерге байланысты, бұл жыл бойына тұрақсыз жағдайларды тудырады. Шілде мен қыркүйек айларында жауын-шашын мөлшері аздап артатын болса, қалған уақытта жауын-шашын орташа деңгейде болады. Қар көбінесе желтоқсанның соңынан наурыздың басына дейін жауады, бірақ жаңбыр да болуы мүмкін, орташа температура нөл градусқа жуық. Маусым айы – жылдың ең күннөл айы, күніне шамамен сегіз сағат күн сәулесі түседі. Шілде айы ең жылы ай, күндізгі орташа температурасы 21°C. Керісінше, қараша айында күніне екі сағаттан аз, ал желтоқсан мен ақпан айларында бір жарым сағатқа жуық күн сәулесі түседі. Көктемде күн қайта жылына бастайды, наурыз бен мамыр айларында күніне төрт-алты сағат күн сәулесі болады. Ақпан – жылдың ең құрғақ айы. Ерекше ауа райы жағдайларында қыс айларында Копенгагенге 24 сағат ішінде 50 см-ге дейін қар жауып, жазғы температура жоғарылай алады. Копенгагеннің солтүстік ендігіне байланысты, жаз бен қыс аралығында күндізгі сағаттардың саны айтарлықтай өзгереді. Жазғы күн тоғысында күн 04:26-да шығып, 21:58-де батып, 17 сағат 32 минут күн сәулесін қамтамасыз етеді. Қысқы күн тоғысында күн 08:37-де шығып, 15:39-да батып, 7 сағат 1 минут күн сәулесі болады. Осылайша, жазғы және қысқы күн тоғысы арасындағы күндіз бен түндің ұзақтығында 10 сағат 31 минут айырмашылық бар.

Әкімшілік

Статистикалық агенттік мәліметтері бойынша, Копенгаген қалалық аймағы (Hovedstadsområdet) Копенгаген, Фредериксберг, Альбертслунд, Брондби, Гентофте, Гладсакс, Глоструп, Герлев, Хвидовре, Лингби-Таарбек, Родовре, Тёрнби және Валленсбек муниципалитеттерінен, сондай-ақ Балеруп, Рудерсдал және Фуресё муниципалитеттерінің бөліктерінен, Ишей және Греве-Странд қалаларынан тұрады. Олар Астана аймағында (Region Hovedstaden) орналасқан. Муниципалитеттер жерді пайдалану жоспарлау, экологиялық жоспарлау, қоғамдық тұрғын үйлерді ұсыну, жергілікті жолдарды басқару және күтіп ұстау, әлеуметтік қамсыздандыру сияқты кең ауқымды мемлекеттік қызметтерге жауапты. Муниципалды әкімшілікті әкім, кеңес және атқарушы орган жүзеге асырады. Копенгаген муниципалитеті – ең ірі муниципалитет, оның орталық бөлігі – тарихи қала. Копенгаген қалалық кеңесінің отырысы Копенгаген қалалық үйі (Rådhus) болып табылады, ол қалалық әкімдік алаңында орналасқан. Екінші ірі муниципалитет – Фредериксберг, Копенгаген муниципалитетінің ішіндегі анклав. Копенгаген муниципалитеті он ауданға (bydele) бөлінеді: Индре Би, Остербро, Нёрребро, Вестербро/Конгенс Энгаве, Вальби, Ванлосе, Броншёй-Хусум, Биспебьерг, Амагер Ост және Амагер Вест. Копенгагеннің маңындағы аудандарға Слотсхолмен, Фредериксстаден, Островтар (Islands Brygge), Холмен, Кристиания, Карлсберг, Слюсхолмен, Сидхавн, Амагербро, Орестад, Нордхавн, Беллахой, Броншёй, Рыпаркен және Вигерслев жатады.

Заң және тәртіп

Данияның жоғары сот мекемелерінің көпшілігі Копенгагенде орналасқан. 1771 жылы Иоганн Фридрих Струензее Данияда, әсіресе Копенгаген үшін, қазіргі заманғы әділ сот – Hof og Stadsretten жүйесін енгізді. Қазір Копенгаген қалалық соты (Københavns Byret) деп аталатын бұл сот Даниядағы 24 қалалық соттың ішіндегі ең ірісі болып табылады және Копенгаген, Драгор және Торнби муниципалитеттерінің құзыретінде жұмыс істейді. 42 судьядан тұратын сотта мұрагерлік, орындау және тіркеу және нотариаттық актілер бөлімдері бар, ал банкроттық мәселелері Копенгагеннің теңіз және сауда сотында қарастырылады. 1862 жылы құрылған Теңіз және сауда соты (Sø og Handelsretten) бүкіл Дания бойынша саудалық істерді, соның ішінде тауар таңбалары, маркетингтік тәжірибелер және бәсекелестікке қатысты істерді қарайды. Данияның Жоғарғы соты (Højesteret) Копенгагеннің орталығындағы Принс-Жоргенс-Гардтағы Кристиансборг сарайында орналасқан және елдегі соңғы апелляциялық сот болып табылады. Төменгі соттардан келіп түскен азаматтық және қылмыстық істерді қарайтын соттың екі бөлімі бар, олардың әрқайсысы барлық типтегі істерді қарастырады. Данияның Ұлттық полициясы мен Копенгаген полициясының бас штабы 1918–1924 жылдары сәулетшілер Хак Кампманн мен Холгер Альфред Якобсеннің жобалауымен салынған неоклассикалық стильдегі Политигарден ғимаратында орналасқан. Ғимаратта әкімшілік, басқару, жедел жәрдем және радио байланыс қызметтері де орналасқан. Копенгаген өрт сөндіру қызметі 500 өрт сөндіруші және жедел жәрдем қызметкері, 150 әкімшілік және қызмет көрсету қызметкері және 35 алдын алу жұмыскерімен Даниядағы ең ірі қалалық өрт сөндіру бригадасын құрайды. Бригада 1687 жылдың 9 шілдесінде Король Кристиан V тұсында Копенгаген Корольдік өрт сөндіру бригадасы ретінде құрылған. Копенгаген өрт сөндірушілері туралы заң 1868 жылдың 18 мамырында қабылданғаннан кейін, 1870 жылдың 1 тамызында Копенгаген өрт сөндіру бригадасы дербес муниципалды мекемеге айналды. Өрт сөндіру қызметінің бас штабы Людвиг Фенгердің тарихи стильде жобалап, 1892 жылы ашылған Копенгаген орталық өрт сөндіру станциясында орналасқан.

Қоршаған ортаны жоспарлау

Копенгаген әлемдегі ең экологиялық таза қалалардың бірі ретінде танылған. Жоғары экологиялық стандарттарға берген міндеттемесінің нәтижесінде Копенгаген жасыл экономикасы үшін мақталды және 2014 жылғы Жаһандық жасыл экономика индексінде (GGEI) екінші рет үздік жасыл қала атанды. 2001 жылы Копенгагеннің жағалауында, Мидделгрунденде (Middelgrunden) ірі теңіз жел электр станциясы салынды. Ол қаланың энергиясының шамамен 4%-ын өндіреді. Көп жылдық үлкен инвестициялардың арқасында канализация тазарту жүйесі жақсартылып, порттағы су сапасы осы деңгейге жетті, сондықтан Ішкі портта бірнеше орында жүзуге болады. Копенгаген 2025 жылға қарай көміртегінің шығарылымын тоқтатуды көздейді. Сауда және тұрғын үй ғимараттары электр энергиясын тұтынуды тиісінше 20% және 10% қысқартуы керек, ал 2025 жылға қарай жалпы жылу тұтыну 20% төмендеуі тиіс. Копенгагендегі жаңа ғимараттарда күн панельдері сияқты жаңаруға жарамды энергия көздері көбірек қолданылуда. Қашықтықтан жылу беру жүйесі 2025 жылға қарай қалдықтарды өртеу және биомасса арқылы көміртегінен босатылады. Жаңа ғимараттар енді Төмен Энергиялық Класс талаптарына сәйкес салынуы керек, ал 2020 жылы дерлік нөлдік энергияны тұтынатын ғимараттар пайда болуы тиіс. 2025 жылға қарай сапарлардың 75%-ы жаяу, велосипедпен немесе қоғамдық көлікпен жасалуы керек. Қала 2025 жылға қарай автомобильдердің 20-30%-ы электр энергиясымен немесе биоотынмен жүретінін жоспарлап отыр. Инвестицияның жалпы сомасы 472 миллион АҚШ доллары мемлекеттік және 4,78 миллиард АҚШ доллары жеке қаражаттардан құралады. Қаланың қала құрылысы органдары осы басымдықтарды ескереді. Климаттық мәселелерге және төмен энергия стандарттарын барынша қолдануға ерекше назар беріледі. Басымдықтарға тұрақты су ағызу жүйелері, жаңбыр суын қайта пайдалану, жасыл шатырлар және тиімді қалдықтарды басқару шешімдері кіреді. Қала жоспарлауда көшелер мен алаңдар велосипедпен және жаяу жүруді ынталандыратын етіп жобаланады. Сонымен қатар, қала әкімшілігі «ақылды қала» бастамаларымен жұмыс істеп, деректер мен технологияны көміртегінің шығарылымын тоқтатуға көшуді қолдайтын жаңа шешімдерді енгізу үшін жақсартуда. Бұл шешімдер қала әкімшілігінің жұмысын, мысалы, халық денсаулығын жақсарту, жылу беру, қалалық мобильділік және қалдықтарды басқару жүйелерін жақсарту бойынша қолдайды. Копенгагендегі «ақылды қала» операцияларын Техникалық және қоршаған орта басқармасының ресми «ақылды қалаларды дамыту» бөлімі – Copenhagen Solutions Lab жүзеге асырады.

Дін

Копенгагенде тұратын адамдардың көпшілігі (56,9%) Данияның лютеран шіркеуінің мүшелері, бұл 2019 жылғы деректерге сәйкес бір жыл бұрынғы көрсеткіштен 0,6% төмен. Ұлттық собор – Мысыр Ана шіркеуі, Копенгагендегі көптеген шіркеулердің бірі. Қалада басқа да бірнеше христиан қауымдастықтары бар, олардың ішіндегі ең ірісі – Рим католиктері. Соңғы үш онжылдықтағы шетелдік көші-қон Копенгагенде діни әртүрліліктің артуына себеп болды; 2014 жылы Даниядағы алғашқы үлкен мешіт – Копенгаген мешіті ашылды. Ислам Копенгагендегі екінші ең ірі дін, ол халықтың шамамен 10% құрайды. Ресми статистика болмаса да, елдегі шамамен 175 000–200 000 мұсылманның көп бөлігі Копенгаген қалалық аймағында тұрады, олардың ең көп шоғырланған жерлері – Нёрребро және Вестегнен. Данияда 7000-ге жуық яһуди тұрады, олардың көпшілігі Копенгаген аймағында, онда бірнеше синагога бар. Оның мүшелерінің саны 1800 адамды құрайды. Қалада яһудилердің тарихы ұзаққа созды, ал Копенгагендегі алғашқы синагога 1684 жылы салынған. Бүгінде Дания яһудилерінің тарихын Копенгагендегі Дания яһуди мұражайында зерттеуге болады.

Тұрмыс сапасы

Көптеген жылдар бойы Копенгаген халықаралық сауалнамаларда өмір сүру сапасы бойынша жоғары орын алды. Оның тұрақты экономикасы, білім беру жүйесі және әлеуметтік қауіпсіздік деңгейі оны жергілікті тұрғындар мен келушілер үшін тартымды етеді. Бұл қала әлемдегі ең қымбат қалалардың бірі болғанымен, қоғамдық көлік жүйесі, велосипедшілерге арналған жағдайлар мен экологиялық саясатының арқасында өмір сүруге ең қолайлы қалалардың бірі саналады. 2013 жылы Копенгагенді «өмір сүруге ең қолайлы қала» деп мойындаған Monocle журналы, оның ашық кеңістіктерін, көшелердегі өркендеген әрекетті, велосипедшілер мен жаяу жүргіншілерге басымдық берілген қала құрылысын және тұрғындарды қоғамдық өмірге, мәдениетке және ас мәдениетіне баса назар аудару арқылы қаланың ыңғайлылығын арттыруға бағытталған мүмкіндіктерін атап өтті. Басқа да дереккөздер Копенгагенді бизнес-ортаны, қолжетімділігін, мейрамханаларын және экологиялық жоспарлауын жоғары бағалайды. Дегенмен, 2012 жылы Копенгаген студенттерге қатысты мейірімділік деңгейі бойынша 39-шы орында тұр. Өмір сүру сапасы бойынша жоғары баға алғанына қарамастан, жұмыс берушілердің белсенділігі және тұрғын үйдің қолжетімділігі көрсеткіштері төмен болды.

Экономика

Копенгаген – Данияның маңызды экономикалық және қаржы орталығы. Қала экономикасы көбінесе қызмет көрсету және саудаға негіделген. 2010 жылғы статистикаға сәйкес, Копенгагендегі 350 000 жұмыскердің көп бөлігі қызмет көрсету секторында жұмыс істейді, оның ішінде көлік және байланыс, сауда және қаржы салалары басым. Өндіріс саласында 10 000-нан кем жұмыс істейді. Мемлекеттік секторда білім беру және денсаулық сақтауды қоса алғанда, шамамен 110 000 адам жұмыс істейді. 2006-2011 жылдар аралығында Копенгаген экономикасы 2,5% өсті, ал Данияның қалған бөлігінде 4% төмендеді. 2017 жылы Данияның астаналық аймағының жалкі өнім (ЖӨӨ) 120 миллиард евроны құрады және Еуропалық Одақтағы аймақтардың жан басына шаққандағы ЖӨӨ бойынша 15-орынды иеленді. Лондон экономика және саясаттану мектебінің «Копенгаген жасыл экономикасы» есебінде Копенгаген жасыл экономиканың әлемдік көшбасшысы ретінде танылды. Копенгаген аймағы Данияның өнімнің шамамен 40% құрайды және ұзақ мерзімді тұрақты өсуді қамтамасыз етіп келеді. Ұлттық деңгейде Данияның жан басына шаққандағы ЖӨӨ әлемдегі ең жоғары 10 елдің қатарында. Сонымен қатар, қаланың өсуі қоршаған ортаны жақсартып, төмен көміртекті экономикаға өту арқылы жүзеге асырылды. Копенгагенде Alm. Brand, Danske Bank, Nykredit және Nordea Bank Danmark сияқты бірнеше қаржы мекемелері мен банктердің бас кеңселері орналасқан. Копенгаген қор биржасы (CSE) 1620 жылы құрылған және қазір Nasdaq, Inc. компаниясына тиесілі. Копенгагенде A. P. Møller Mærsk, Novo Nordisk, Carlsberg және Novozymes сияқты көптеген халықаралық компаниялар да бар. Қалалық билік бірнеше инновациялық секторларда бизнес кластерлерін дамытуға қолдау көрсетіп келеді, оларға ақпараттық технологиялар, биотехнология, фармацевтика, таза технологиялар және «ақылды қала» шешімдері кіреді. Өмір ғылымдары – зерттеу және әзірлемелер бойынша кең ауқымды жұмыстар жүргізілетін маңызды сектор. Medicon Valley – Еуропадағы ең ірі екіұлттық өмір ғылымдары кластері, Øresund аймағын қамтиды. Копенгагенде биотехнология саласындағы зерттеулер мен әзірлемелерге бағытталған көптеген компаниялар мен институттар бар, ал Medicon Valley бастамасы осы позицияны нығайтуға және компаниялар мен академиялық орта арасындағы ынтымақтастықты дамытуға бағытталған. Novo Nordisk және Lundbeck сияқты көптеген ірі даниялық компаниялар, олардың екеуі де әлемдегі ең ірі 50 фармацевтикалық және биотехнологиялық компанияның қатарында, осы бизнес кластерде орналасқан. Тасымал – тағы бір маңызды сектор, әлемдегі ең ірі тасымал компаниясы Maersk-тің әлемдік бас кеңсесі Копенгагенде орналасқан. Қаланың Копенгаген порты деп аталатын өнеркәсіптік порты бар. Онжылдықтар бойы тоқыраудан кейін, ол 1990 жылдан бастап Мальмё портымен біріккеннен кейін қайта жанданды. Екі портты да Copenhagen Malmö Port (CMP) басқарады. Øresund аймағындағы орталық орналасу порттарға Балтық елдеріне тасымалданатын жүктер үшін хаб ретінде әрекет етуге мүмкіндік береді. CMP жыл сайын шамамен 8000 кеме қабылдайды және 2012 жылы 148 000 TEU өңдеді. Копенгагенде әлемдегі ең жоғары жалақылардың бірі төленеді. Жоғары салықтар жалақыны міндетті түрде шегергеннен кейін азайтады. Шетелдік мамандарға салық салудың төмендігімен артықшылықтары бар зерттеушілер схемасы Данияны шетелдік жұмыс күші үшін тартымды орынға айналдырды. Алайда, ол Еуропадағы ең қымбат қалалардың бірі болып табылады. Данияның Flexicurity моделі Еуропадағы ең икемді жұмысқа алу және жұмыстан босату заңнамасын қамтиды, бұл шетелдік инвестициялар мен Копенгагенде орналасуды көздейтін халықаралық компаниялар үшін тартымды жағдайларды қамтамасыз етеді. 2013 жылы Dansk Industri жүргізген Данияның 96 муниципалитетіндегі жұмыспен қамту факторларын зерттеуде Копенгаген соңғы жылдары білім беру біліктілігі және жеке компаниялардың дамуы бойынша бірінші орынға шықты, бірақ жергілікті компаниялардың жұмыспен қамту климатын бағалауында 86-шы орынға түсті. Сауалнама компаниялар мен муниципалитеттер арасындағы диалог деңгейіне қанағаттанбаушылықты көрсетті. Осы динамикалық бизнес ортада коммерциялық мүлік маңызды рөл атқарады. Компаниялар өздерінің қажеттіліктеріне сәйкес коммерциялық кеңістіктерді табу үшін Lokalebasen A/S сияқты мамандандырылған жылжымайтын мүлік платформаларына көбінесе сенеді. Копенгаген, өркендеген бизнес орталығы ретінде, әртүрлі бизнес орталықтары мен кеңселерге ие. Заманауи коворкинг кеңістіктерінен бастап, беделді корпоративтік кеңселерге дейін, қала бизнестің қатысуын құруға ниеттенген компаниялар үшін көптеген мүмкіндіктерді ұсынады. Бұл бизнес орталықтары заманауи жабдықтармен, жоғары жылдамдықты интернетпен, келісімдер бөлмелерімен және жұмыстың тиімді жүргізілуі үшін қажетті басқа да ыңғайлы жағдайлармен жабдықталған.

Туризм

Туризм Копенгаген экономикасына маңызды үлес қосады, қаладағы порты, мәдени тартымдылықтары және жүлделі мейрамханалары арқылы туристерді қызықтырады. 2009 жылдан бері Копенгаген Еуропадағы ең қарқынды дамып келе жатқан қалалардың біріне айналды. Қаладағы қонақүйлердің сыйымдылығы айтарлықтай артып келеді. 2009 жылдан 2013 жылға дейін халықаралық демалыс түндерінің саны (туристер өткізген түндердің жалпы саны) 42%-ға өсті, ал қытайлық туристердің саны шамамен 70%-ға артты. 2015 жылы портқа 680 000 круиздік кеме жолаушысы келді. 2019 жылы Копенгаген Lonely Planet ұсынған саяхаттауға ең қолайлы он қаланың ішінде бірінші орынды иеленді. 2021 жылдың қазан айында Копенгаген Бордо, Дублин, Флоренция, Любляна, Пальма-де-Майорка және Валенсия қалаларымен бірге Еуропалық комиссияның 2022 жылғы «Ақылды туризмнің еуропалық астанасы» сыйлығына иегер болуға үміткер ретінде қарастырылды.

Қалалық көрініс

Қаланың бүгінгі келбеті ғасырлар бойы аймақтық орталық ретінде атқарған маңызды рөлімен қалыптасқан. Копенгагеннің көптеген аудандары бар, олардың әрқайсысы өзіне тән мінезге ие және әр түрлі дәуірді көрсетеді. Копенгагеннің тағы бір ерекшелігі – судың көптігі, көптеген саябақтары және көшелердің басым бөлігіндегі велосипед жолдары.

Сәулет

Копенгагеннің ішкі қаласындағы ең көне бөлігі көбінесе Миддэлдербиен (ортағасырлық қала) деп аталады. Дегенмен, қаланың ең ерекше ауданы – Фредериксстаден, Фредерик V патшалық құрған кезеңде дамыған. Оның орталығында Амалиенбор сарайы орналасқан және қаланың көкжиегін Фредерик шіркеуінің (немесе Мәрмәр шіркеуінің) күмбезі мен бірнеше әсем 18 ғасырғы рококо сарайларымен безендіреді. Ішкі қалаға Слотсхолмен кіреді – Кристиансборг сарайы тұрған шағын арал, сондай-ақ арналарымен әйгілі Кристиансхавн. Слотсхолмендегі Борсен және Хиллеродтағы Фредериксборг сарайы Копенгагендегі голландтық Ренессанс стилінің көрнекті мысалдары болып табылады. Тарихи қала орталығының төңірегінде негізінен 19 ғасырдың соңына жататын жайлы тұрғын аудандар (Vesterbro, Inner Nørrebro, Inner Østerbro) орналасқан. Олар қаланың бекіністерінен тысқары салынды, қалаға одан әрі кеңеюге рұқсат берілген кезде. Кейде "Шпильдер қаласы" деп аталатын Копенгаген көлденең көкжиегімен танымал, ол тек шіркеулер мен сарайлардың шпильдері мен мұнараларымен бұзылады. Ең ерекшесі – құтқарушы шіркеуінің барокко стиліндегі шпилі, оның сыртқы спиральды баспалдағымен келушілер шаңырақтың үстіне көтеріле алады. Басқа маңызды шпильдер Кристиансборг сарайы, қалалық ратуша және қазіргі заманғы өнер галереясына айналған бұрынғы Святой Николай шіркеуіне жатады. Розенборг сарайының Ренессанс шпильдері және Кристиан IV-тің бұрынғы биржасының "дракон шпилі" де соншалықты биік емес, өйткені ол төрт драконның өрілген құйрықтарына ұқсайды. Копенгаген қалалық жоспарлаудағы ең жақсы тәжірибелердің үлгісі ретінде әлемдік деңгейде танылған. Оның өркендеген көп мақсатты орталығы көрнекті заманауи архитектура, тартымды қоғамдық кеңістіктер және адамдардың көптігімен сипатталады. Бұл дизайндық нәтижелер 20 ғасырдың екінші жартысындағы мұқият қайта жоспарлау арқылы әдейі қол жеткізілді. Соңғы жылдары Копенгагенде Дания архитектурасы және халықаралық сәулетшілердің жұмыстары дамыды. Бірнеше ғасыр бойы Копенгагенде шетелдік сәулетшілер жұмыс істемеді, бірақ мыңжылдық ауысымынан бері қала мен оның төңірегінде халықаралық сәулетшілердің жобалары мен ғимараттары пайда болды. Британдық "Монокл" дизайн журналы Копенгагенді 2008 жылы әлемдегі ең жақсы дизайн қаласы деп атады. Копенгагеннің 20 ғасырдың бірінші жартысындағы қалалық дамуы индустриализацияның күшті әсеріне тап болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Копенгаген муниципалитеті фордизмді қабылдады және көлік, сауда және байланыс саласындағы жаңалықтарға жауап ретінде ортағасырлық орталығын жеке автомобиль инфрақұрылымын дамыту үшін қайта құрды. Копенгагеннің осы кезеңдегі кеңістіктік жоспарлауы жерді пайдаланудың бөлінуімен сипатталды: тұрғындар әртүрлі мақсаттағы объектілерге қол жеткізу үшін көлікпен жүруге мәжбүр болды. Қалалық даму мен заманауи архитектураның өркендеуі қаланың көкжиегіне өзгерістер әкелді. Саяси көпшілік тарихи орталықты биік ғимараттардан сақтауды шешті, бірақ бірнеше аудандарда ірі қалалық даму жүзеге асырылуда немесе жүзеге асырылған. Ørestad қазіргі уақытта соңғы дамудың көп бөлігін көрді. Копенгаген әуежайының жанында орналасқан, қазіргі уақытта Скандинавиядағы ең ірі сауда орталықтарының біріне, түрлі кеңсе және тұрғын үй ғимараттарына, сондай-ақ IT университетіне және жоғары мектепке ие.

Парктер, бау-бақшалар және зоопарктар

Копенгаген – жасыл қала, үлкен және кішкентай парктері көп. Розенборг қамалының бағы (Kongens Have) – ең ежелгісі және ең танымал паркі. Оның ландшафтын алғаш 1606 жылы IV Христиан жасаған. Жыл сайын оны 2,5 миллионнан астам адам бақылайды, ал жаз айларында күнге күйінетіндер, пикник жасаушылар мен доп ойынатындармен толы болады. Бұл парк – тұрақты көрмесімен және жаз айларында уақытша көрмелер ұйымдастырылатын мүсіндер бағы. Fælledparken – Копенгагендегі ең үлкен парк. Ол спорттық жарыстарға танымал және жыл сайын опера маусымын ашуға арналған тегін опера концерті, ашық аспан астындағы концерттер, карнавал, Еңбек күні тойы және Копенгаген тарихи Гран-при – көне автомобильдер жарысы сияқты бірнеше шаралар өткізіледі. Қаланың солтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан тарихи жасыл кеңістік – Кастеллет, қазіргі уақытта негізінен парк ретінде пайдаланылатын, жақсы сақталған Ренессанс цитаделі. Тағы бір танымал парк – Фредериксберг бақтары, 32 гектарлық романтикалық ландшафтық парк. Онда үйретілген сұр қаздар мен басқа да су құстары мекендейді. Парктен әлемдік аты жорға британдық сәулетші Норман Фостердің жобалаған көршілес Копенгаген хайуанат бағындағы пилдер мен пилдер үйіне көрініс ашылады. Лангелини – Ішкі Эресунн жағалауындағы парк және жаяу жол, Копенгагеннің ең танымал туристік орындарының бірі – Кіші теңіз қызының мүсіні орналасқан. Копенгагенде көптеген зираттар парктердің орнына қолданылады, бірақ олар күнге күю, оқу және медитация сияқты тыныш әрекеттер үшін ғана қолайлы. Ханс Кристиан Андерсеннің жерленген жері – Assistens Cemetery, Ішкі Нёрребро ауданы үшін маңызды жасыл кеңістік және Копенгагеннің мәдени орталығы. Кем танымал Вестре Киркегор – Даниядағы ең үлкен зират, тығыз тоғайлар, ашық газон, ирек жолдар, қоршаулар, өсіп кеткен қабірлер, ескерткіштер, ағаштармен көмкерілген даңғылдар, көлдер және басқа да бақша элементтерін ұсынады. Копенгагеннің ресми саясаты бойынша 2015 жылға қарай барлық тұрғындар 15 минут ішінде паркке немесе жағажайға жетуі керек. Осы саясатқа сәйкес, жасыл желектер жетіспейтін аймақтарда бірнеше жаңа парктері, соның ішінде Нёрребро ауданындағы инновациялық Superkilen паркі салынып бітті немесе салынуда.

Індекс

Қаланың тарихи орталығы, Индре Би немесе Ішкі қала, Копенгагеннің ең танымал ескерткіштері мен көрікті жерлеріне толы. Фредерик V-тің XVIII ғасырдың екінші жартысында рококо стилінде салып дамытқан Фредериксстаден аймағының орталығында Амалиенборгтың төрт сарайы – патшалық резиденциясы және кең күмбезді Мәрмәр шіркеуі орналасқан. Амалиенборгтың ар жағында, Хольмен аралында XXI ғасырдың Копенгаген опера театры бой көтеріп тұр. Фредериксстаденнің оңтүстігінде орналасқан Ньхавен каналының екі жағында 17-18 ғасырлардағы түрлі-түсті үйлер қатар тізілген, олардың көпшілігі бүгінде жанды мейрамханалар мен барларға толы. Канал портының алдынан басталып, кең алаңға – 1670 жылы Кристиан V салдырған Конгенс Нюторвқа дейін созылады. Маңызды ғимараттардың қатарында өнер көрмелерімен әйгілі Шарлоттенборг сарайы, Тотт сарайы (қазір Франция елшілігі), Дания Корольдік театры және 1755 жылы салынған D'Angleterre қонақ үйі бар. Индре Бидегі басқа да танымал орындарға Кристиансборг парламенті, қалалық әкімшілік және бастапқыда обсерватория болған Рундетерн жатады. Аймақта сонымен қатар бірнеше мұражайлар бар, олардың ішінде 18 ғасырдың мүсіншісі Бертель Торвальдсенге арналған Торвальдсен мұражайы ерекше көзге түседі. 1964 жылдан бері көлік қозғалысына жабық, әлемдегі ең көне және ең ұзын жаяу жүргіншілер көшелерінің бірі – Strøget, Rådhuspladsen алаңынан Конгенс Нюторв алаңына дейін созылады. Арнайы дүкендері, кафелері, мейрамханалары және көше музыканттарымен ол әрқашан өмірге толы, сондай-ақ Гаммель Торв және Амагерторв ескі алаңдарын қамтиды, олардың әрқайсысында фонтан орналасқан. Розенборг қамалы 1606 жылы Кристиан IV-тің тапсырысымен Остер Вольдгадеде Ренессанс стилінде жазғы резиденция ретінде салынған. Онда Дания тажының құндылықтары мен регалиялары, тақ кию тағы және Кристиан V-тің Скандинавия соғысындағы жеңістерін бейнелейтін маталар сақталған.

Кристианшавен

Кристианшвайн Индре-Байдың оңтүстік-шығысында, порттың арғы жағында орналасқан. Бұл аймақты 17-шы ғасырдың басында Кристиан IV дамытқан. Амстердам қаласына әсерленген ол голландиялық сәулетшілерді шақырып, қаланың қорғандары ішінде каналдар жасады, олар бүгінге дейін жақсы сақталған. Тағы бір қызықты нысан – Фритаун Кристиания, 1971 жылы студенттік наразылықтар кезінде бастапқыда басып алынған, біршама кең аумақ. Бүгінде ол әлі де белгілі бір тәуелсіздікке ие. Тұрғындары "Пушер көшесінде" есірткі заттарымен қатар, өздері жасаған қолөнер бұйымдарын да ашық сатады. Кристианшвайндегі қызығушылық тудыратын басқа да ғимараттарға – құтқарушы шіркеуі және оның спиральді мұнарасы, сондай-ақ Рококо стиліндегі әсем Христиан шіркеуі жатады. Бұрын қойма болған Солтүстік Атлантика үйі қазір Исландия және Гренландия мәдениетін көрсетеді, ал солтүстік мейрамханасымен танымал Нома рестораны орналасқан.

Вестербро

Индре-Байдан оңтүстік-батысқа қарай орналасқан Вестербро, қаланың ең танымал туристік орталығы – Тиволи бақтарынан басталады, оның ойын-сауық атмосферасы, Пантомима театры, концерт залы және көптеген аттракциондары мен мейрамханалары бар. Карлсберг ауданында сол аттас ескі сыра зауытының қызықты қалдықтары сақталған, оның ішінде Фил қақпасы мен Ny Carlsberg сыра зауыты бар. Тихо Брахе планетарийы Ск. Йоргенс көлінің жағасында орналасқан, ол Копенгаген көлдерінің бірі. Орталық стансаның артындағы ескі шөп базары – Халмторвет, кафелері мен мейрамханаларымен танымал аймаққа айналуда. Бұрынғы мал базары Øksnehallen өнер мен фотосурет көрмелері үшін заманауи орталыққа айналдырылды. Даниялық сәулетші және дизайнер Арне Якобсен 1956 және 1960 жылдар аралығында Scandinavian Airlines System (SAS) әуе компаниясы үшін салған Radisson Blu Royal қонақ үйі бір кезде Даниядағы ең биік қонақ үй болды және 1969 жылға дейін қаланың жалғыз шыршық үйі еді. 1908 жылы құрылысы аяқталған Det Ny Театр (Жаңа Театр) Вестерброгаде мен Гаммель Конгевей арасындағы өткелде орналасқан. 1994 жылы қайта ашылғаннан бері мюзиклдерге арналған танымал орынға айналды, ол елдегі ең көп көрерменді тартады.

Ньорребро

Қала орталығының солтүстік-батысында орналасқан Нёрребро ауданы жұмысшы табының тұратын жерінен антикварлық дүкендері, даниялық емес азық-түлік дүкендері мен мейрамханалары бар әдемі, көпұлтты аймаққа айналды. Көптеген шаралар Санкт-Ханс-Торв және Ранцаусгаде төңірегінде шоғырланған. Копенгагеннің тарихи зираты – Assistens Kirkegård, Нёрреброгаде көшесінің орта тұсында орналасқан. Мұнда Сорен Кьеркегор, Нильс Бор және Ханс Кристиан Андерсен сияқты көптеген белгілі тұлғалар көмілген, сонымен қатар жергілікті тұрғындар бұл жерді саябақ және демалыс орны ретінде пайдаланады.

Østerbro (Ауылдық)

Қала орталығынан солтүстікке қарай орналасқан Остербро – жоғары орта тапқа жататын аудан, онда көптеген әдемі үйлер бар, олардың кейбіреулері қазір елшіліктер ретінде пайдаланылады. Аудан Норребродан басталып, Лангелини деп аталатын жағалауға дейін созылады, онда Кішкентай теңіз қызының мүсінін көруге болады. Бұл мүсін Ханс Кристиан Андерсеннің ертегісінен шабыттандырылып, Эдвард Эриксен жасаған және 1913 жылы ашылған. Кішкентай теңіз қызынан көп алыс емес жерде ескі Цитадель (Кастеллет) орналасқан. IV Кристиан салған бұл қамал Солтүстік Еуропаның ең жақсы сақталған бекіністерінің бірі болып табылады. Аймақта сондай-ақ жел тегершігі де бар. Андерс Бундгаард жобалаған және 1908 жылы аяқталған үлкен Гефион фонтаны (Gefionspringvandet) Кастеллеттің оңтүстік-шығыс бұрышына жақын тұр. Оның бейнелері скандинавиялық аңыздарды көрсетеді.

Фредериксберг

Фредериксберг – Копенгаген қалалық аймағындағы жеке муниципалитет, ол Нёрребро мен Индре Бидің батысында және Вестерброның солтүстігінде жатыр. Оның атақты орындарына 1869 жылы негізі қаланған, бүкіл әлемнен 250-ден астам түрі бар Копенгаген зообағы және Фредерик IV-нің итальяндық сәулеттен шабыт алып, жазғы резиденция ретінде салған Фредериксберг сарайы кіреді. Қазір әскери академия болып табылатын сарай, су бұлақтары, шарлауықтары, көлдері және әсем ғимараттары бар кең жасанды Фредериксберг бақтарына қарайды. Вестерброгаде мен Фредериксберг бақтарын байланыстыратын, ағаштармен көмкерілген кең Фредериксберг аллеясы көбінесе театрлар мен ойын-сауық орындарымен байланысты. Бұрынғы театрлардың көптегені қазір жабылып қойғанмен, Бетти Нансен театры мен Авеню T әлі де жұмыс істеп тұр.

Амагербро

Amagerbro (сонымен қатар Sønderbro деп те аталады) – Christianshavn-ның оңтүстік-шығысында, Амагердің солтүстік бөлігінде орналасқан аудан. Ескі қала бекіністері мен оларды қоршаған саябақтар осы аудандардың арасында нақты шекара құрайды. Басты көшесі – Amagerbrogade, ол Langebro порты көпірінен кейін Х.С. Андерсен бульварының жалғасы болып табылады және түрлі дүкендер, сондай-ақ мейрамханалар мен пабтарға толы. Amagerbro ХХ ғасырдың басындағы екі онжылдықта салынған және әдетте 4-7 қабаттан тұратын қаланың ең оңтүстік құрылыс аймағы болып табылады. Одан оңтүстікке қарай Sundbyøster және Sundbyvester аудандары орналасқан.

Басқа аудандар

Копенгаген әуежайынан алыс емес, Каструп жағалауында орналасқан "Көк планета" 2013 жылдың наурыз айында аяқталып, қазірде ұлттық аквариумға ие. 53 аквариумымен, ол Скандинавиядағы осы сияқты ең ірі нысан болып табылады. Биспебьергтің солтүстік шетінде орналасқан Грунтвиг шіркеуі П. В. Йенсен Клинт жобалаған және 1940 жылы құрылысы аяқталған. Бұл экспрессионизм стиліндегі шіркеу архитектурасының сирек кездесетін мысалы, оның ерекше батыс фасады шіркеу аспабын еске салады.

Мәдениет

Ұлттық астана болудан басқа, Копенгаген Данияның мәдени орталығы және кең Скандинавиядағы маңызды орталықтардың бірі болып табылады. 1990 жылдардың соңынан бері ол қарапайым скандинавиялық астанадан халықаралық деңгейде танымал метрополитен қаласына айналды, Барселона және Амстердам сияқты қалалармен тең дәрежеде. Бұл инфрақұрылым мен мәдениетке жасалған үлкен инвестициялардың, сондай-ақ жаңа даниялық сәулетшілердің, дизайнерлердің және шеф-аспаздардың табысты еңбегінің нәтижесі. Копенгагендегі әсем киімдер апталығы жыл сайын ақпан және тамыз айларында өтеді.

Мұражайлар

Копенгагенде халықаралық деңгейдегі көптеген мұражайлар бар. Ұлттық мұражай – Данияның ең ірі археология және мәдениет тарихы мұражайы, ол даниялық және шетелдік мәдениеттердің тарихын қамтиды. Данияның Ұлттық галереясы (Statens Museum for Kunst) – 12 ғасырдан бастап қазіргі уақытқа дейінгі коллекциялары бар ұлттық өнер мұражайы. Даниялық суретшілерден басқа, коллекцияларда Рубенс, Рембрандт, Пикассо, Браке, Легер, Матисс, Эмиль Нольде, Олафур Элиассон, Элмгрин & Драгсет, Суперфлекс және Йенс Ханингтің туындылары бар. Копенгагендегі тағы бір маңызды өнер мұражайы – Ny Carlsberg Glyptotek, оны екінші буын Карлсберг қайырымдастық корларының меценаты Карл Якобсен құрды және ол өзінің жеке коллекциялары негізінде салынды. Оның басты назары египеттік, римдік және грек мүсіндері мен ежелгі заттарға, сондай-ақ Франциядан тыс ең ірі Роден мүсіндерінің жинағына аударылған. Мүсіндер жинақтарынан басқа, музейде Монэ, Ренуар, Сезанн, Ван Гог және Тулуз-Лотрек сияқты импрессионист және пост-импрессионист суретшілердің картиналары, сондай-ақ Данияның Алтын ғасыры суретшілерінің туындылары да бар. Луизиана – Копенгагеннің солтүстігіндегі жағалауда орналасқан қазіргі заманғы өнер мұражайы. Ол Øresund теңізіне қарап тұрған жартастағы мүсіндер бағының ортасында орналасқан. Оның 3000-нан астам экспонаттардан тұратын коллекциясында Пикассо, Джакометти және Дюбуфеттің туындылары бар. Данияның дизайн мұражайы 18 ғасырдағы бұрынғы Фредерикс ауруханасында орналасқан және даниялық, сондай-ақ халықаралық дизайн мен қолөнерді көрсетеді. Басқа мұражайларға: Торвальдсендер мұражайы, Римде өмір сүрген және жұмыс істеген романтикалық даниялық мүсінші Бертель Торвальдсеннің шығармаларына арналған; Су деңгейінің өзгеруінен пайда болған сталактиттері бар бұрынғы цистерналарда орналасқан қазіргі заманғы өнер көрме алаңы – Цистерна мұражайы; және Копенгагеннің солтүстігінде орналасқан Ордрупгаард мұражайы, онда 19 ғасырдың француз және даниялық өнері, сондай-ақ Пол Гогеннің туындылары қойылған.

Көңіл көтеру және сахналық өнер

Жаңа Копенгаген концерт залы 2009 жылдың қаңтар айында ашылды. Жан Нувельдің жобалауымен салынған, ол төрт залдан тұрады, ал негізгі концерт залында 1800 адам отыра алады. Бұл Дания Ұлттық симфониялық оркестрінің үйі және Лос-Анджелестегі Уолт Дисней концерт залымен бірге ең қымбат концерт залы болып саналады. Классикалық музыканы орындауға арналған тағы бір маңызды орын – Тиволи бағында орналасқан Тиволи концерт залы. Копенгаген опера театры (Operaen) 2005 жылы ашылды. Ол әлемдегі ең заманауи опера театрларының бірі. Дания Корольдік театры драмалық қойылымдармен қатар операны да қояды. Сондай-ақ, ол Дания Корольдік балетіне де үйі. 1748 жылы театрмен бірге құрылған, ол Еуропадағы ең көне балет труппаларының бірі және Бурнонвиль стиліндегі балетімен танымал. Копенгагенде көп жылдар бойы қалыптасқан маңызды джаз өнерінің орталығы бар. Ол 1960-шы жылдары Бен Вебстер, Тэд Джонс, Ричард Бун, Эрни Уилкинс, Кенни Дрю, Эд Тигпен, Боб Роквелл, Декстер Гордон сияқты американдық джаз музыканттарының, сондай-ақ рок-гитарист Линк Рэйдің Копенгагенге көшіп келген кезде дамыды. Жыл сайын шілде айының басында Копенгагеннің көшелері, алаңдары, саябақтары мен кафелері, концерт залдары Копенгаген джаз фестивалі кезінде түрлі джаз концерттерімен толығады. Еуропаның үздік джаз фестивальдерінің бірі саналатын бұл жылдық іс-шараға Даниядан және әлемнің түкпір-түкпірінен келген 200 000-нан астам көрермен үшін 100 орында шамамен 900 концерт өтеді. Копенгагендегі халықтық музыканы орындауға арналған ең ірі орын – Вестербро ауданындағы Вега. Ол халықаралық Live музыка журналымен «Еуропадағы ең жақсы концерт алаңы» деп танылды. Алаңда үш концерт залы бар: Store Vega үлкен залы 1550 адамға, Lille Vega орта залы 500 адамға, ал Ideal Bar Live 250 адамға арналған. 2006 жылдан бері әр қыркүйекте Копенгагенде «Шексіз алғыс фестивалі» (FOEG) өтеді. Бұл фестиваль инди-контрмәдениет, эксперименталды поп-музыка және визуалды өнер көрмелерімен үйлесетін авангардтық музыкаға бағытталған. Тегін ойын-сауық үшін Strøget бойымен серуендеуге болады, әсіресе Nytorv пен Højbro Plads аралығында, ол түстен кейін және кешке музыканттар, әртістер, жонглерлер және басқа да көшеде өнер көрсететін адамдармен үш сақиналы цирк сияқты көрінеді.

Өнер

Копенгагенде тарихи туындылармен қатар заманауи өнерді де ұсынатын көптеген өнер мұражайлары мен галереялары бар. Олардың қатарында Данияның Ұлттық галереясы, яғни Данияның ұлттық өнер галереясы (Østre Anlæg паркінде орналасқан) және 19-шы және 20-шы ғасырларға арналған Hirschsprung коллекциясы бар. Қала орталығындағы Kunsthal Charlottenborg ұлттық және халықаралық заманауи өнерді көрсетеді. Østerport станциясының жанындағы Den Frie Udstilling ресми билік органдары емес, заманауи суретшілердің өзі жасаған және таңдаған суреттерді ұсынады. Аркен қазіргі заманғы өнер мұражайы Ишойдің оңтүстік-батыс жағында орналасқан. Копенгаген көріністерін суреттеген суретшілердің ішінде Мартинус Рёрби (1803–1848), Кристен Кобке (1810–1848) және өнімді Пол Густав Фишер (1860–1934) бар. Қалада көптеген танымал мүсіндерді көруге болады. Су жағалауындағы Кішкентай теңіз қызынан басқа, қала орталығында екі тарихи ат мүсіні орналасқан: Амалиенборг алаңында Жаков Салидің 1771 жылғы Фредерик V мүсіні және Конгенс Ниторв алаңында Абрахам Сезар Ламуроның 1688 жылы жасаған Кристиан V мүсіні (Париждегі Людовик XIII мүсінінен шабыттанған). Розенборг сарайының бағында Август Саабьедің Ханс Кристиан Андерсен, Аксель Хансеннің Эхо және Вильгельм Биссеннің Каролина Амали жесір ханымы сынды бірнеше мүсіндер мен ескерткіштер бар. Копенгаген 1989 жылдан бері жыл сайын қалада өткізіліп келе жатқан фотомарафон фотосуретке түсіру конкурсын ойлап тапқан деп саналады.

Түнгі өмір және фестивальдар

Копенгаген әлемдегі жан басына шаққандағы мейрамханалар мен барлар саны бойынша ең көп қалалардың бірі. Түнгі клубтар мен барлар таңғы сағат 5-ке дейін, тіпті кейбіреулері 6-ға дейін ашық тұрады, ал кейбіреулері одан да кеш сағатқа дейін. Данияда алкогольге қатысты мәдениет өте либералды және сыра қайнату дәстүрі күшті, бірақ шектен тыс ішімдік ішуге қарсы тұрады және Дания полициясы мас күйде көлік жүргізуді өте қатаң бақылайды. Вестербродағы Истедгаде және Энгаве Плац, Нёрребродағы Санкт Ханс Торв және Фредериксбергтегі белгілі бір орындар түнгі өмірімен ерекше көзге түседі. Атақты түнгі клубтар: Bakken Kbh, ARCH (бұрынғы ZEN), Jolene, The Jane, Chateau Motel, KB3, At Dolores (бұрынғы Sunday Club), Rust, Vega Nightclub және Culture Box. Копенгагенде, әсіресе жаз айларында, бірнеше жыл сайынғы қоғамдық фестивальдер өтеді. Копенгаген карнавалы 1982 жылдан бері жыл сайын Fælledparken және қаланың төңірегінде 120 топтың, 2000 бишінің және 100 000 көрерменнің қатысуымен өткізіліп келеді. 2010 жылдан бері порттағы Рефшалеендегі ескі B&W кемежайы Copenhell – ауыр металл рок музыка фестивалінің орнына айналды. Copenhagen Pride – жыл сайын тамыз айында өтетін ЛГБТ мақтаныш фестивалі. Фестиваль Копенгагеннің түкпір-түкпірінде түрлі шаралар ұйымдастырады, бірақ мерекелердің көп бөлігі қалалық әкімшілік алаңында өтеді. Мақтаныш апталығында алаңның атауы Мақтаныш алаңы деп өзгертіледі. Копенгаген Distortion Еуропадағы ең ірі көше фестивальдерінің біріне айналды, оған әр жылдың маусым айының басында 100 000-ға жуық адам қатысады.

Көңіл көтеру парктері

Копенгагенде әлемдегі ең көне және үшінші ең көне ойын-сауық парктері орналасқан. 1583 жылы құрылған Dyrehavsbakken жәрмеңкесі мен ойын-сауық паркі Копенгагеннің солтүстігіндегі Клампенборг қаласында, Dyrehaven деп аталатын орманды аймақта жатыр. Кристиан IV аттракциондар, ойындар және мейрамханалармен толықтырылған ойын-сауық паркі ретінде салған, ол әлемдегі ең көне сақталған ойын-сауық паркі. Тиволи бақтары Копенгагеннің орталығында, қалалық әкімшілік алаңы мен орталық вокзалдың арасында орналасқан ойын-сауық паркі және көңіл көтеру орны. 1843 жылы ашылған ол әлемдегі үшінші ең көне ойын-сауық паркі, ал екіншісі – Венадағы Wurstelprater. Оның арасында 1915 жылы салынған және әлі жұмыс істеп тұрған ең көне американдық тау тебесі "Rutschebanen" және 1943 жылы ашылған, әлі қолданыстағы ең көне айналмалы дөңгелек бар. Тиволи бақтары түрлі өнер орындары үшін де пайдаланылады және Копенгагеннің мәдени өмірінің белсенді бөлігі болып табылады.

Білім

Копенгагеннің ең ірі университеттері мен оқу орындарында 94 000-нан астам студент оқып жатыр: Копенгаген университеті (38 867 студент), Копенгаген бизнес мектебі (20 000 студент), Метрополитен университетінің колледжі және Капитал университетінің колледжі (әрқайсысы 10 000 студент), Дания техникалық университеті (7 000 студент), KEA (шамамен 4 500 студент), Копенгагеннің ақпараттық технология университеті (2 000 студент) және Осло университетінің Копенгагендегі кампусы (2 300 студент). Копенгаген университеті – Данияның 1479 жылы негісталған ең көне университеті. Оған әр жылдары 1 500-ге жуық халықаралық және алмасу студенттері келіп білім алады. 2016 жылы Әлемдік университеттердің академиялық рейтингісі оны әлемдік деңгейде 30-шы орынға қойды. Дания техникалық университеті Копенгагеннің солтүстік шетіндегі Лингби қаласында орналасқан. 2013 жылы ол Солтүстік Еуропадағы жетекші техникалық университеттердің бірі деп танылды. Ақпараттық технология университеті – Данияның ең жас университеті, ақпараттық технологияның техникалық, қоғамдық және бизнес аспектілеріне бағытталған монофакультеттік оқу орны. Данияның Көркемсурет академиясы 250 жылдан бері өнер саласында білім беруде. Оның құрамына тарихи Бейнелеу өнері мектебі кіреді, сондай-ақ кейінгі жылдары Архитектура мектебі, Дизайн мектебі және Реставрациялау мектебі де ашылды. Copenhagen Business School (CBS) – Фредериксберг қаласында орналасқан EQUIS аккредиттеуіне ие бизнес мектебі. Копенгагеннің ішінде де, сыртында да Капитал университетінің колледжі мен Метрополитен университетінің колледжінің филиалдары бар.

Спорт

Қалада түрлі спорт командалары бар. Басты футбол командалары – тарихи тұрғыдан табысты «ФК Копенгаген» және «Брондбю». «ФК Копенгаген» Остербродағы «Паркен» стадионында ойнайды. 1992 жылы құрылған, ол Копенгагеннің екі ескі клубының бірігуінен пайда болды: «B 1903» (ішкі қала маңындағы Гентофтеден) және «KB» (Фредериксбергтен). «Брондбю» «Брондбю» стадионында ойнайды. «BK Frem» Копенгагеннің оңтүстік бөлігінде (Sydhavnen, Valby) орналасқан. Басқа да маңызды командалар: «FC Nordsjælland» (Фарум қалашығынан), «Fremad Amager», «B93», «AB», «Lyngby» және «Hvidovre IF». Копенгагенде бірнеше гандбол командасы бар – бұл спорт түрі Данияда ерекше танымал. «Жоғары» лигаларда ойнайтын клубтардың ішінде «Ajax», «Ydun» және «HIK» (Хеллеруп) бар. Копенгагенде мұз үстіндегі хоккей командалары да бар, олардың үшеуі жоғары лигада ойнайды: «Rødovre Mighty Bulls», «Herlev Eagles» және «Hvidovre Ligahockey» – бәрі де ішкі қала маңындағы клубтар. 1869 жылы құрылған Копенгаген мұз сырғанау клубы Даниядағы ең көне хоккей командасы, бірақ қазір жоғары лигада ойнамайды. Регби одағы да Дания астанасында «CSR Nanok», «Copenhagen Business School Sport Rugby», «Frederiksberg RK», «Exiles RUFC» және «Rugbyklubben Speed» сияқты командалармен ойналады. Регби лигасы қазір Копенгагенде өткізіледі, ұлттық команда Гентофте стадионында ойнайды. Копенгагенде орналасқан Даниялық Австралия футбол лигасы – ағылшын тілінде сөйлейтін елдерден тыс Австралия ережесі бойынша футболдан ең ірі жарыс. Копенгаген марафоны, Копенгагеннің жыл сайынғы марафондық іс-шарасы 1980 жылы құрылды. «Christiansborg Open Water Swim Race» – жыл сайын тамыздың соңында өтетін ашық суда жүзу жарысы. Бұл әуесқойлық жарыс Дания чемпионатымен біріктіріледі. 2009 жылы бұл шарада таңертең FINA әлем кубогы жарысы өтті. Копенгаген 2011 жылдың қыркүйегінде велосипедтік инфрақұрылымын пайдаланып, 2011 жылғы UCI жол чемпионатын қабылдады. Бұл Данияда 1956 жылдан бері өткізілген алғашқы шара, ол да Копенгагенде өткен.

Әуежай

Копенгагеннің кең ауданы өте жақсы дамыған көлік инфрақұрылымына ие, бұл оны Солтүстік Еуропаның көлік торабына айналдырады. 1925 жылы ашылған Копенгаген әуежайы, Амагер аралындағы Каструп қаласында орналасқан, Скандинавиядағы ең ірі әуежай болып табылады. Ол қала орталығымен метро және негізгі теміржол қатынастары арқылы байланысты. 2013 жылғы қазан айы 2,2 миллион жолаушыны қабылдап, рекордтық көрсеткішті тіркеді, ал 2013 жылғы қараша айының мәліметтері жолаушылар санының жыл сайын шамамен 3%-ға өсіп келе жатыр, бұл еуропалық орташа көрсеткіштен шамамен 50% жоғары екенін көрсетеді.

Жол, темір жол және паром

Копенгагеннің кең жол желісі бар, оның ішінде қаланы Данияның басқа аймақтарымен және Швециямен Оресунд көпірі арқылы байланыстыратын тас жолдар бар. Қала ішінде көлік әлі де ең танымал көлік түрі болып табылады, ол барлық сапар қашықтығының үштен екі бөлігін құрайды. Дегенмен, бұл жұмыс сағаттарында ауыр тұрақтарға алып келуі мүмкін. Øresund пойзы Копенгагенді Мальмёмен күні-түні, аптаның жеті күні байланыстырады. Копенгагенге Норвегияның Осло қаласына күнделікті паром рейсі де бар. 2012 жылы Копенгаген порты 372 круиздік кемені және 840 000 жолаушыны қабылдады. Копенгаген метрополитені 2019 жылдың 29 қыркүйегінде City Circle Line (M3) желісінің ашылуымен күрт кеңейді. Жаңа желі метро арқылы қаланың барлық орталық аудандарын, соның ішінде Орталық стансаны байланыстырады және Копенгаген тұрғындары үшін 17 жаңа стансаны ашады. 2020 жылдың 28 наурызында "Порт" желісінің (M4) Нордхавн тармағы ашылды. Копенгаген орталық стансасынан басталатын жаңа тармақ M3 Cityring желісінің Østerport-қа дейінгі қосымша бөлігі болып табылады. M4 Sydhavn тармағының 2024 жылы ашылуы күтілуде. Жаңа метро желілері – қаланың мобильділікті автомобиль көлігінен гөрі қоғамдық көлік және велосипед сияқты тұрақты көлік түрлеріне бағытту стратегиясының бір бөлігі. Копенгаген қала жоспарлаушылары тарапынан қоғамдық көлік пен қалалық дамуды үлгілі үйлестіргені үшін мақталады. Өзінің «Саусақ жоспарын» іске асыру арқылы Копенгаген әлемдегі транзиттік мегаполистің алғашқы мысалы деп есептеледі, ал Баллеруп және Брондби Странд сияқты S пойыз станциялары маңындағы аймақтар транзиттік дамудың ертегі мысалдарының бірі болып табылады.

Велоспорт

Копенгаген 2015 жылдан бері әлемдегі велосипед тебуге ең қолайлы қалалардың бірі деп танылды, мұнда велосипедтердің саны тұрғындардан асып түседі. 2012 жылы қала тұрғындарының 36 пайызы жұмысқа, мектепке немесе университетке велосипедпен барған. Копенгаген велосипедшілері (тұрғындар мен қалаға келушілерді қоса алғанда) әр жұмыс күні 1,27 миллион километрден астам қашықтықты жүріп өтеді, ал Копенгаген тұрғындарының 75 пайызы жыл бойы велосипедпен жүреді. Қаланың велосипед жолдары кең және жиі пайдаланылады, көліктермен немесе жаяу жүргіншілермен ортақ емес, тіпті жеке сигналдық жүйелері бар велосипед жолдарымен мақтанады – бұл велосипедшілерге жылдамдық алу үшін бірнеше секундтық артықшылық береді.

Денсаулық сақтау

Денсаулықты сақтау Копенгаген қалалық билігі үшін маңызды мәселе. Оның тұрақты даму миссиясының орталық бөлігі – «Ұзақ өмір сүр, Копенгаген!» (Længe Leve København) жобасы. Оның мақсаты – азаматтардың өмір сүру ұзақтығын арттыру, денсаулық сақтау деңгейін жақсарту арқылы өмір сапасын көтеру, сондай-ақ жемісті өмір мен тең мүмкіндіктерді қолдау. Қала тұрғындарына жүйелі түрде жаттығу жасауға, темекі шегу мен алкоголь тұтынуды азайтуға шақыруды мақсат етеді. Ауруханада 8000 қызметкерден өзге, оқыту және стажировка өткізу функциялары да бар. Оған медицина және басқа да денсаулық сақтау ғылымдарының студенттері, әртүрлі ғылыми гранттар бойынша жұмыс істейтін ғалымдар да қызмет етеді. Бұл аурухана Ларс фон Триердің «Королевство» телехикаялық қорқыныш мини-сериалының түсірілген орны ретінде халықаралық деңгейде танымал. Биспебьерг ауруханасы 1913 жылы салынған. Ол Ұлы Копенгаген аймағындағы 400 000-ға жуық адамға қызмет көрсетеді және 3000-ға жуық қызметкерді жұмысқа тартады. Қаланың ірі ауруханаларының қатарында Амагер ауруханасы (1997), Герлев ауруханасы (1976), Хвидовре ауруханасы (1970) және Гентофте ауруханасы (1927) бар.

Медиа

Көптеген Дания медиа корпорациялары Копенгагенде орналасқан. DR, Данияның ірі мемлекеттік телерадиокомпаниясы, 2006 және 2007 жылдары жаңа штаб-пәтері DR Byen-де өз қызметін біріктірді. Сол сияқты, Оденсе қаласында орналасқан TV2 телеарнасы Копенгагендегі қызметін Тегльхольмендегі заманауи медиа үйіне шоғырландырды. Екі ұлттық күнделікті газет – Politiken және Berlingske, сондай-ақ екі таблоид – Ekstra Bladet және BT Копенгагенде орналасқан. Kristeligt Dagblad Копенгагенде аптасына алты күн жарияланады. Басқа маңызды медиа корпорацияларына Скандинавиядағы апталық және айлық журналдардың ең ірі баспашысы Aller Media, Egmont медиа тобы және Данияның ең ірі кітап баспасы Gyldendal кіреді. Копенгагенде дамыған кино және теледидар индустриясы бар. 1906 жылы Копенгагеннің Валби ауданында құрылған Nordisk Film әлемдегі үздіксіз жұмыс істейтін ең көне кино өндіріс компаниясы. CPH:PIX – 2009 жылы 20 жылдық тарихы бар NatFilm фестивалі мен төрт жылдық CIFF фестивалінің бірігуі нәтижесінде құрылған Копенгагеннің халықаралық көркем фильмдер фестивалі. CPH:PIX фестивалі сәуір айының ортасында өтеді. CPH:DOX – Копенгагеннің халықаралық деректі фильмдер фестивалі, жыл сайын қараша айында өткізіледі. CPH:DOX 100-ден астам деректі фильмнен тұратын бағдарламаға қоса, қаланың түкпір-түкпірінде өтетін ондаған іс-шаралар, концерттер, көрмелер мен кештерді қамтиды.