Кіріспе

АҚШ және Мексика арасындағы су құқығы дауы – Колорадо өзеніне қатысты АҚШ пен Мексика арасындағы ұзақ жылдарға созылған дау.

Өмірбаян

1884 жылы Мексика мен АҚШ арасында Халықаралық шекара және су комиссиясы құрылды, ол АҚШ-тан Мексикаға су ағынын қадағалау сияқты басқа да міндеттерді атқаруға бейімделген. IBaWC 1944 жылғы Рио-Гранде, Колорадо және Тихуана өзендері суын пайдалану туралы АҚШ-Мексика шартын жасасты және Мексикаға осы көздерден жыл сайынғы кепілдік берілген су мөлшерін бөліп берді. Бірақ шартта судың сапасы анықталмаған. Бұл 1950-ші жылдардың соңында АҚШ-тың оңтүстігінде қарқынды даму кезінде мәселеге айналды, сол кезде АҚШ жаңа дамыған аймақтарға Колорадо өзенінен маңызды көлемде суді бұрды. Мексика наразылық білдіріп, АҚШ-пен келіссөздер жүргізді. 1974 жылы жасалған халықаралық келісім 1944 жылғы шартты Мексикаға АҚШ-та қолданылатын су сапасына кепілдік беру ретінде түсіндірді.

Заңнама

1922 жылы Колорадо өзені бассейніне кіретін жеті штат Колорадо өзені шартына қол қойды. Оның мақсаты суды екі бөлікке – Жоғарғы және Төменгі бөлімдерге бөлу болды. 2007 жылы шартқа түзетулер енгізілді, олар су тапшылығы жағдайында суды сақтауға бағытталған. 1973 жылы жойылып бара жатқан түрлерді қорғау мақсатында Жойылып бара жатқан түрлер туралы заң қабылданды. 1974 жылы судың тұздылығы мен сапасын реттеу үшін Колорадо өзені бассейнінің тұздылығын бақылау туралы заң қабылданды. 1992 жылы Колорадо өзенінің Гранд-Каньон Ұлттық паркі үшін рекреациялық маңыздылығын мойындау үшін Гранд-Каньонды қорғау туралы заң қабылданды.

2003 жылғы Калифорния су агенттіктері келісім

2003 жылы Оңтүстік Калифорнияның су агенттіктері миллиондаған галлон суды өзеннен алып, бұрын шөл шаруалары қолданған суды өсіп келе жатқан Сан-Диего қаласына бағыттайтын Сан-Диегоға қатысты сандық келісімге (Quantification Settlement Agreement) қол қойды.

2003 жылғы өзен даусын шешу жоспарлары

2003 жылы Оңтүстік Калифорнияның төрт су агенттігі Колорадо өзені суын бөлісу туралы маңызды келісімге келе алмады және келісімге кедергі келтіріп отырған негізгі мәселелерді шешетін ұсынысты қарастырып жатты. Үкіметтік кеңесшілер, оның ішінде Грей Дэвис, штаттық Су ресурстары департаментіне Салтон теңізінің көлемін кішірейтетін және оны денсаулығына келтіретін миллиард долларлық жоспарды зерттеуді ұсынды. Егер жоспар орындалса, теңізге ағып түсетін шаруалардың суы тұзсыздандырылып, Сан-Диего округіне жіберілуі мүмкін. Сондай-ақ, ол шаруаларға келесі 35 жыл ішінде Колорадо өзенінің әрбір акр-футы үшін 1 доллар қосымша төлем жасауды ұсынды. Өзен суын аз пайдаланатын қалалық тұтынушылар акр-футына 3 доллар төлейтін болды. Жиналған миллиондар жаңа батпақты жерлерді құруға, сондай-ақ Сан-Диегоға су жеткізумен байланысты ауа сапасын жақсартуға және Салтон теңізіне тигізілетін зиянды азайтуға жұмсалмақ.