Кіріспе

Канада мен АҚШ шекарасындағы су ресурстарын басқарумен айналысатын ұйым, шекаралық суларды пайдалану және сақтауды қадағалайтын АҚШ-Канада комиссиясы – 1909 жылғы Шекаралық сулар туралы шарт бойынша АҚШ және Канада үкіметтері құрған екіұлттық ұйым. Оның өкілеттіктері 1972 жылғы Үлкен көлдердің су сапасы туралы келісімге қол қою арқылы кеңейтілді (кейін 1987 және 2012 жылдары өзгертілді). Комиссия Канада мен АҚШ шекарасындағы кең аумақты сулар мен су жолдарына қатысты мәселелерді қарастырады. Алты мүшеден тұратын комиссияның құрамында шекаралық сулардың нақты бөлімдерімен немесе тақырыптармен айналысатын бірнеше кіші комиссиялар, сондай-ақ жұмыс топтарын ұйымдастыру және ақпаратпен қамтамасыз ету үшін техникалық персонал бар.

МЖК-нің рөлі

Канада мен АҚШ шекара бойындағы көлдер мен өзендер жүйелеріндегі бір елдің әрекеттері екіншісіне әсер ететінін мойындағандықтан Халықаралық бірлескен комиссияны құрды. Екі ел де осы суларды басқару және оларды бүгінгі және болашақ ұрпақтардың мүддесі үшін қорғау үшін ынтымақтасады. IJC 1909 жылы Канада мен АҚШ атынан Ұлыбритания қол қойған Шекаралық сулар туралы шартқа сүйенеді. Шарт екі ел арасындағы су дауларын болдырмау және шешу, сондай-ақ басқа да трансшекаралық мәселелерді реттеу үшін егжей-тегжейлі нұсқаулар емес, жалпы принциптерді ұсынады. Осы принциптерді нақты қолдану әрбір жағдай бойынша жеке қарастырылады. IJC-нің екі негізгі міндеті бар: шекара арқылы су деңгейі мен ағынына әсер ететін жобаларды мақұлдау және трансшекаралық мәселелерді зерттеу және шешімдер ұсыну. IJC-нің ұсынымдары мен шешімдері суды пайдаланудың кең спектрін, соның ішінде ішуге жарамды су, коммерциялық кеме қатынасы, гидроэлектр энергиясын өндіру, ауыл шаруашылығы, экожүйе саулығы, өнеркәсіп, балық аулау, демалыс мақсатында қайықпен жүзу және жағалаудағы жылжымайтын мүлікті ескереді.

Миссиясы мен мандаттары

Халықаралық бірлескен комиссия 1909 жылғы шекаралық сулар туралы шартқа сәйкес АҚШ пен Канада арасындағы дауларды алдын алады және шешеді, сондай-ақ екі мемлекеттің ортақ мүддесін екі үкіметке тәуелсіз және бейтарап кеңесші ретінде қорғайды. Атап айтқанда, IJC шекаралық немесе трансшекаралық суларға әсер ететін жобаларды мақұлдау туралы өтініштерді қарап, олардың жұмысын реттеуге құқылы; екі елге трансшекаралық қоршаған ортаны қорғауға, оның ішінде Ұлы көлдердің су сапасы туралы келісімді іске асыруға және трансшекаралық ауа сапасын жақсартуға көмектеседі; сондай-ақ, екіжақты даулар тудыруы мүмкін шекара маңындағы жаңа мәселелер туралы үкіметтерді ескертеді.

Қабылдау тәртібі

IJC рұқсаттамалар беруге құқылы. Бұл рұқсаттамалар жобаларды – мысалы, бөгеттерді, су бұруларды немесе шекаралық сулардың табиғи деңгейіне әсер ететін көпірлерді – іске қосу және пайдалану шарттарын белгілейді. Рұқсаттама алуға өтініш беру тәртібі IJC-нің өтінімдер жөніндегі нұсқаулығында сипатталған.

Суды ортақ пайдалануды реттеу

IJC шекара арқылы судың табиғи деңгейі мен ағысына әсер ететін бөгеттер және су бұру сияқты жобаларға қатысты өтініштерді қарастырып, шешім қабылдайды. Су деңгейінің өзгеруі ішу суының алуына, коммерциялық кеме қатынасына, гидроэлектр энергиясын өндіруге, ауыл шаруашылығына, жағалаудағы мүліктерге, демалысқа, балық шаруашылығына, жабайы жануарларға, батпақты жерлерге және басқа да мүдделерге әсер етуі мүмкін. Егер IJC жобаны мақұлдаса, шекараның екі жағындағы мүдделерді қорғау мақсатында жобаның жобалануына немесе жұмыс істеуіне қатысты талаптар қоя алады. IJC сондай-ақ, бөгет арқылығы ағын сияқты операциялық талаптардың орындалуын қадағалау үшін комиссия тағайындай алады. IJC мақұлдаған жобаларға Ұлы көлдердегі және Сент-Лоуренс өзеніндегі, Сент-Круа және Колумбия өзендеріндегі гидроэлектр станциялары кіреді. IJC Вудс көлінің бассейніндегі төтенше жағдайлардағы су деңгейін сақтап тұруға және Сурис, Сент-Мэри және Милк өзендерінің бассейндерінде суды түрлі мақсаттарға бөлуге де жауапты.

Су сапасын жақсарту

Шекаралық сулар туралы келісімде Канада мен АҚШ ешбір ел шекаралық суларды немесе шекарадан өтетін суларды екінші елдің денсаулығына немесе мүлкіне зиян келтіретіндей дәрежеде ластамайды деп келісті. Үкіметтердің өтініші бойынша, Халықаралық Жолы Комиссиясы (IJC) Канада мен АҚШ шекарасындағы көлдер мен өзендердегі су сапасын зерттейді, бақылайды және тиісті шараларды ұсынады. IJC Сент-Круа, Рейни және Қызыл өзендердегі су сапасына жауапкершілігі бар. Комиссияның қызметінің басым бөлігі үкіметтерге Ұлы көлдерді тазалауға және олардың одан әрі ластануын болдырмауға көмектесуге бағытталған.

Ауаның сапасын жақсарту

Ауаның ластануы өзендер мен көлдерге зиян келтіретінмен қатар, адам денсаулығына да әсер етеді, әсіресе созылмалы бронхит және астма сияқты тыныс алу жолдарының аурулары бар адамдар үшін. Жылдар бойы Америка және Канада үкіметтері IJC-ден шекаралық аймақтардағы ауаның ластану мәселелерін назарға алуды немесе зерттеуді сұрап келді. Осы шараларды қолдау мақсатында IJC Халықаралық ауа сапасы жөніндегі консультативтік кеңес құрды. Бұдан бөлек, 1991 жылғы Канада-АҚШ арасындағы ауа сапасы туралы келісімге сәйкес, IJC үкіметтердің екі жылда бір рет жариялайтын ауа сапасының жағдайы туралы есепке қатысты халықтың пікірлерін жинап, талдауға міндетті.

Мәселелерді зерттеу және шешімдерді ұсыну

IJC ұлттық үкіметтер сұраған жағдайда, шекаралық мәселелерді зерттейді және шешімдер ұсынады. IJC үкіметтік сауал алған кезде, әр елден тең саны сарапшылардан тұратын комиссия тағайындайды. Комиссия мүшелері нақты бір ұйым немесе аймақтың өкілі ретінде емес, кәсіби біліктілігі бойынша таңдалады. IJC-ге түсетін сауалдар көбінесе су және ауа сапасы, сондай-ақ ортақ су ресурстарын дамыту және пайдалану мәселелеріне қатысты болады. Мысалы, бір сауал Ұлы көлдер су сапасы туралы келісімге (1972) әкелді, онда екі ел ластануды бақылауға және өнеркәсіп пен елді мекендерден шығатын сарқынды суларды тазалауға келісті. 1978 жылы жаңа келісімге Ұлы көлдерді ұзақ мерзімге қоршаған ортада сақталып, жануарлар мен адамдардың тағамдық өнімдерін улайтын тұрақты улы заттардан тазартатын міндет қосылды. IJC-нің ұсынымдары міндетті болмаса да, оларды Канада және АҚШ үкіметтері көбінесе қабылдайды.

Ұйым

Комиссияны әр елден үштен алты комиссар басқарады. Комиссарлар Канада және АҚШ үкіметтері тарапынан тағайындалады. Комиссарлар өз үкіметтерін өкілдік етпейді. 2019 жылы тағайындалған канадалық комиссарлар – Пьер Беланд (канадалық төраға), Меррел Энн Фаре және Ф. Генри Ликерс. 2019 жылы тағайындалған американдық комиссарлар – Джейн Корвин (америкалық төраға), Роберт С. Сисон және Ланс В. Йохе. Комиссияның Оттава, Вашингтон (Колумбия округі) және Онтарио штатындағы Виндзор қалаларында үш кеңсесі бар. Виндзордың Ұлы көлдер аймақтық кеңсесі (GLRO) Ұлы көлдердің су сапасы туралы келісім (GLWQA) негізінде құрылды. Онда американдық және канадалық ғалымдар мен техникалық қызметкерлерден құралған екіұлттық команда жұмыс істейді.