Кадуаллон ап Кадфан: Уэльс патшасы және Солтүстік Англияны басып алушысы
Cadwallon ap Cadfan
Кадуаллон ап Кадфан: Уэльский король, завоевавший Нортумбрию в 634 г. Победил короля Эдвина, стал героем бриттов. История и наследие валлийского лидера.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
625-634 жылдар аралығында Гвинед патшасы
King of Gwynedd from 625 to 634
Кадвалон ап Кадфан (634 жылы қайтыс болды) – шайқаста қаза тапқанға дейін, шамамен 625 жылдан бастап Гвинед патшасы болды. Кадфан ап Ягоның ұлы және мұрагері ретінде, ол Нортумбрияны басып алып, жаулап алған Британия патшасы ретінде танылды. Ол өзінің Берникиялық Освальдқа қарсы шайқаста қаза таппастан бұрын, Нортумбрия патшасы Эдвинді жеңіп, өлтірді. Эдвин қайтыс болғаннан кейін бір-екі жылға Нортумбрияны басып алуы, оны Уэльстің Тюдорлар әулетінің пайда болуына дейін Шығыс Британиядағы маңызды аумақты бақылаған соңғы кельттік британиялықтардың бірі етті. Одан кейін Британиялықтар үшін ұлттық батыр, ал Нортумбрияның англосаксондықтары үшін зұлматшыл ретінде есте қалды.
Cadwallon ap Cadfan (died 634) was the King of Gwynedd from around 625 until his death in battle. The son and successor of Cadfan ap Iago, he is best remembered as the King of the Britons who invaded and conquered Northumbria, defeating and killing its king, Edwin, prior to his own death in battle against Oswald of Bernicia. His conquest of Northumbria, which he held for a year or two after Edwin died, made him one of the last recorded Celtic Britons to hold substantial territory in eastern Britain until the rise of the Welsh House of Tudor. He was thereafter remembered as a national hero by the Britons and as a tyrant by the Anglo Saxons of Northumbria.
Тарих
Осы дәуірдегі басқа тұлғалар сияқты, Кадуаллонның ерте өмірі мен билігі туралы да аз нәрсе белгілі. Ол туралы негізгі мәліметтерді ағылшын саксының жазушысы Беданың "Англия халқының шіркеу тарихы" кітабынан табамыз. Беда оған қатысты сыншыл көзқарас білдіреді. Кадуаллон Гвиненд патшаларының шежірелерінде Кадфан ап Ягоның ұлы, ал Маелгван Гвиненд пен Кунедданың ұрпағы ретінде жиі кездеседі. Дегенмен, тарихшы Алекс Вулф генеалогтар Беданың Кадуаллонын Гвиненд патшаларының туыс емес әулетіне, Кадфанның ұлы ретінде қате енгізгенін айтады. Вулфтың пікірінше, Беданың Кадуаллоны Гиткунның ұлы, Сауль Пенухелдің немересі ретінде аталатын Катгуаллаун лиу шежіресінде кездеседі. Қалай болғанда да, Кадуаллон Нортумбрия патшасы Эдвиннің амбицияларына тап болды. Беда, Кадуаллонның өлімінен шамамен бір ғасыр өткен соң жазғанда, Эдвиннің Британиядағы ең қуатты патша екенін, бритондық Елмет патшалығын (қазіргі Батыс Йоркшир) жаулап алып, оның патшасы Сердикті қуғанын айтады. Бұл Ирландия теңізіне жол ашты, Эдвин билігін «Мевания аралдарына» – Мэн және Англеси аралдарына жеткізді. «Камбрия жылнамаларында» Кадуаллонның Гланнаук (қазіргі Пуффин аралы, Англесидің шығысындағы кішкентай арал) маңында қоршауда болғаны айтылады, бұл оқиға 629 жылға датыланады. Уэльстің сақталған поэзиясы мен Уэльстің триадалары Кадуаллонды Эдвинге қарсы ерлік күрескер ретінде көрсетеді. Олар Диголл (Ұзын тау) шайқасы туралы айтады және Кадуаллонның Эдвинді жеңу үшін Британияға оралғанға дейін Ирландияда болғанын мәлімдейді. Монмуттың Джеффриінің «Британия патшаларының тарихында» (Кадуаллонның өміріне қатысты кең мәліметтер бар, бірақ көбінесе аңызға жатады – мысалы, Джеффри Кадуаллонның 654 немесе 655 жылғы Уинваид шайқасынан кейін де тірі қалғанын айтады) Кадуаллон Ирландияға, содан кейін Гернси аралына барғаны жазылған. Джеффридің сөзіне сенсек, Кадуаллон Дюмонияға әскер бастап, Эксетерді қоршаған мерсиялықтарды жеңіп, олардың патшасы Мерсияның Пендасын одаққа мәжбүр еткен. Джеффри сондай-ақ Кадуаллонның Пенданың жарты қарындасына үйленгенін хабарлайды. Алайда, оның тарихы күдікті, сондықтан сақ болу керек. Дегенмен, Пенда мен Кадуаллон бірлесіп Нортумбриялықтарға қарсы соғыс жариялады. 633 жылғы 12 қазандағы Хатфилд Чейз шайқасынан кейін Нортумбрия корольдігі ыдырап, Дейра мен Берницияның кіші корольдіктеріне бөлінді, бірақ соғыс жалғасты. Англосаксондық жылнамасында айтылғандай, «Кадуаллон мен Пенда Нортумбрияның барлық жерін басып алды». Беданың мәлімдемесіне қарағанда, Кадуаллон Дейраның жаңа патшасы Осрикпен «күшті қалада» қоршауда болды, бірақ ол «күтпеген шабуылмен барлық күштерімен Осрикті және оның әскерін жойды». Сонымен қатар, Кадуаллонның өлімінен кейін бір ұрпақтан соң Уэссекстің Кэдвалласы британдық Кадуаллоннан тікелей алынған есімді таңғаны, Кадуаллонның Уэссекстің сакстары арасында Нортумбриядағыдан нашар болмаған беделі болғанын көрсетеді. Берницияның жаңа патшасы Эанфритті де Кадуаллон өлтірді, өйткені ол оған бейбітшілік туралы келіссөздер жүргізуге келді. Алайда, Хевнфилд шайқасында Кадуаллонды Эанфриттің ағасы Освальдтың әскері жеңді, «ол өте көп әскерге ие болғанымен, ешкім оған қарсы тұра алмайды деп мақтанған». Кадуаллон «Денис бұлағы» деп аталатын жерде қаза тапты.
As with other figures of the era little is certainly known of Cadwallon's early life or reign. The primary source of information about him is the Ecclesiastical History of the English People of the Anglo Saxon writer Bede, who is strongly critical of him. Cadwallon consistently appears in the genealogies of the Kings of Gwynedd as the son of Cadfan ap Iago and a descendant of Maelgwn Gwynedd and Cunedda. Historian Alex Woolf, however, presents the case that the genealogists have erroneously inserted Bede's Cadwallon into the pedigree of the unrelated Kings of Gwynedd as son of Cadfan. Instead, Woolf suggests that Bede's Cadwallon was the Catguallaun liu found in genealogies as son of Guitcun and grandson of Sawyl Penuchel, rulers in the Hen Ogledd or Brythonic speaking area of northern Britain. Whatever the case may be, Cadwallon was certainly affected by the ambitions of Edwin, King of Northumbria. Bede, writing about a century after Cadwallon's death, describes Edwin, the most powerful king in Britain, conquering the Brittonic kingdom of Elmet (what is now western Yorkshire) and ejecting its king, Cerdic. This opened the door to the Irish Sea, and Edwin successfully extended his rule to the "Mevanian Islands" – the Isle of Man and Anglesey. The Annales Cambriae says that Cadwallon was besieged at Glannauc (now Puffin Island, a small island off eastern Anglesey), and dates this to 629. Surviving Welsh poetry and the Welsh Triads portray Cadwallon as a heroic leader against Edwin. They refer to a battle at Digoll (Long Mountain) and mention that Cadwallon spent time in Ireland before returning to Britain to defeat Edwin. According to Geoffrey of Monmouth's Historia Regum Britanniae (which includes a fairly extensive account of Cadwallon's life but is largely legendary—for example, Geoffrey has Cadwallon surviving until after the Battle of the Winwaed in 654 or 655), Cadwallon went to Ireland and then to the island of Guernsey. From there, according to Geoffrey, Cadwallon led an army into Dumnonia, where he encountered and defeated the Mercians besieging Exeter, and forced their king, Penda of Mercia, into an alliance. Geoffrey also reports that Cadwallon married a half sister of Penda. However, his history is, on this as well as all matters, suspect, and it should be treated with caution. In any case, Penda and Cadwallon together made war against the Northumbrians. The Battle of Hatfield Chase on 12 October 633 After this, the Kingdom of Northumbria fell into disarray, divided between its sub kingdoms of Deira and Bernicia, but the war continued: according to the Anglo Saxon Chronicle, "Cadwallon and Penda went and did for the whole land of Northumbria". Bede says that Cadwallon was besieged by the new king of Deira, Osric, "in a strong town"; Cadwallon, however, "sallied out on a sudden with all his forces, by surprise, and destroyed him [Osric] and all his army." Additionally, the fact that Cædwalla of Wessex a generation after Cadwallon's death bore a name derived directly from the British Cadwallon suggests that Cadwallon's reputation could not have been so poor among the Saxons of Wessex as it was in Northumbria. The new king of Bernicia, Eanfrith, was also killed by Cadwallon when the former went to him in an attempt to negotiate peace. However, Cadwallon was defeated by an army under Eanfrith's brother, Oswald, at the Battle of Heavenfield, "though he had most numerous forces, which he boasted nothing could withstand". Cadwallon was killed at a place called "Denis's brook".