Кіріспе

Қоңыр түсті ерекшелігі бар сахароза қант өнімі – қант өнімі.

Қоңыр қант – мелассаның болуынан ерекше қоңыр түсқа ие сахароза қант өнімі. Дәстүр бойынша, бұл тазартылмаған немесе жартылай тазартылған жұмсақ қант, ол қант кристалдарынан және қалдық мелассадан тұрады (табиғи қоңыр қант). Бірақ қазір көбінесе тазартылған ақ қантқа меласса қосылып (саудалық қоңыр қант) өндіріледі.

Сипаттамалары

Кодекс Алиментариус қоңыр қанттың құрамында кемінде 88% сахароза және инвертті қант болуын талап етеді. Саудадағы қоңыр қанттың құрамында жалпы көлеміне қарай 3,5%-дан (ақ қоңыр қант) 6,5%-ға дейін (қоңыр қоңыр қант) меласса болады. Жалпы салмағы бойынша, әдеттегі саудадағы қоңыр қанттың құрамында 10%-ға дейін меласса болуы мүмкін. Өнімнің ылғалдылығы мелассаның гигроскопиялық қасиеттеріне байланысты табиғи түрде сақталады және көбінесе "жұмсақ" деп таңбаланады. Өнімді өнеркәсіптік қолдану үшін жақсы ағып тұруын қамтамасыз ету мақсатында өңдеуден өтуі мүмкін. Кейбір аймақтарда немесе өнеркәсіптік өнімдер үшін бояғыштар немесе басқа химиялық заттардың қосылуына рұқсат етілуі мүмкін. Бөлшектерінің мөлшері өзгеріп отырады, бірақ әдетте ұсақтандырылған ақ қанттан кіші болады. Өнеркәсіптік қолдануға арналған өнімдер (мысалы, торттардың өндірісі) шамамен 0,35 мм кристалды кастер қанты негізінде жасалуы мүмкін.

Шикі қанттың бір түрі тұтыну өнімдеріне айналды

"Қоңыр қант" терминінің мағынасы уақыт өте келе өзгерді. 19 ғасырда американдық еңбектерде "қоңыр қантты тазарту" туралы мәлімделген. 19 ғасырдағы АҚШ-та шикі қант, қоңыр қант және мускавадо сөздерінің мағынасы бірдей болды: "Шикі қант, көбінесе мускавадо немесе қоңыр қант деп аталады, ол балшықтан өткізу, қайнату, тазарту немесе басқа да процестер арқылы бастапқы күйінен өңделмеген". 20 ғасырдың ортасында АҚШ-та "қоңыр қант" екі түрлі өнімді білдіруі мүмкін. Ол 97% таза қантқа дейін центрифугаланған шикі қант болуы мүмкін және денсаулыққа пайдалы тағамдар сататын дүкендерде қоңыр қант ретінде сатылатын. Дегенмен, көбінесе ол меласса қосылған ақ қант болатын. Бір тұтынушы журналында былай делінген: "Көпшілік пікірдің қарамастан, бұл қоңыр қант – қант зауытының өнімі". Ең маңыздысы, "қоңыр қант" термині енді қант зауыттарында өңделген қант түріне емес, тұтынушыларға арналған өнімді білдіретін болды.

Жамандықты тарату

XIX ғасырдың соңында, жаңа ғана біріккен тазартылған ақ қант өнеркәсібі қоңыр қант өндірісін толық бақылай алмағандықтан, қоңыр қантқа қарсы қаралап жамандау кампаниясын ұйымдастырды. Олар қоңыр қантта тіршілік ететін, зиянсыз бірақ жағымсыз көрінетін микроорганизмдердің микроскопиялық суреттерін таратты. Бұл күш-жігер өте сәтті болды, 1900 жылға қарай ең көп сатылатын ас пісіру кітабы қоңыр қанттың сапасы нашар және "кішкентай жәндіктермен" зарарға ұшырауы мүмкін екені туралы ескертті. Бұл дезинформация кампаниясы шикі немесе қоңыр қантты пайдаланатын сыра қайнату сияқты басқа салаларда да сезілді.

Өндіріс

Қоңыр қант көбінесе қант құрамындағы мелассаны толық тазартылған ақ қант кристалдарына қосу арқылы өндіріледі, бұл меласса мен қант кристалдары арақатынасын дәл бақылауға және өндіріс шығындарын азайтуға мүмкіндік береді. Осылай дайындалған қоңыр қант көбінесе тазартылмаған түрінен ірілеу болады және оның мелассасын жай ғана жуу арқылы кристаллдардан оңай бөліп алуға болады, соның нәтижесінде ақ қант кристалдары көрінеді. Ал тазартылмаған қоңыр қантты жуғанда, мелассаның араласқандығынан ақшыл түсті кристаллдар ашылады. Тағамдық мақсатта қолданылатын меласса көбінесе қант қамысынан алынады, себебі оның дәмі қызылшадан алынған мелассадан жақсырақ деп есептеледі. Бірақ кейбір аймақтарда, әсіресе Бельгия мен Нидерландыда, қант қызылшасынан алынған меласса қолданылады. Ақ қант қызылшадан немесе қант қамысынан алынуы мүмкін, өйткені толық тазартылған ақ қанттың химиялық құрамы, қоректік құндылығы, түсі мен дәмі, ол қай өсімдіктен алынса да, практикалық тұрғыдан бірдей болады. Тіпті толыққанды тазарту жүргізілмесе де, ақ қанттың түсі, иісі және дәміндегі шағын айырмашылықтар мелассамен жасырылады.

Анықтама

Табиғи қоңыр қант, шикі қант немесе толыққанды қамыш қанты – бұл аналық ерітіндіден (ішінара буланып қант құмырсының шырыны) мелассаның белгілі бір мөлшерін сақтайтын қант. "Табиғи қоңыр қант" термині кем дегенде 1940 жылдарға дейін жетеді, сол кезде қант өңдеушілер плантация иелерінің қоңыр қантын тұтыну нарығынан ығыстырып шығарған. Табиғи қоңыр қант: "Шикі қант, әдетте қол жеткізу оңай қоңыр қант емес, ол көбінесе жасанды түрде боялған ақ қант". Сондықтан "табиғи қоңыр қант" термині әлі де мелассаның бір бөлігін сақтайтын қоңыр қантты, мелассасы қосылған ақ қанттан ажырату үшін пайда болды.

Табиғи қоңыр қанттың қазіргі түрлері

Кейбір табиғи қоңыр қанттардың есімдері мен ерекшеліктері болады және олар турбинадо, демерара немесе шикі қант ретінде сатылады. Бұл қанттар центрифугадан өткізілгендіктен, оларды жоғары дәрежеде тазартылған деп айтуға болады. Мусковадо – қазіргі заманғы табиғи қоңыр қанттың ең қоңыр түрі. Турбинадо қанты кристалданған, ішінара буланып, центрифугада айналдырылған қант құмырасының шырынынан жасалады, бұл мелассаның көбісін жоюға мүмкіндік береді. Қант кристалдары ірі және алтын түсті болады. Бұл қантты сол күйінде сатуға болады немесе ақ қант өндіру үшін қайта өңдеуге жіберуге болады. Демерара қанты қазір 97-99% таза сахарозадан тұрады және де центрифугадан өткізілген. АҚШ тұтынушысына «шикі қант» ретінде сатылатын өнім де центрифугадан өткен өнім. Егер бұл шикі қант болса, ол тазартылмаған өнім ретінде қарастырылар еді, және Азық-дәрі басқармасы шаралар қабылдайтын еді. Кейбір адамдар тұтынушылар үшін «шикі қант» дегеніміз қанттың жоғары дәрежеде тазартылғаны, бірақ тек бір рет кристалданғаны дегенді білдіреді дейді. Мусковадо, панела, пилонсильо, чанкака, жаггери және басқа да табиғи қоңыр қанттар аз немесе мүлдем центрифугаланбаған. Әдетте, бұл қанттар дамып келе жатқан елдердегі кішкентай фабрикаларда немесе «шеберханаларда» жасалады, онда олар өнеркәсіптік вакуумды буландарды немесе центрифугаларды қолданбайтын дәстүрлі әдістермен өндіріледі. Олар әдетте ашық ыдыстарда, отынмен қыздырылатын пештерде қант құмырасының шырыны көлемінің шамамен 30% -ына дейін азайғанша және сахароза кристалдануы басталатынша қайнатылады. Содан кейін олар қалыптарға құйылып қатырылады немесе салқындату табаларына құйылады, онда олар ұрықталған немесе грануляцияланған қоңыр қант алу үшін қарқынды араластырылады. Кейбір елдерде, мысалы, Маврикийде немесе Филиппинде, мускавадо деп аталатын табиғи қоңыр қант, буланып, кристалданған қант құмырасының шырынын ішінара центрифугалау арқылы қант кристалдарына толы қоспа жасау арқылы өндіріледі, содан кейін ол гравитация күшімен ағызылып, соңғы өнімде мелассаның әртүрлі деңгейін береді. Бұл процесс 19 ғасырда табиғи қоңыр қанттың сапасын жақсарту үшін енгізілген, сәл жаңартылған әдіске ұқсас. Жапондық кокуто (黒糖 kokutō) да осыған ұқсас, бірақ центрифугаланбаған табиғи қанттан жасалады. Бұл Окинаваның жергілікті өнімі және көбінесе үлкен кесектерде сатылады. Оны кейде шотчу жасау үшін қолданады. Окинаваның қоңыр қанты басқа тазартылмаған қанттарға қарағанда қараңғырақ болғандықтан кейде «қара қант» деп аталады, бірақ оны кішірек бөліктерге бөлгенде түсі ашық болады. Кокуто көбінесе сусындар мен десерттерге хоштандыру үшін қолданылады, бірақ оның дәмі карамельге ұқсас болғандықтан шикі де жеуге болады.

Асханалық және денсаулық сақтау мәселесі

Қоңыр қант десерттер мен нан-тоқаш өнімдеріне дәм қосады. Оны кеспе қантпен алмастыруға болады, сондай-ақ рецепттерде кеспе қантты қоңыр қантпен алмастыруға болады. Қоңыр қант тазартылған қантқа қарағанда әлдеқайда оңай кармелизделеді, және осы қасиетті пайдаланып, пісіру кезінде глазурь мен соустарды қоңыр түске бояуға болады. Шаруашылыққа қажетті жағдайда, ақ қантты мелассамен араластырып, қоңыр қантқа балама өнім жасауға болады. Шамамен бір стақан қантқа бір ас қасық меласса (жалпы көлемінің он алтыдан бір бөлігі) қажет. Меласса қоңыр қанттың жалпы салмағының 10% құрайды, бірақ қоңыр қанттың құрамындағы минералдардың мөлшері аз болғандықтан, ол тазартылған қантқа қарағанда денсаулыққа артық пайдалы емес.

Тамақ құндылығы

100 грамм қоңыр қантта 377 калория бар (көректік кесте), ал ақ қантта 387 калория бар (көректік кестеге сілтеме). Дегенмен, қоңыр қанттың кристалдары кішкентай болғандықтан, ол ақ қантқа қарағанда тығыз болып келеді және көлем бойынша өлшенгенде калориясы артық болуы мүмкін. Қоңыр қанттағы минералдар ақ қантқа қосылған патокадан (мелассадан) түседі. 100 граммдық стандарттық мөлшерде қоңыр қант темірдің тәуліктік қажеттілігінің 15% -ын қамтиды, ал басқа витаминдер мен минералдар маңызды мөлшерде кездеспейді (кесте).