Кіріспе

Адам шашының түсі

Қоңыр шаш, әйелдерде "қоңыр" деп те аталады, қара шаштан кейін екінші ең көп кездесетін адам шашының түсі. Ол ашық қоңырдан алып, қараңғы қоңырға дейін түрлі болады. Оның ерекшелігі – қара пигмент эумеланиннің жоғары деңгейі және ақ пигмент феомеланиннің төмен деңгейі. Қоңыр шаш Батыс әлеміндегі халықтардың арасында кең таралған, әсіресе Солтүстік-Батыс Еуропа, Орталық Еуропа, Оңтүстік-Шығыс Еуропа, Шығыс Еуропа, Оңтүстік Еуропа, Оңтүстік Америка, Бразилия, Колумбия, Коста-Рика, Пуэрто-Рико және АҚШ-та, сондай-ақ Таяу Шығыс пен Орталық Азиядағы кейбір халықтарда қара шашқа бірте-бірте өтеді.

Этимологиясы мен грамматикасы

Брюнетка термині француз тіліндегі brunet сөзінің әйелдік түрі, ол "қоңыр / қоңыр шашты" деген мағынаны білдіретін brun сөзінің кішірейтілген түрі, оның әйелдік түрі brune. Бұл сөздердің бәрі түпкілікті Индоевропа тіліндегі *bhrūn – "қоңыр, сұр" түбірінен шыққан. "Брун" ( /b//r//uː//n///) түрі әлі де Шотландияда, әсіресе ауылдық аймақтарда жиі қолданылады, сондай-ақ скандинавия тілдерінде "қоңыр" сөзінің мағынасын береді. Дегенмен, қазіргі ағылшын тілінде бұл сөздің кішірейтілген мағынасы жойылған, ол көбінесе қоңыр шашты қыз немесе әйелді, немесе олардың шашының түсін сипаттау үшін қолданылады. Merriam-Webster "brunet" сөзін "қоңыр шашы бар адам" деп анықтайды, олар "еркек балаға немесе еркекке қатысты қолданғанда brunet, ал қызға немесе әйелге қатысты қолданғанда әдетте brunette деп жазылады" дейді. Брюнет – қоңыр шашы бар кішкентай ұл немесе жас жігітті сипаттауға қолданылатын танымал кішірейту формасының еркек түрі болғанымен, "brunet" сөзін ағылшын тілінде жиі қолданбайды. Адам еркек немесе бала туралы "Оның шашы қоңыр" немесе "Ол қоңыр шашты" деуі мүмкін, "Ол брюнет" (немесе brunet) деуден гөрі. Қоңыр шаштың ашық немесе қараңғы түстері "ашық брюнетка" немесе "қоңыр брюнетка" деп аталуы мүмкін, бірақ мұндай жағдайларда көбінесе шаштың түсі ғана айтылады, бұл сөзді адамды сипаттау үшін қолданбайды; "Ол ашық брюнетка" деуі екіталай. Керісінше, "Оның шашы ашық қоңыр" деуі мүмкін.

Географиялық таралуы

Еуропаның көп бөлігінде қоңыр шашты адамдар басым. Солтүстік және орталық Еуропада орташадан ашық қоңыр түстер жиі кездеседі, ал континенттің қалған бөлігінде қараңғы түстер басым. Қоңыр шаштар, негізінен орташа және ашық қоңыр реңктер, Австралияда, Канадада, Оңтүстік Африкада ақ Оңтүстік Африкалықтардың арасында және АҚШ-та Солтүстік, Орталық және Шығыс Еуропадан (Британ, Скандинавия, Балтық, Голландия/Фламанд, Немец (оның ішінде швейцариялық неміс және австриялық), словен, поляк, украин және орыс) сондай-ақ Оңтүстік (Италия, Испания, Грекия, Португалия) және Оңтүстік-Шығыс Еуропадан (Болгария, Хорватия, Сербия) еуропалық американдықтар арасында басым. Бұл Оңтүстік Американың Оңтүстік конусына (Чили, Аргентина, Уругвай, Парагвай, оңтүстік Бразилияның орталығы), Колумбияға, Венесуэланың Анд аймағына, Коста-Риканың Орталық аңғарына және Пуэрто-Рикоға да қатысты. Чилиде 1023 студенттің зерттеуі бойынша көздің ең көп таралған түсі қоңыр-қара болды: 71-89,4%, ал шаштың ең көп таралған түсі 65,8%-дан 66,8%-ға дейін қоңыр болды. Испанияда 57% қоңыр шашты (испандықтардың 7% табиғи сары, 26% қараңғы қоңыр, 3% қызыл, ал қалған 10% қара және ашық қоңыр). Қараңғы қоңыр шаштар кейде Түпкілікті американдықтар мен сибириялықтарда кездеседі; (бұрын) әсіресе Оңтүстік-Шығыс Азиядағы халықтарда (мысалы, Филиппин, Малайзия және Вьетнам) пигменттік өзгерістерге байланысты, әсіресе жас кезінде, сондай-ақ басқа да көптеген топтарда кездесуі мүмкін.

Биохимия

Емеланин пигменті қоңыр шаштың ерекше түсін береді. Қоңыр шашта эумеланин сары шаштан көп, бірақ қара шаштан кем. Эумеланиннің екі түрі бар, олар полимерлік байланыстардың құрылымымен ерекшеленеді. Бұл екі түр – қара эумеланин және қоңыр эумеланин. Қара эумеланин ең қоңыр түсті, ал қоңыр эумеланин қарадан әлдеқайда ақын. Басқа пигменттердің болмауында аздаған қара эумеланин шашты сұрғылтады. Басқа пигменттерсіз аздаған қоңыр эумеланин сары (күндізгі) түсті шашқа себеп болады. Көбінесе, табиғи сары немесе қызыл шаштар уақыт өте келе қоңыр түске айналады. Қоңыр шашты адамдардың шаштары орташа қалыңдыққа ие. Қоңыр шашты адамдардың терісін қорғайтын эумеланинге деген қабілеті жоғары деп есептеледі және олардың тері түсі біркелкі болады. Қоңыр шашпен байланысты тері түстерінің диапазоны өте кең, ең ақ тері тоннан бастап, қара зәйтүн түсіне дейін жетеді.

Мәдениеттік мағыналар

Батыс халық мәдениетінде кең таралған стереотип бойынша, қоңыр шашты әйелдер тұрақты, жауапкершілі, ақылды және мәдениетті болып есептеледі. Allure журналының 2005 жылғы мәліметінше, американдық әйелдердің 76 пайызы АҚШ-тың алғашқы әйел президенті қоңыр шашты болады деп сенген.

Қазіргі көркем әдебиет

Анита Лоус, «Gentlemen Prefer Blondes» романы мен пьесасының авторы, «Бірақ джентльмендер блондинкаларды үйлендіреді» атты жалғасын жазды. Осы кітап бойынша «Джентльмендер блондинкаларды үйлендіреді» фильмі түсірілді, онда Джейн Рассел мен Жанна Крэйн рөлдерін сомдады.

Өнер және көркем әдебиет

Альфред Лорд Теннисонның поэмасындағы Шалот ханым көптеген суреттерде қоңыр шашты болып бейнеленеді. Леонардо да Винчидің ең әйгілі картинасы – Мона Лизадағы әйел де қоңыр шашты. Француз халық әні "Ай сәулесінде" ("Au clair de la lune") Пьерроның кеңесімен жақсы мінезді Любин қоңыр шашты көршісіне барады. Ирландиялық "Даун графтығының жұлдызы" әнінде баяндаушы "жаңғақтың қоңыр түсімен" шашы бар Роза Макканнға ғашық болады.

Блондинкалармен бәсекелестік

Көпшілік мәдениетінде қоңыр шашты әйелдер сары шашты әйелдермен араздасып немесе бәсекелесіп жатқандай бейнеленуі мүмкін. Бұл араздастық спорттық жарыстар түрінде немесе бір ер адамның махаббаты үшін сары және қоңыр шашты әйелдердің күресін көрсететін махаббат үшбұрышының құрамында көрінуі мүмкін.