Кіріспе

Британ жазушысы сэр Гарольд Марио Митчелл Акттон (5 шілде 1904 – 27 ақпан 1994) – британдық жазушы, ғалым және эстет, «Жарық жастар» тобының көрнекті мүшесі. Ол көркем әдебиет, өмірбаян, тарих және автобиография жазды. Қытайда болған кезінде ол қытай тілін, дәстүрлі драманы және поэзияны зерттеді, олардың бір бөлігін аударды. Ол Флоренция қаласының жанындағы көрнекті ағылшын-итальян отбасында дүниеге келген. Итон колледжінде ол Оксфордқа барып, Крайст Черчте «Заманауи классиканы» оқымас бұрын Итон өнер қоғамын құрушылардың бірі болды. Ол авангардтық «Оксфорд шүберегі» журналын іске қосты және Эвелин Уо сияқты сол дәуірдің көптеген зиялы және әдеби тұлғаларымен байланыс жасады, ол «Брайдсхедке қайта оралу» романындағы Энтони Бланш кейіпкерін оның үлгісінде жазған. Соғыс аралық жылдары Акттон Париж, Лондон және Флоренцияда тұрды, тарихшы ретінде үлкен жетістіктерге жетті, оның ең маңызды еңбегі – Медичилер мен Бурбондар туралы үш томдық зерттеуі. Жерорта теңізіндегі Корольдік әуе күштерінің байланыс офицері қызметін атқарғаннан кейін Флоренцияға оралды және бала кезіндегі үйі Вилла Ла Пьетраны бұрынғы сәніне келтірді. Акттон 1974 жылы рыцарь атағын алды және Флоренцияда қайтыс болды, Вилла Ла Пьетраны Нью-Йорк университетіне мұра етіп қалдырды.

Карьера және білім

Оның алғашқы білімі Флоренциядағы Пэнроуз ханымның жеке мектебінде алды. 1913 жылы ата-анасы оны Англияның оңтүстігіндегі Редингке жақын орналасқан Виксенфорд дайындық мектебіне жіберді, онда Кеннет Кларкпен бірге оқыды. 1916 жылы теңіз кемелеріне жасалған суасты қайықтарының шабуылдары Англияға сапарды қауіпті еткендіктен, Харольд пен оның інісі қыркүйек айында Женеваға жақын орналасқан халықаралық мектеп – Шато-де-Лансиге жіберілді. 1917 жылдың күзінде ол Кенттегі Эшлонда Итонға түсуге дайындалу үшін «дайындық курстарына» (crammers) барды, ол 1918 жылдың 1 мамырында Итонға қабылданды. Оның Итон мектебіндегі замандастарының арасында Эрик Блэр (жазушы Джордж Оруэлл), Сирил Коннолли, Роберт Байрон, Алек Дуглас Хоум, Ян Флеминг, Брайан Ховард, Оливер Мессел, Энтони Пауэлл, Стивен Рунсиман және Генри Йорк (романшы Генри Грин) болды. Оқуын аяқтаған жылдары Эктон Итон өнер қоғамын құруға қатысты, ал оның он бір өлеңі досы Брайан Ховард редакциялаған «Итон шамшырағында» жарияланды.

Оксфорд жылдары

1923 жылдың қазан айында Эктон Оксфордқа барып, Крайст-Черчте «Заманауи классикалық шығармалар» мамандығын оқыды. Ол Медоу-Билдингс ғимаратындағы бөлмесінің балконынан мегафон арқылы Т.С. Элиоттың «Шөлдеген жер» поэмасынан үзінділерді оқыды (Бұл эпизод «Брайдсхедке қайта оралу» романында Энтони Бланш кейіпкері арқылы баяндалған). Оксфордта оқып жүргенде ол «The Oxford Broom» авангардтық журналын құрды және өзінің алғашқы өлеңдер жинағы «Аквариумды» (1923) жариялады. Эктон заманының белгілі бір тұлғасы саналды және кейін өмірінде үлкен жетістіктерге жеткен адамдарға қарағанда, сол кезеңнің естеліктерінде оның есімі жиірек кездеседі. Мысалы, валлий драматургі Эмлин Уильямс «Джордж» (1961) автобиографиясында Эктонмен болған кездесуін былай сипаттайды: Уильямс сондай-ақ Оксфорд студенттік газеті «Червеллде» Дориан Грейдің портреті туралы Эктонның пікірін келтіреді: «Жағымды балалар кітабы, мектеп формасының қалтасына сыйымды, арзан басылым шығаруға болады»; сондай-ақ Эктонның әдебиетке қатысты модернистік көзқарасын былай қорытындылайды: «Бірақ егер сөздерді таба білсеңдер, жаным, қара қанда да сұлулық бар».

Вауға әсері

Эвлин Уо өзінің романдарында таныс адамдарынан жасалған кейіпкерлерді қолданған. Актонның, кем дегенде, ішінара, Уоның «Брайдсхед Ревизитид» (1945) романындағы «Энтони Бланш» кейіпкеріне шабыт бергені айтылады. Лорд Болдуинге жазған хатында Уо: «Менің романдарымда әртүрлі аттармен кездесетін, эстетикалық көзқарастары бар бір адам бар – ол 2/3 Брайан [Ховард] және 1/3 Гарольд Актон. Адамдар бәрін Гарольдқа жабады, бірақ ол [Ховардтан] гөрі әлдеқайда жақсы және салауатты адам» деп жазды. Уо сондай-ақ: «Менің романдарымдағы кейіпкерлерді жиі Гарольд Актонмен жаңылыстырады, бірақ олар көбінесе Брайан Ховардтан алынған» деді.

Жалпы ереуіл және одан кейінгі кезең

1926 жылы Актон жалпы ереуіл кезінде арнайы констебль ретінде қызмет етті, ол саяси көзқарасы болмағандықтан, және ғылыми дәрежесін алды. Қазан айында ол Парижде, 29 Quai de Bourbon мекенжайында пәтер жалдады және оның портретін Павел Челищев салған. Келесі бірнеше жыл бойы Париж мен Лондон арасында саяхаттап, Актон жазушы ретінде өзінің ерекше даусын табуға тырысты. 1927 жылы ол роман жазуға кірісті, ал келесі жылдың басында "Бес қасиетті және қосымша" атты үшінші өлеңдер жинағы жарық көрді. Наурыз айында оған "Корнелиан" атты прозалық жыр жинағы қосылды. Шілдеде Актон Эвелин Уо мен құрметті Эвелин Гарднердың тойында куәгер болды. Уоның "Төмендеу және құлау" романында Актонға "Сый және құрметпен" деген арнау болған, бірақ 1928 жылғы қазан айында Актонның "Сәл-пәл" атты романы жарық көрген кезде, Сирил Коннолли сияқты сыншылар оны "Төмендеу және құлау" романымен салыстырып, жазды. 1920 жылдардың соңында Гарольд Лондондағы леди Кунардтың салонына жиі баратын, онда ол әр түрлі уақытта Эзра Паунд, Джозеф Дювен және ирланд жазушысы Джордж Мурмен кездесті. Флоренцияға сапарларында ол Норман Дугласпен достығын нығайтты, ол Актонның 18 ғасырдағы Джанджастоне де Медичидің естеліктерінің аудармасына кіріспе жазды, "Медичилердің соңғысы", 1930 жылы Флоренцияда Лунгарно сериясының бөлігі ретінде жеке басылды. Актонның досы Нэнси Кунард Парижде "Бұл хаос" атты төртінші өлеңдер жинағын жариялады, бірақ Джанджастоне аудармасы одан да перспективалы бағытты көрсетті. Шындығында, Актон үшін тарих поэзиядан гөрі көбірек қызығушылық тудырды. Оның "Соңғы Медичи" (осы атаумен бұрын жарық көрген кітаппен шатастырмау керек) 1932 жылы Фабер баспасында жарық көрді, бұл итальяндық тарих зерттеулеріне жасаған ең маңызды үлестерінің біріншісі болды. Актонның өмірін жақсы білетін Алан Прайс Джонс Флоренциядағы өмірдің мәнсіздігі Актонға ауыр тиді деп ойлады, өйткені ол әкесі сияқты еңбекқор және ұқыпты ғалым болды. Шығыс – қашудың жолы болды. Ол Пекинге (сол кезде Бейжің деп аталған) қоныс аударды, ол оған ыңғайлы болды. Ол қытай тілін, дәстүрлі драманы және поэзияны зерттеді. 1932 және 1939 жылдар аралығында ол 陳世驤 (文学家) есімді автормен бірлесіп "Шапақ гүлдерінің жанкөйлектері" және "Қазіргі заманғы қытай поэзиясы" (1936) аудармаларын, сондай-ақ Л. К. Арлингтонмен бірлесіп "Танымал қытай пьесалары" (1937) аудармаларын жариялады. Оның "Пиондар мен понилер" (1941) романы – эмигрант өмірінің өткір суреті. Ол Артур Уэлидің алды сөзімен, 17 ғасырдың жазушысы Фэн Мэнлонгтың "Әлемді оятуға арналған әңгімелер" кітабынан таңдап алынған "Желім және лак" (1941) аудармасын жасады, ол Блумсбери тобының жетекші ғалымы және аудармашысы болды. Екінші Қытай-Жапон соғысы 1937 жылы басталды, бірақ Актон 1939 жылға дейін Англияға оралмай, Корольдік әуе күштеріне байланыс офицері болып қосылды. Ол Үндістанда, сол кездегі Цейлонда және содан кейін Париждегі азаттықтан кейін қызмет етті. Соғыс аяқталғаннан кейін ол Флоренцияға оралды. Ла-Пьетра неміс әскерлерімен басылып алынған еді, бірақ ол оны жылдамдықта бұрынғы даңқына қайтарды.

Әдеби шығармалары

Актонның тарихи емес шығармаларына төрт томдық өлеңдер жинағы, үш роман, екі повесть, екі томдық әңгімелер жинағы, екі томдық автобиографиясы және оның дәл замандасы болған досы Нэнси Митфорд туралы естелік кіреді. Оның тарихи еңбектеріне "Соңғы Медичи" кітабы – кейінгі Медичи ұлы герцогтарын зерттеуі, сондай-ақ 18-ші және 19-шы ғасырдың басында Неаполь Корольдігін билеген Бурбон әулеті туралы екі үлкен томдық еңбегі кіреді, олардың жиынтығы оның ең маңызды туындысы деп санауға болады.

Марапаттар мен құрметтер

1965 жылы Актон Британ империясы орденінің командирі (CBE) атанды, ал 1974 жылы ол рыцарь дәрежесіне көтерілді. 1917 жылдан бері ағылшын-флоренциялық мәдени өмірдің маңызды орталығы болып табылатын Флоренциядағы Британ институты өз жинақтарын Гарольд Актон кітапханасы деп атады.

Жеке өмір

Актон католик болды; оның Шіркеуге деген мәдени және тарихи адалдығы өмірі бойы өзгермеді. Актонның есімі алғаш рет 1971 жылы британдық мәдени элитасының Римге жолдаған петициясында тіркелді, онда Англияда дәстүрлі латын тіліндегі миссаның тоқтатылуын қадағаламауды сұрады. Актонның қайтысынан кейін, оның бауырының өзін-өзі өлтіруі және Актонның гомосексуализмі туралы болжамдарға толы журнал мақаласына жауап ретінде, автор А.Н. Уилсон: "Оны гомосексуал деп атау – оның барлық мәнін түсінбеу болар еді" және "Ол ешқандай жағдайда асексуалға жақын болды" деді. Актон қайтыс болғаннан кейін Вилла Ла Пиетраны Нью-Йорк университетіне мұра етіп қалдырды. Отбасының мүлігі мен жинағын Нью-Йорк университетіне беру арқылы Актон осы үйдің студенттер, профессорлар және қонақтардың оқу, оқыту, жазу және зерттеу үшін кездесу орны ретінде, сондай-ақ халықаралық бағдарламалар орталығы ретінде пайдаланылуын қалады. Актон Флоренцияның оңтүстік шетіндегі Галлуццо (Италия) қаласындағы Cimitero Evangelico degli Allori зиратының римдік-католик бөлімінде әкесі мен бауырының қасына жерленді.

Елеулі қосалқы көздер

Мартин Грин, 2008 [1977], Күн балалары: 1918 жылдан кейін Англиядағы "Жағымсыздық" туралы баяндама, Маунт-Джексон, Вирджиния, АҚШ: Axios Press, , қараңыз немесе , 11 шілде 2015 ж. қол жетімді. [Актонның ерекше орын алған кітабы. Вилла Ла Пиетрамен қарым-қатынасы туралы қараңыз, 1–8, 94–117, 220, 393–395 және 425f беттерде. Оның ерте білім алуы туралы қараңыз, 11, 79, 103 және 115f беттерде. Итон мектебіндегі уақыты туралы қараңыз, 98f, 127–182 және 256 беттерде. Оксфордтағы уақыты туралы қараңыз, 2ff, 11, 20, 82, 117, 155, 163–195, 201, 227, 305 және 464 беттерде. Екінші дүниежүзілік соғыстағы тәжірибесі туралы қараңыз, 333–355 және 367 беттерде. Оның ата-анасы Артур мен Хортенс туралы қараңыз, 6, 102–114, 338 және 385f беттерде.] Шарлотта Игар, 2011, "Сырлар мен жалғанның үйі", The Sunday Times (журнал, онлайн), 3 шілде 2011, қараңыз , 11 шілде 2015 ж. қол жетімді. Тақырыбы: "Көркемсурет сатушысы Артур Актонның итальяндық әдемі қызға деген махаббаты заңсыз балаға, екі эксгумацияланған денеге және ұзаққа созылған, қатыгез жанжалға әкелді." Алан Прайс Джонс, 1994, "Некролог: Сэр Гарольд Актон", The Independent (онлайн), 28 ақпан 1994, қараңыз , 11 шілде 2015 ж. қол жетімді. D. J. Taylor, 2007, Bright Young People: The Lost Generation of London's Jazz Age, Нью-Йорк, Нью-Йорк, АҚШ: Macmillan FSG, , , 11 шілде 2015 ж. қол жетімді. [21–31, 68, 74–77, 83–88, 127, 140ff, 150, 163–166, 171–179, 189–205, 216–218, 231, 257, 279–288, 311–315 беттерге қараңыз.] Лука Баратта, (2020), «Жоғалған қоғамның атмосферасын шақыру»: Сер Гарольд Актонның «Жанның гимназиясындағы» (1982) фантастикалық Флоренциясы, Mediazioni. Rivista online di Studi Interdisciplinari su Lingue e Culture, 27, А139–А165 бб.

Мұрағаттық ресурстар

Гарольд Актонның 1904–1994 жылдарға арналған құжаттары (3,83 сызықтық фут) Йель университетінің Бейнеке сирек кітаптар мен қолжазбалар кітапханасында сақталады. Гарольд Актонның Рут Пейдж және Томас Х. Фишермен 1948–1952 жылдардағы хат алмасуы Нью-Йорк қалалық кітапханасында сақталады. Гарольд Марио Митчелл Актонның Флоренциядан, 1961 жылғы 18 маусымда Герберт Кахунға жазған қол қойылған автограф хаты (1 дана (4 бет)) Пирпонт Морган кітапханасында сақталады. Робин Макдуоллдың шамамен 1933–1980 жылдарға арналған құжаттары (0,21 сызықтық фут) Йель университетінің Бейнеке сирек кітаптар мен қолжазбалар кітапханасында сақталады.

Түрлі қосымша көздер

Эдвард Чейни, "Сэр Гарольд Актон", "Оксфорд ұлттық биография сөздігі", 2004. Эдвард Чейни және Нил Ричи, Оксфорд, Қытай және Италия: Сэр Гарольд Актонның құрметіне арналған еңбектер, Флоренция Лондон, 1984. Жан-Мари Тьебо, "Ағылшын текті бизондық отбасы: Актондар", Безансон және Франш-Конте академиясының хаттамалары мен естеліктері, Безансон, 1987. Кристофер Холлис, Оксфордтың жиырмасыншы жылдары (1976).