Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Су жолдарымен іргелес орналасқан меншік құқығы
Property rights adjacent to waterways
Жағалау су құқығы (немесе жай ғана жағалау құқығы) – суды оның арнасы бойындағы жер иелері арасында бөлу жүйесі. Оның бастауы ағылшын ортақ құқығында. Жағалау су құқығы Канада, Австралия, Жаңа Зеландия және АҚШ-тың шығыс штаттары сияқты ортақ құқық мұрасын қорғаған көптеген елдерде және аймақтарда қолданылады. Ортақ жер меншігін бөлу бірлігі ретінде жағалаудағы жер иелерінен құралған, су аумағына ресми түрде иелік ететін және оның пайдаланылуын анықтайтын корпорация құруға болады.
Riparian water rights (or simply riparian rights) is a system for allocating water among those who possess land along its path. It has its origins in English common law. Riparian water rights exist in many jurisdictions with a common law heritage, such as Canada, Australia, New Zealand, and states in the eastern United States. Common land ownership can be organized into a partition unit, a corporation consisting of the landowners on the shore that formally owns the water area and determines its use.
Жалпы қағида
Жағалаулық принцип бойынша, жері сумен шектесетін барлық жер иелері, су олардың жерлері арқылы немесе үстінен аққанда оны ақылға қонымды пайдалануға құқылы. Егер барлық пайдаланушылардың қажеттілігін қанағаттандыру үшін жеткілікті су болмаса, су бөлу әдетте су көзінің жағалау сызығының ұзындығына пропорционалды түрде белгіленеді. Бұл құқықтарды тек қана іргелес жермен бірге және сол жермен байланысты шамада ғана сатуға немесе беруге болады. Суды су алабынан шығаруға, төмен жатқан жағалау иелерінің құқықтарын тиісінше ескермей, рұқсат етілмейді. Жағалау құқықтарына мыналар кіреді: жүзуге, қайықпен жүруге және балық аулауға қол жеткізу құқығы; кеме қабылдайтын жерге дейін құрылыс салу құқығы; доктар, пирлер және қайық көтергіштер сияқты құрылыстарды орнату құқығы; суды тұрмыстық мақсаттарда пайдалану құқығы; су деңгейінің өзгеруінен пайда болатын толымдарға құқық; су жолы кеме жүруге жарамсыз болса, оны пайдалануға эксклюзивті құқық. Жағалау құқықтары басқа жағалау иелеріне қатысты "ақылға қонымды пайдалану" принципіне де байланысты, бұл жағалау иелерінің бірінің құқықтары іргелес жағалау иелерінің құқықтарымен әділ және теңгерілген түрде қарастырылатынын қамтамасыз етеді.
Under the riparian principle, all landowners whose properties adjoin a body of water have the right to make reasonable use of it as it flows through or over their properties. If there is not enough water to satisfy all users, allotments are generally fixed in proportion to frontage on the water source. These rights cannot be sold or transferred other than with the adjoining land and only in reasonable quantities associated with that land. The water cannot be transferred out of the watershed without due consideration as to the rights of the downstream riparian landowners. Riparian rights include such things as the right to access for swimming, boating and fishing; the right to wharf out to a point of navigability; the right to erect structures such as docks, piers, and boat lifts; the right to use the water for domestic purposes; the right to accretions caused by water level fluctuations; the right to exclusive use if the waterbody is non navigable. Riparian rights also depend upon "reasonable use" as it relates to other riparian owners to ensure that the rights of one riparian owner are weighed fairly and equitably with the rights of adjacent riparian owners.
Америка Құрама Штаттары
АҚШ су құқығының екі түрін мойындайды. Пайдалану және араласу мерзімдерге және штаттарға қарай өзгергенмен, бұрын Мексика мен Испанияның билігінде болған Батыс құрғақ штаттары көбінесе "бірінші келген, бірінші қызмет көрген" деп белгілі алдын ала иемдену доктринасын ұстанады, бірақ Шығыс штаттарының су құқықтары жағалау заңымен реттеледі.
The United States recognizes two types of water rights. Although use and overlap varies over time and by state, the western arid states that were once under Mexico and Spain generally follow the doctrine of prior appropriation, also known as "first come, first served", but water rights for the eastern states follow riparian law.
Жағалау құқықтары
Жағалау заңдарына сәйкес, су – ауа, күн сәулесі немесе жабайы табиғат сияқты жалпыға ортақ мүлік болып табылады. Ол мемлекетке, штатқа немесе жеке тұлғаға тиесілі емес, керісінше, аспаннан құлаған немесе жер бетімен ағып өткен жердің бір бөлігі ретінде қарастырылады. Жағалау құқықтарын анықтауда, кеме жүзуге болатын (қоғамдық) сулар мен кеме жүзуге болмайтын сулар арасында нақты айырмашылық бар. Кеме жүзуге болатын сулардың төменгі жағындағы жер штаттың меншігі болып табылады және барлық мемлекеттік жер заңдарына, сондай-ақ көптеген штаттардағы жалпыға сенім құқықтарына бағынады. Кеме жүзуге болатын сулар – бұл қоғамдық тас жолдар сияқты қарастырылады, кез келген ерекше жағалау құқығы әдеттегі ең жоғары су деңгейінде аяқталады. Жол сияқты, өзенде жүруге қоғамның құқығы жағалаудағы кез келген құқықтан басым, бірақ кез келген қоғамдық құқық мемлекеттік полиция билігі мен заңдарға бағынады. Бұл жеке құқық немесе бостандық емес. Кеме жүзуге болатындығын анықтау штат пен федералдық меншікті белгілейтіндіктен, өзен төсегінің құқығы үшін кеме жүзуге болатындығы федералдық заң бойынша анықталатын федералдық мәселе болып табылады. Штаттар кеме жүзуге болатын суларға қатысты жалпыға сенімнің көлемін анықтау құқығын сақтайды. Кеме жүзуге болмайтын арна – бұл жеке меншік, немесе егер ол шекара ретінде қызмет етсе, бірлескен меншікпен теңдес. Штат арна төсегіне иелік ету құқығынан бас тартуға құқылы, бірақ сулар мен суды пайдалану АҚШ Конституциясының Сауда шарттарына бағынады, ол жүзуге болатын суларда сауданы реттеу мақсатында федералдық үкіметке жеңілдік немесе қызметтік құқық береді. Жағалау иесінің суды ұтымды пайдалануы, төменгі жағындағы жағалау иесінің су ағыны мен сапасының өзгеруінсіз су алуға арналған "жағалау құқығына" бағынады. 1972 жылғы «Таза су туралы» заң бойынша кеме жүзуге болмайтын суларды федералдық экологиялық реттеуге мүмкіндік болды, өйткені барлық жер үсті сулары ақырында ашық мұхитқа құяды. Бұл мәселе саяси дау-дамайдың нысаны болды, мысалы, «Таза су ережесін» іске асыру мәселесі. 2023 жылы АҚШ Жоғарғы Соты Sackett v. EPA ісі бойынша 5:4 дауыспен EPA АҚШ-тағы үлкен су қоймаларынан оқшауланбаған суларды ғана реттей алады деген шешім шығарды.
Under riparian law, water is a public good like the air, sunlight, or wildlife. It is not "owned" by the government, state or private individual but is rather included as part of the land over which it falls from the sky or then travels along the surface. In determining the contours of riparian rights, there is a clear distinction between navigable (public) waters and non navigable waters. The land below navigable waters is the property of state, and subject to all the public land laws and in most states public trust rights. Navigable waters are treated as public highways with any exclusive riparian right ending at the ordinary high water mark. Like a road, any riparian right is subordinate to the public's right to travel on the river, but any public right is subject to nuisance laws and the police power of the state. It is not an individual right or liberty interest. Because a finding of navigability establishes state versus federal property, navigability for purposes of riverbed title is a federal question determined under federal law. The states retain the power of defining the scope of the public trust over navigable waters. A non navigable stream is synonymous with private property, or jointly owned property if it serves as a boundary. The state could choose to divest itself of title to the streambed, but the waters and use of the waters remains subject to the Commerce Clause of the United States Constitution which holds an easement or servitude, benefiting the federal government for the purpose of regulating commerce on navigable bodies of water. The reasonable use of the water by a riparian owner is subject to the downstream riparian owner's "riparian right" to receive waters undiminished in flow and quality. Federal environmental regulation of non navigable waters under the Clean Water Act of 1972 was possible, because all surface waters eventually flowed to the public ocean. This has been the subject of political controversy, for example over implementation of the Clean Water Rule. In 2023 the United States Supreme Court ruled in Sackett v. EPA by a 5 4 decision that the EPA could only regulate waters in the United States which have not been isolated from larger bodies of water.
Мемлекеттердің қатысуы
Федералдық соттар мемлекеттік заңдардың жағалау және қоғамдық құқықтың шегін белгілейтінін ұзақтан бері мойындап келеді. Кеме жүзе алатын суларда құқық орташа төмен су деңгейіне дейін беріледі. Пенсильвания Жоғарғы соты оны "құрғақшылықтың әсерін тигізбейтін, яғни қалыпты жағдайдағы су деңгейі" деп анықтады. Кеме жүзе алатын өзендердегі төмен су деңгейінің астындағы жерлер бастапқы 13 штаттың жағдайында мемлекеттік билікке тиесілі. Кеме жүзе алатын өзендердегі жоғары және төмен су деңгейі арасындағы жерлер штаттардың полициялық өкілеттіктеріне бағынады. Бастапқы 13 штаттың жағдайында, АҚШ Конституциясын ратификациялаудан кейін, осы су астындағы жерлерге құқық бірнеше штаттарда қоғамдық немесе жалпы жолдар сияқты сақталды. АҚШ жаңа жерлерді сатып алу немесе шарт арқылы иеленген кезде, жолдар мен барлық кеме жүзе алатын немесе тасқын сулардың төсегі, егер бұрынғы билеушімен заңды түрде жеке меншікке берілмесе, АҚШ-қа тиесілі болды. Аумақтық кезеңде АҚШ осы құқықтарды болашақта аумақтан бөлінетін штаттардың мүддесі үшін "сенімділікпен" ұстады. Әр штат Одаққа бастапқы 13 штатпен "тең құқықта" қосылуға тиіс болды. Тең құқық доктринасы бойынша, аумақтық штаттар бастапқы 13 штаттар сияқты кеме жүзе алатын су астындағы жерлерге бірдей егемендік құқықтарға ие. Алайда, аумақтық кезеңде АҚШ сауданы ынталандыру мақсатында осы жерлердің кейбіреулерін беруге құқылы болды. Кеме жүзе алатын сулармен жабылған жерлердің меншігі Конгресс су астындағы жерлер туралы заңды қабылдау арқылы шешілді, ол барлық тасқын және кеме жүзе алатын сулардың төсегіне штаттардың құқығын бекітті. Заң штаттарға жер меншігін бергенмен, кеме жүзе алмайтын өзендердің төсегі құрғақ жерлер сияқты қарастырылып, көршілес иеліктермен шектесіп қалды. Сулар, тіпті кеме жүзе алмайтын болса да, тасқын мен қайтар сулардың әсеріне түсетін сулар да штаттарға берілді, бірақ осы тасқынды/батпақты жерлердің жалғасу меншік құқығы мен мемлекеттік пайдалануы штат заңдарына негізделген.
Federal courts have long recognized that state laws establish the extent of the riparian and public right. In the case of navigable waters, title goes to the average low water mark. The Pennsylvania Supreme Court defined it as the "ordinary low water mark, unaffected by drought; that is, the height of the water at ordinary stages." Land below the low water mark on navigable rivers belongs to the state government in the case of the 13 original states. Lands between the high and low water marks on navigable rivers are subject to the police powers of the states. In the case of the original 13 states, upon ratification of the US Constitution, title to these submerged lands remained vested in the several states similar to the public or common roads. As new lands were acquired by the United States, either by purchase or treaty, title to the highways and the beds of all navigable, or tidal, water bodies became vested in the United States unless they had been validly conveyed into private ownership by the former sovereign. During the territorial period, the United States held these title "in trust" for the benefit of the future states that would be carved out of the territory. Each of the states were to come into the Union on an "equal footing" with the original 13 states. Under the equal footing doctrine, territorial states are vested with the same sovereign title rights to navigable submerged lands as the original 13 states. However, during the territorial period, the United States could convey certain of these lands under the limited circumstances of promoting commerce. Ownership of lands submerged by navigable waters was resolved by Congress passing the Submerged Lands Act, which confirmed state title to the beds of all tidal and navigable bodies of water. While the act conveyed land title to the states, non navigable stream beds remained treated like dry lands and contiguous to the adjoining estates. Waters subject to the ebb and flow of the tides, even if non navigable, also passed to the states, but the continued ownership and public use of these tidal/marsh lands are based on state laws.