Кіріспе
Теміржол жылжымалы құрам өндірушісі
Talgo (ресми түрде Patentes Talgo, SAU) – Испанияның қалааралық, стандартты және жоғары жылдамдықты жолаушылар пойыздарын өндіруші компания. Talgo – Tren Articulado Ligero Goicoechea Oriol (ағылшын тілінде: Жеңіл буыны бар Гойкоэчеа Ориоль пойыз) деген сөздердің аббревиатурасы. Компанияны Алехандро Гойкоэчеа мен Хосе Луис Ориоль құрған. Ол 1942 жылы тіркелген.
Корпоративтік тарихы
Талгоның құрылуы негізінен Алехандро Гойкочеа мен Хосе Луис Ориольдың еңбегіне байланысты. 1940-жылдардың соңында Talgo Испания және жалпы Еуропа континентінің Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін қиын экономикалық жағдайда екенін түсінді, сондықтан жаңа құрамаларды сатып алуға мүдделі клиенттердің болуы күмәнді болды, әсіресе бұрын дәлелдемеген өндірушіден. Сонымен қатар, компания озық техникалық білім мен үлгілерді алуға ниеттенді, сондықтан американдық American Car and Foundry (ACF) компаниясымен Talgo II-ні АҚШ-та бірлесіп өндіру туралы тиімді келісім жасалды. 2001 жылы Talgo кірісінің 10-12 пайызын түрлі ғылыми-зерттеу және даму бағдарламаларына жұмсағаны хабарланды. 1999 жылдың 12 мамырында Talgo фин құрамаларын өндіретін Transtech Oy компаниясын сатып алу туралы келісімге қол қойғанын мәлімдеді, кейіннен ол Talgo Oy еншілес компаниясы ретінде толыққанды қайта ұйымдастырылды. 2007 жылдың наурыз айында Talgo Transtech Oy-дегі үлесін жергілікті басшылығы мен басқа да фин инвесторларына сатты, содан кейін Transtech атауы қайта қолданылды. 2010 жылдары Talgo акционерлік қоғам ретінде қайта құрылатыны шешілді. 2015 жылдың мамырында компания Мадрид қор биржасында алғашқы акция орналастыруға (IPO) қатысты, оның құны 1,27 миллиард евроға бағаланды. Соңғы онжылдықтарда Talgo халықаралық нарықтағы өкілдігін кеңейтуге жаңа күш салды. 2010 жылдардың соңында Talgo британдық теміржол операторларынан түскен тапсырыстарға жауап ретінде Ұлыбританияда жаңа пойыз өндіріс орнын құруға келісім жасады. 2020 жылдардың басында компания Үндістанда жаңа өндіріс нысандарына инвестиция жасады, мақсаты – елдің теміржолдарынан ірі тапсырыстар алу.
Дизайн
Талго пойыздары ерекше, буыстық теміржол жолаушылар вагондарымен танымал, олар 1941 жылы патенттелген, бұрынғы Джейкобс пойызына ұқсас, вагондар арасында орналасқан дөңгелек жинағыштарын пайдаланады. Дөңгелектер жұптап орнатылған, бірақ осьпен біріктірілмейді, ал дөңгелек жинағыштары жеке вагондардың астында емес, вагондар арасында бөліседі. Бұл теміржол вагонына жоғары жылдамдықпен бұрылуға және теңселу осцилляциясын азайтуға мүмкіндік береді. Вагондор дөңгелек жинағыштарына тікелей орнатылмағандықтан, жол шуынан оңай оқшауланады. Бұл конструкция Talgo 22 екі қабатты пойызды пайдалану үшін ұсынылған, ол платформадан төменгі қабатқа және вагондар арасына қадамсыз кіруді қамтамасыз етеді. Өзгермелі кеңдікті осьтері бар Talgo пойыздары, мысалы, испан-француз шекарасындағы ауысу орындарында рельс енін өзгерте алады. 1980 жылы Talgo Pendular енгізілгеннен бастап, пойыз қисықтарда табиғи түрде ішке қарай еңкейді, бұл жолаушыларға ыңғайсыздық тудырмай, қисықтарда жылдам жүруге мүмкіндік береді. Вагонды еңкейту жүйесі серік бағаналарының жоғарғы бөлігінде айналады, бұл бұрылыс кезінде көлденең үдеудің әсерін ішінара жояды.
Пойыздар
Талго пойыздары ұрпақтарға бөлінеді. Олар локомотивпен тартылатын және өздігінен жүретін түрлерінде шығарылады.
Талго I
"Талго I" 1942 жылы Испанияда құрастырылды. Вагонды Онатидегі "Hijos de Juan Garay" шеберханасында, ал локомотивті Вальядолидтегі "Compañía del Norte" шеберханаларында жасады. Ол прототип ретінде салынды және бірнеше пойыз жылдамдығының рекордын жаңартты. Оның максималды жылдамдығы көтерісте және жазық/төмендікте шамамен болды. Пойыз құрамы 1944 жылдың 5 ақпанында, шамамен 3000 км сынақтан өткен соң, сақтау орнындағы, Серра-Негродағы қоймада болған өрт кесірінен қирады.
Талго II
Talgo II вагондары мен локомотивтері алғаш рет 1950 жылы Америка Құрама Штаттарында испан инженерлерінің басшылығымен Америка автомобиль және құю компаниясының (ACF) жұмыстарында жасалды (дизельді-электр локомотивтерін ACF, General Electric компаниясы жасаған электрлік компоненттермен құрастырды). Talgo II 1956 жылы Чикаго, Рок-Айленд және Тынық мұхиты темір жолы (Рок-Айленд желісі) қызметке енгеннен кейін Чикаго мен Пеория, Иллинойс арасындағы Jet Rocket пойзының көптеген жолаушыларын тасымалдады. Кейіннен сәл өзгеше вагондар енгізілді, ал Jet Rocket пойзының соңғы вагоны болашақ Talgo III вагонына ұқсас болды. Нью-Йорк орталық темір жолы 1958 жылға дейін толық пойызды сынақтан өткізді, бірақ көп жетістікке жете алмады. Talgo II вагондары Renfe компаниясында 350-сыныпты пойыз ретінде пайдаланылды, олар Мадрид пен Паленсия қалалары арасында қатынайтын. Talgo II вагондары сондай-ақ Нью-Йорк, Нью-Хейвен және Хартфорд темір жолы үшін Нью-Йорк қаласынан Бостонға, Массачусетс штатына "Джон Куинси Адамс" пойзына, ал Бостон және Мэн темір жолы үшін Бостон мен Портленд, Мэн қалалары арасында қатынайтын "Speed Merchant" пойзына да жасалды. Одан кейін Испанияда Talgo II пойыздары іске қосылып, 1972 жылға дейін сәтті пайдаланылды. Осы жабдық Барселона Талго пойызы үшін де қолданылды, ол 1974 жылдың 26 мамырында Барселона мен Париж арасындағы алғашқы тікелей пойыз ретінде жұмысын бастады.
Талго пендуляр
Talgo Pendular (Talgo IV және Talgo V, сондай-ақ VI & Talgo 200 немесе 6-шы буын), 1980 жылы енгізілді, вагондарды электронды сенсорлар немесе гидравликалық жабдықтарды қолданбай-ақ еңкейтін пассивті жүйе арқылы "табиғи еңкейту" пойызын жасады. Аргентинада General Roca теміржолында бес Talgo IV пойзы пайдаланылды. Олар CRRC Dalian құрамымен ауыстырылды. 2022 жылдың қыркүйегінде Talgo IV пойыздары Буэнос-Айрес пен Росарио қалалары арасындағы бір күнделікті рейсті қосу мақсатында жөндеуге Вилла Луро шеберханасына жеткізілді. Amtrak Cascades пойыздарында қолданылған құрам Amtrak-қа тиесілі Horizon вагондарымен ауыстырылды. Talgo 200 сериялы пойыздар Қазақстанда Алматы-Астана түнгі бағытында да пайдаланылады.
Талго VII
2000 жылдан бастап пайдалануға енгізілген Talgo VII локомотивпен тартылатын пойыз құрамы ретінде, сондай-ақ Talgo 250, Talgo 350 және Talgo XXI көп бірліктерінің аралық вагондары ретінде қолданылады. Вагондар Talgo Pendular түріне ұқсас, бірақ ауамен басқарылатын гидравликалық тежегіш жүйесімен және соңғы вагондардағы дизельді генераторлардың орнына бас бөлігінен қуат алады. Talgo VII пойыздарында, вагондар тізбегінің бір жағында емес, ортасында екі жұп доңғалақты вагон болады, бұл бұрынғы Talgo пойыздарында кездесетін еді. Қалған барлық вагондарда бір жұп доңғалақтан ғибарат.
Талго 8
8-сериядағы жолаушы вагондары 7-сериядағы вагондарға ұқсас, бірақ пойыздың бір шетіндегі дизель-генераторлық вагонда итеру-тарту жұмысы үшін басқару кабинасы және екі осьті соңғы күймесі бар. Бұл пойыздар Солтүстік Америка нарығы үшін жасалған. Talgo 2009 жылы Висконсин штатында өндіріс орнын салу туралы келісімге келді, ол бастапқыда Amtrak Hiawatha қызметі үшін екі 14 вагондық пойыз жиынтығын жеткізуге тиіс болған, бірақ жоба тоқтатылды. Компания бұл зауыттың кейін АҚШ-тың басқа теміржол жобалары үшін пойыздар жасауға пайдаланылатынына үміттенгенін мәлімдеді. 2010 жылдың басында Орегон штатының Көлік департаменті Юджин мен Британдық Колумбияның Ванкувер қалалары арасындағы Тынық мұхитының солтүстік-батыс теміржол дәлізінде пайдалану үшін 13 вагондық екі пойыз жиынтығын сатып алу туралы келіссөздер жүргізгенін хабарлады. Бұл пойыз жиынтықтары да Висконсин штатында жасалып, 2013 жылы жеткізілді. Қазіргі уақытта бұл жиынтықтар Тынық мұхитының солтүстік-батысындағы «Каскадтар» дәлізінде жұмыс істеп тұр. Олар тұрақты қызметтегі бес жиынтықпен біріктірілді. 8-сериялы пойыздар жолаушыларға жоғары жылдамдықты Wi-Fi, жайлы отыруға арналған орындықтар, сондай-ақ толық қызмет көрсететін бистро және лаунж вагоны сияқты көптеген заманауи ыңғайлылықтарды ұсынады. 2014 жылы Мичиган штаты өзінің Amtrak Wolverine қызметі үшін пайдаланылмаған Talgo 8 вагондарын пайдалануға қызығушылық танытты. Үш жыл өткен соң, 2017 жылы Вашингтондағы пойыздың құлауынан кейін Amtrak пайдаланылмаған вагондарды жалға алу немесе сатып алу туралы ұсыныс жасады. Нәтижесінде екі пойыз жиынтығы Лагос қалалық теміржолы үшін Нигерияға сатылды.
Талго 9
Бұл серия бастапқыда Ресей және Қазақстан үшін жобаланған, кең кузовтары мен шассилерімен ерекшеленеді. Оның үш нұсқасы бар: 1520 мм тұрақты рельс ені, 1520/1435 мм ауыспалы рельс ені немесе 1520/1676 мм ауыспалы рельс ені. Олар Берлин-Мәскеу бағытында (2016 жылдың желтоқсаны), Санкт-Петербург-Мәскеу-Самара бағытында (2020 жылдың тамызы) қолданылады. 2015 жылдың шілдесінде Talgo компаниясы Мумбай-Дели теміржол бағытында демонстрациялық мақсатта 9-сериялы пойызды өз қаражатында Үндістанға жіберу ниетін білдірді. 2016 жылдың 10 қыркүйегінде Үндістанда Talgo 9 сериялы вагондардың соңғы, сәтті сынақ жүргізілуі аяқталды.
Talgo 250 HSR
Talgo 250 – екі кернеулі (AC/DC) электр поез, өзгермелі доңғалақ базасымен жабдықталған. Бұл оған жоғары жылдамдықтық және кең табанды жолдарда пайдалануға мүмкіндік береді. Talgo 250 поез екі моторлық вагондардан және 11 Talgo VII аралық вагондардан тұрады. Бұл модель Renfe үшін әзірленген (S 130 классы ретінде белгіленген). 2013 жылдың 24 шілдесінде Сантьяго-де-Компостела қаласындағы апатқа RENFE 730 кластык бір пойыз қатысты. Өзбекстан темір жолы 2009 жылы ресейлік доңғалақ өлшеміндегі Talgo 250 поездерінің екі жиынтығын тапсырыс берді. Бірінші жиын 2011 жылдың шілдесінде Ташкентке жеткізілді.
Talgo 250 Гибридті
Talgo 250 Hybrid – екі кернеулі, екі қуат жүйесімен жабдықталған, ауыспалы кеңдіктегі осьтері бар пойыз. Сондықтан, бұл пойыз электрленбеген учаскелерде де жүре алады. Talgo 250 Hybrid пойызы екі моторлық вагондардан, екі техникалық құрамадан және тоғыз Talgo VII аралық вагондардан тұрады. Пойыздар Renfe үшін жасалған және бастапқыда S 130H, кейін S 730 деп жіктелген. Олар қолданыстағы Talgo 250 пойыздарынан қайта жаңартылған.
Talgo AVRIL HSR
Талго жақында "АВРИЛ" (Alta Velocidad Rueda Independiente Ligero — Жеңіл жоғары жылдамдықты тәуелсіз дөңгелек) деп аталатын пойызды әзірледі, ол жоғары жылдамдықпен қозғалуға арналған. Жүйе алдыңғы және артқы вагондарда еден асты сүйреуін пайдаланады, ал аралық вагондарда Talgo Pendular жүйесі орнатылған (бұл жүйеге сәйкес келетін осьтерде қуатты осьтерді қолдану мүмкін емес). Пойыз айнымалы кеңдіктегі осьтермен де жабдықталуы мүмкін. 2009 жылы жобалау кезеңі басталды, 2014 жылы Испанияның жоғары жылдамдықты теміржол желісінде динамикалық сынақтар жүргізілді және 2016 жылдың мамырында мақұлданды. 2016 жылдың қарашасында Renfe компаниясынан Испаниядағы Жерорта теңізі дәлізін және Париж қаласына қосылатын бағыттарды дамыту бойынша алғашқы ірі келісімшарт алынды. Коммерциялық жұмыс 2024 жылдың наурызында басталмақ.
Талго Мысыр
2019 жылдың сәуірінде Египет жаңа Talgo пойыздарына тапсырыс берді. Египет Talgo компаниясынан алты пойызға келісімшарт жасады, бірақ Египетке жеткізілу мерзімі кешіккендіктен, олар жеті пойызға дейін көбейді. Бұл, пойыздың президент Абдель Фаттах әл-Сисиге компанияның сыйы екенін айтқан көлік министрінің сөзін жоққа шығарады. Сонымен қатар, пойыз келісімінде сыбайлас жемқорлық болу мүмкіндігі де бар, себебі көлік министрі Камель әл-Вазир келісімнің Египетке 126 миллион долларға түскенін хабарласа, ал компания өз сайтында келісімнің құны 172 миллион доллар екенін жариялады. 2022 жылдың 9 тамызында Египет Talgo компаниясымен жеті пойызға келісімшарт жасады, ол 15 жылдық техникалық қызмет көрсетуді де қамтиды және құны 280 миллион еуроны құрады. Пойыздар 2024 жылдың басында жеткізіледі.
Өзгермелі өлшегіш (VGA) осьтер
Өзгермелі кеңестік бірнеше пойыз құралымдарынан басқа, Talgo 2005 жылы өзгермелі кеңестік локомотивтің (L 9202, TRAV CA, 130 901 немесе Virgen del Buen Camino) прототипін жасады.