Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Евфемизмдер
Euphemistic expression
Жіберілген сөз – бұл қасақана дұрыс емес жазылған, айтылған немесе құдайға қарсы, арсыз немесе тыйым салынған сөздің немесе тіркестің бір бөлігі ауыстырылған евфемизм, оның мақсаты – түпкілікті сөздің жағымсыз сипаттарын азайту. Мысалы, "God" үшін "gosh" немесе "fuck" үшін "fudge". Мұндай сөздер көптеген тілдерде кездеседі. Ағылшын тіліндегі көптеген арсыз сөздердің жұмсақ нұсқалары бар.
A minced oath is a euphemistic expression formed by deliberately misspelling, mispronouncing, or replacing a part of a profane, blasphemous, or taboo word or phrase to reduce the original term's objectionable characteristics. An example is "gosh" for "God", or fudge for fuck. Many languages have such expressions. In the English language, nearly all profanities have minced variants.
Құрылу
Қасамды сөздерді жасаудың жиі қолданылатын тәсілдері – ұйқас және аллитерация. Сөйтіп, "қанды" сөзі "гүлденген" немесе "қызыл" сөзіне айналуы мүмкін. Ұйқасты сленгте ұйқас эвфемизмдер көбінесе қысқартылады, нәтижесінде ұйқас жоғалады; "пик" сөзі "Хэмптон Вик" болып, кейіннен жай ғана "Хэмптон" болып айналды. Тағы бір мәшһүр мысал – "cunt" сөзінің "Berkeley Hunt" ұйқасы, кейіннен "berk" деп қысқартылған. Аллитерация метрикалық теңдестікпен біріктірілуі мүмкін, мысалы, "Иса Мәсіх" сөзін айтуға тыйым салынған жағдайда, оның орнына "Judas Priest" (Иуда дін қызметкері) деген псевдо-ғибадаттық сөз қолданылады. Қасамды сөздерді қысқарту арқылы да жасауға болады, мысалы, "қанды" үшін "b" немесе "fuck" үшін "f" әрпін қолдану. "Ақталған қасам" – баспа беттерінде дөрекі сөздердің орнына қолданылатын сызықшаларға ирониялық сілтеме. Осы екеуінің бірігуі ұзақ жылдар бойы британдық теледидарда көрсетілген "Blankety Blank" викториналық шоуының атына айналды. Сол сияқты, "bleep" сөзі радиодағы дөрекі сөздерді жасыру үшін қолданылатын дыбыс эффектісінен пайда болды.
Common methods of forming a minced oath are rhyme and alliteration. Thus the word bloody can become blooming, or ruddy. In rhyming slang, rhyming euphemisms are often truncated so that the rhyme is eliminated; prick became Hampton Wick and then simply Hampton. Another well known example is "cunt" rhyming with "Berkeley Hunt", which was subsequently abbreviated to "berk". Alliteration can be combined with metrical equivalence, as in the pseudo blasphemous "Judas Priest", substituted for the blasphemous use of "Jesus Christ". Minced oaths can also be formed by shortening: e. g., b for bloody or f for fuck. The minced oath blank is an ironic reference to the dashes that are sometimes used to replace profanities in print. which combined gave the name of the long running British TV quiz show Blankety Blank. In the same way, bleep arose from the use of a tone to mask profanities on radio.
Тарих
Крит патшасы Радамант өзінің халқына құдайларға ант беруге тыйым салған, оның орнына қошқар, қаз немесе платан ағашына ант беруді ұсынған. Сократ "Радаманттық" антты, "итке" ант беруді жақтаған, ал "ит" көбінесе жарқын "Ит Жұлдызына", яғни Сириусқа сілтеме жасайды деп түсіндіріледі. Аристофан адамдардың бұрын құдайлардың емес, құстардың атымен ант бергенін айтады, сондай-ақ, "сені алдамақ болғанда" Лампон әлі де қазға ант етеді деп қосты. Ешқандай құдайға шақырылмағандықтан, Лампон бұл антты бұзудың қауіпсіз деп ойлаған болуы мүмкін. Майкл В. Фокс Киелі кітапта бұрмаланған анттар бар дейді: еврей сөздері ṣᵉba’ot 'газельдер' және ’aylot haśśadeh 'жабайы едіктер' Құдайдың атауларын айналып өту үшін қолданылады, біріншісі (’elohey) ṣᵉba’ot '(Құдай) Сарындар' немесе (YHWH) ṣᵉba’ot '(Яхве) Армиялар' үшін, ал екіншісі ’el šadday 'El Shaddai' үшін. «Жаңа ағылшын аудармасы» еврей тіліндегі осы түсіндіруге қарсылық білдіреді. Ағылшын тілінде бұрмаланған анттарды қолдану кемінде 14 ғасырға дейін жетеді, сол кезде «gog» және «kokk» есімдері, екеуі де Құдайға деген эвфемизмдер қолданылған. Басқа ерте бұрмаланған анттардың ішінде Иса үшін «Gis» немесе «Jis» (1528) бар. Кейінгі Элизабет драмасында бұрмаланған анттардың көптігі бар, бұл пуритандық ант беруге қарсылықтың салдары болуы мүмкін. 1598 және 1602 жылдар аралығында жеті жаңа бұрмаланған ант алғаш рет тіркелді, соның ішінде Шекспирден «Құдайдың қаны үшін» деген мағынада 'sblood, Бен Джонсоннан «Құдайдың нұры үшін» деген мағынада 'slight және тарихшы Джон Хейвардтан «Құдайдың тырнақтары үшін» деген мағынада 'snails. Сахнада ант беруге 1606 жылы «Ойыншылардың зәбірлерін шектеу туралы» заңмен ресми түрде тыйым салынды, ал 1623 жылы ант беруге жалпы тыйым салынды. 1650-ші жылдардағы басқа мысалдарға «Құдайдың қабағы үшін» деген мағынада 'slid (1598), «Құдайдың аяғы үшін» деген мағынада 'sfoot (1602) және «Құдайдың ілгектері үшін» (Мәсіхтің айқышқа шегеленген тырнақтары) деген мағынада gadzooks кіреді. 17 ғасырдың соңында egad «О, Құдай» дегенді білдірді, ал 1709 жылы ods bodikins «Құдайдың bodkins [яғни тырнақтары] үшін» дегенді білдірді. Кейбір жағдайларда осы бұрмаланған анттардың бастапқы мағынасы ұмытылды; 'struth (Құдайдың шындығымен) ант сөздері strewth деп жазыла бастады. Zounds анттары және оған байланысты Wounds сөздері Ұлы дауыстық өзгеріс кезінде айтылуын өзгертті, бірақ қалыпты сөз жарасы өзгермеді (кем дегенде RP-да емес), сондықтан олар енді «Құдайдың жаралары» деген бастапқы мағынасына ұқсамайды.
The Cretan king Rhadamanthus is said to have forbidden his subjects to swear by the gods, suggesting that they instead swear by the ram, the goose or the plane tree. Socrates favored the "Rhadamanthine" oath "by the dog", with "the dog" often interpreted as referring to the bright "Dog Star", i. e., Sirius. Aristophanes mentions that people used to swear by birds instead of by the gods, adding that the soothsayer Lampon still swears by the goose "whenever he's going to cheat you". Since no god was called upon, Lampon may have considered this oath safe to break. Michael V. Fox says there are minced oaths in the Bible: the Hebrew words ṣᵉba’ot 'gazelles' and ’aylot haśśadeh 'wild does' are circumlocutions for titles of God, the first for either (’elohey) ṣᵉba’ot '(God of) Hosts' or (YHWH) ṣᵉba’ot '(Yahweh is) Armies' and the second for ’el šadday 'El Shaddai'. The New English Translation footnotes dispute this interpretation of the Hebrew. The use of minced oaths in English dates back at least to the 14th century, when "gog" and "kokk", both euphemisms for God, were in use. Other early minced oaths include "Gis" or "Jis" for Jesus (1528). Late Elizabethan drama contains a profusion of minced oaths, probably due to Puritan opposition to swearing. Seven new minced oaths are first recorded between 1598 and 1602, including 'sblood for "By God's blood" from Shakespeare, 'slight for "God's light" from Ben Jonson, and 'snails for "God's nails" from the historian John Hayward. Swearing on stage was officially banned by the Act to Restrain Abuses of Players in 1606, and a general ban on swearing followed in 1623. Other examples from the 1650s included 'slid for "By God's eyelid" (1598), 'sfoot for "By God's foot" (1602), and gadzooks for "By God's hooks" (referring to the nails on Christ's cross). In the late 17th century, egad meant oh God, and ods bodikins for "By God's bodkins [i. e. nail]s" in 1709. In some cases the original meanings of these minced oaths were forgotten; the oath 'struth (By God's truth) came to be spelled strewth. The oath Zounds and related Wounds changed pronunciation in the Great Vowel Shift, but the normal word wound did not (at least not in RP), so that they no longer sound like their original meaning of "By God's wounds".
Қабылдауға қабілеттілік
Дегенмен, жеңілдетілген анттар олардан туындаған тілдік өрнектердей күшті болмаса да, кейбір көрермендер оларды әлі де ұнатпауы мүмкін. 1550 жылы бір жазушы "кокке" (Құдайға), "тышқан аяғының айқасы" және "Әйірім Қыранға" сияқты "бос анттарды" "ең қорқынышты құдайға қарсы сөйлеу" деп санаған. Шекспирдің "Отелло" пьесасының "Фолио" басылымынан "қан" және "жарақат" деген анттар алынып тасталған, бұл пуритандық цензураның нәтижесі болуы мүмкін. 1941 жылы АҚШ-тың федералды судьясы адвокатты "дарн" деген сөзді қолданғаны үшін сотқа бағынбаумен қорқытқан. "Зондтар" қазіргі құлаққа көңілді және ескіргендей сезінуі мүмкін, бірақ 1984 жылы бағанашы Джеймс Килпатрик оны басып шығарғаннан кейін "кейбір жылдар бұрын" оның "Құдайдың жаралары" деген түбірі болғандықтан, оның құдайға қарсы сөйлеу екені туралы шағымдар келгенін еске алды. (Ол "Зондтар! Рейган ақылынан айырылды ма?" деген мақаласын 1973 жылдың 12 маусымында Spartanburg Herald газетінде жариялаған, сондай-ақ 1970 жылдың маусымында "зоундтарды" қолданған.)
Although minced oaths are not as strong as the expressions from which they derive, some audiences may still find them offensive. One writer in 1550 considered "idle oaths" like "by cocke" (by God), "by the cross of the mouse foot", and "by Saint Chicken" to be "most abominable blasphemy". The minced oaths "'sblood" and "zounds" were omitted from the Folio edition of Shakespeare's play Othello, probably as a result of Puritan influenced censorship. In 1941, a United States federal judge threatened a lawyer with contempt of court for using the word "darn". Zounds may sound amusing and archaic to the modern ear, yet as late as 1984 the columnist James J. Kilpatrick recalled that "some years ago", after using it in print, he had received complaints that it was blasphemous because of its origin as "God's wounds". (He had written an article entitled "Zounds! Is Reagan Mad?" in the Spartanburg Herald for 12 June 1973, and also used "zounds" in June 1970.)
Әдебиет және цензура
Әдебиет пен БАҚ-та жеңілдетілген қастық сөздер жиі кездеседі. Жазушылар кейде көрермендерді ренжітпеу немесе цензурадан сақтану үшін, дөрекі сөздердің орнына жеңілдетілген қастық сөздерді қолданатын кейіпкерлерді бейнелеу қиындығымен бетпе-бет келеді. Мысалы, "Жылаңаш және өлгендер" романында баспагерлер автор Норман Мейлердің қарсылығына қарамастан, "фуг" деген сөзді қолдануын талап еткен. Сомерсет Моэм өзінің "Ай мен алты тиын" (1919) романында осы мәселеге тоқталып, баяндаушы: "Капитан Николстің айтуынша, Стрикленд мен келтірген сөздерді дәл қолданбаған, бірақ бұл кітап отбасылық оқуға арналғандықтан, шындықты құрбан ете отырып, оның аузына үйге таныс тілдерді салуды дұрыс көрдім" дейді. Ж.Р.Р. Толкин "Сақиналардың иесі" романында да осыған ұқсас жеңілдетуді қолданды, романның F қосымшасында: "Бірақ орктар мен тролльдер сөздер мен заттарды жақсы көре бермей, өздері қалағандай сөйлейтін. Олардың тілі мен көрсеткенімнен де нашарлап, лас болатын. Үлгілерді табу оңай болса да, ешкім одан да жақын нұсқаны қаламайды деп ойлаймын" деп жазады.
It is common to find minced oaths in literature and media. Writers sometimes face the problem of portraying characters who swear and often include minced oaths instead of profanity in their writing so that they will not offend audiences or incur censorship. One example is The Naked and the Dead, where publishers required author Norman Mailer to use the minced oath "fug" over his objections. Somerset Maugham referred to this problem in his novel The Moon and Sixpence (1919), in which the narrator explained that "Strickland, according to Captain Nichols, did not use exactly the words I have given, but since this book is meant for family reading, I thought it better—at the expense of truth—to put into his mouth language familiar to the domestic circle". J. R. R. Tolkien pretends a similar mincing of profanity in The Lord of the Rings, stating in Appendix F of the novel: "But Orcs and Trolls spoke as they would, without love of words or things; and their language was actually more degraded and filthy than I have shown it. I do not suppose that any will wish for a closer rendering, though models are easy to find."