Оңтүстік Африканың Куандо өзені

Кіріспе

Оңтүстік-орталық Африкадағы өзен. Cuando өзені (немесе колониялық емес жазуда Квандо) – Оңтүстік-орталық Африкада Ангола және Намибияның Каприви жолағы арқылы ағып, Ботсвананың солтүстік шекарасындағы Линянти батпағына құятын өзен. Батпақтан төмен ағысында бұл өзен Линьянти өзені деп аталады, ал одан шығысқа қарай Чоб өзені деп аталып, Замбези өзеніне құяды.

Курс

Құнда өзені Анголаның орталық платосында Тембо тауының етегінде басталып, одан кейін Замбия шекарасымен оңтүстік-шығысқа қарай ағып өтеді. Бұл бөлігінде өзен 5–10 км енді батпақты дәліз арқылы көптеген арналармен өтеді (1-карта: Замбиямен шекара осы суайдынының шығыс жағалауын құрайды, өзен арнасын емес). Оңтүстік-орталық Африканың барлық өзендеріндей, оның су ағыны жаңбырлы маусымда мол болып, бірнеше шақырымға дейін кеңейеді, ал құрғақ маусымда батпақтарда жоғалып кетуі мүмкін. Құнда өзенінің батпақты арнасы Намибияның Каприви жолағының тар жерінен (2-карта) өтеді, содан кейін оңтүстік-шығысқа қарай ағып, Намибия мен Ботсвана арасындағы шекараны құрайды. Шамамен 10 000 жыл бұрын Құнда Окаванго өзенімен бірігіп, Макадигади көліне (қазіргі уақытта маусымдық ылғалды жер) оңтүстікке қарай ағып кеткен, бірақ сол аймақтағы жер көтерілген. Осының салдарынан Құнда қазір сәл жоғары жатқан жерге (4-карта) жетіп, көптеген арналар мен батпақтарға (Линьянти батпағы деп аталады) бөлінеді, олар аллювиалды аралдармен толық, Окаванго сияқты Калахари құмдарына сіңіп кетуге жақын (5-карта). Бірақ оның орнына ол шығысқа бұрылып, Замбези өзеніне қосылып қалды. Ағыны күрт шығысқа қарай бұрылады, әлі де Ботсванамен шекараны құрайды. Құрғақ маусымда батпақтар мен шалшықтарда ашық арналар азаяды. Осы жерден бастап ол Линьянти (6-карта) деп аталады, ал маусымдық көл, Лиамбеси көлі (7-карта) арқылы ағып өткеннен кейін Чобе (8-карта) деп аталады. Содан кейін өзен бұрынғы Казунгула паромның (9-карта) үстінен, қазір Казунгула көпірімен алмастырылған Замбезиге құяды. Окаванго өзенінде су тасқыны болған жылдары судың бір бөлігі Магвеквана өзенінің әдетте құрғақ арнасымен (Селинда ағызу жолы деп те аталады) шығысқа қарай Линьянти батпағына құйылып, Замбези бассейніне кіреді. Селинда ағызу жолы мен Ботети өзені Окаванго алабының жалғыз шығару арналары болып табылады. Чобе өзенінің солтүстік жағында Каприви батпақтары орналасқан, оның шетінде 19 ғасырда Баротслендті жаулап алған Кололо халқының қираған астанасы орналасқан. Құнда, Линьянти және Чобе өзендерінің суының көп бөлігі әртүрлі батпақтарда булануға ұшырайды, сондықтан оның Замбези ағысына үлесі өте шамалы, тек су тасқынының аса күшті жылдарында ғана. Селинда ағызу жолының (немесе Магвеггана өзені) Құнда өзеніндегі көпжылдық өзенінің екі саласы Калахари бассейнін Замбези бассейнімен байланыстырады.

The Cuando rises in the central plateau of Angola on the slopes of Mount Tembo, thence flowing southeast along the Zambian border. Along this reach it flows in a maze of channels in a swampy corridor 5–10 km wide (map 1: the border with Zambia is the eastern bank of this floodplain, not the river channel). As with all rivers in south central Africa, its flow varies enormously between the rainy season when it floods and may be several kilometres wide, and the dry season when it may disappear into marshes. The Cuando continues in its marshy channel across the neck of the Caprivi Strip of Namibia (map, 2) and then forms the border between Namibia and Botswana as it continues southeast. Some 10,000 years ago, the Cuando merged with the Okavango River and they flowed south to Lake Makgadikgadi (which is a seasonal wetland in current times), but the land in that area was uplifted. As a consequence the Cuando now meets slightly higher ground (map, 4) and breaks up into many channels and swamps (called the Linyanti Swamp) dotted with alluvial islands, nearly disappearing into the Kalahari sands like the Okavango (map, 5). But instead it has diverted east and has been captured by the Zambezi. The flow turns sharply east, still forming the border with Botswana. In the dry season there are few open channels through the swamps and marshes. Beginning at this point it is known as the Linyanti (map, 6), and after it flows through a seasonal lake, Lake Liambesi (map, 7), it is called the Chobe (map, 8). The river then flows into the Zambezi just above the former Kazungula Ferry (map, 9), now replaced by the Kazungula Bridge. In years when the Okavango experiences a good flood some of the water escapes east along the normally dry channel of the Magwekwana River (also known as Selinda Spillway) into the Linyanti Swamp, thus entering the Zambezi basin. The Selinda Spillway and the Boteti River are the only outlets of the Okavango basin. On the north side of the Chobe River are the Caprivi Swamps, on the edge of which is the ruined capital of the Kololo people who conquered Barotseland in the 19th century. So much of the water of the Cuando, Linyanti and Chobe is lost to evaporation in the various swamps that its contribution to the flow of the Zambezi is very small except in occasional years when it floods excessively. The perennial river bifurcation of Selinda Spillway (or Magweggana River), on the Cuando River, connects the Kalahari Basin to the Zambezi Basin.